elculture.gr  | 5/11/2024

Γράφει η Πέπη Νικολοπούλου

«Υπάρχουν πολλοί τρόποι να αντιμετωπίσει κανείς την παράδοση. Ο καλύτερος είναι να μην παραδοθεί σε αυτήν, αλλά να συνομιλήσει μαζί της»

Η κλασική λογοτεχνία δεν είναι απλώς ιστορίες του παρελθόντος· είναι ένα παράθυρο στη φαντασία, την ιστορία και τις αξίες που μας συντροφεύουν ακόμα και σήμερα. Για τα παιδιά, η επαφή με κλασικά κείμενα είναι πολύτιμη, καθώς καλλιεργεί τη γλώσσα και τη συναισθηματική τους ωριμότητα, προσφέροντας απλόχερα αλλά σιωπηλά πρότυπα που μεταφέρουν διαχρονικές και σπουδαίες αλήθειες.

Η παιδική σειρά βιβλίων «Τα Ελληνικά», που επανεκδίδεται από τις Εκδόσεις Παπαδόπουλος, περιλαμβάνει διασκευές κλασικών έργων της ελληνικής λογοτεχνίας, σε εικονογραφήσεις σύγχρονων Ελλήνων δημιουργών, από τον Όμηρο ως τις μέρες μας και αποτελεί την ιδανική ευκαιρία να έρθουν τα παιδιά σε επαφή με διαχρονικά κείμενα της πολιτισμικής μας παράδοσης.

Η επανέκδοση των εκπληκτικών διασκευών δια χειρός Κώστα Πούλου ξεκινά με τα Χριστούγεννα του τεμπέλη του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, τον Τρομάρα του Γεώργιου Βιζυηνού και τη Θάλασσα του Ανδρέα Καρκαβίτσα. Φυσικά, η σειρά επανέρχεται φρέσκια και ανανεωμένη, με νέο σχήμα και ολοκαίνουργιες εικονογραφήσεις τριών σύγχρονων Ελλήνων εικονογράφων: του Κώστα Μαρκόπουλου, της Θέντας Μιμηλάκη και του Αχιλλέα Ραζή, με τον καθένα να δίνει το δικό του προσωπικό ύφος και τη δική του ιδιαίτερη ματιά στα κλασικά έργα.

Με αυτή την αφορμή μιλήσαμε με τον Κώστα Πούλο που έχει αναλάβει τη διασκευή και απόδοση αυτών των κειμένων.

Πόσο απαιτητικό είναι να αποδώσει κανείς ένα κλασικό βιβλίο, ειδικά με έμφαση σε ηθογραφία της εποχής για παιδιά;

Κάθε απόδοση/διασκευή είναι απαιτητική και έχει τις δικές της δυσκολίες. Οι ηθογράφοι συγγραφείς της λεγόμενης «γενιάς του 1880» έχουν ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό: γλωσσικά βρίσκονται ταυτόχρονα πολύ κοντά και πολύ μακριά μας, αφού η γλώσσα τους γίνεται κατανοητή πλέον μόνο από τις πολύ μεγάλες ηλικίες. Οι νεότεροι και ειδικότερα οι μαθητές του δημοτικού δεν μπορούν να έχουν πρόσβαση στο πρωτότυπο, πράγμα που κάνει απαραίτητες τις διασκευές των έργων αυτών, αν θέλουμε να αποκτήσουν τα παιδιά μια πρώτη εικόνα γι’ αυτά.

Είναι πρόκληση η κατάλληλη επιλογή των λέξεων σε τέτοιες αποδόσεις;

Γενικότερα η επιλογή των λέξεων είναι μια πρόκληση. Θα πω ένα παράδειγμα: σε τρακάρει κάποιος που παραβιάζει κόκκινο κι εσύ του λες μία λέξη που δεν είναι κατάλληλη. Αυτός τότε επαυξάνει με αποτέλεσμα να κάνεις κι εσύ το ίδιο και ούτω καθεξής ώσπου -πολύ θέλει;- γίνεται το κακό. Μέχρι και τη ζωή τους έχουν χάσει άνθρωποι για μια στραβοκουβέντα σε μια διασταύρωση (κάθε μέρα γράφουν οι εφημερίδες τέτοια). Το ίδιο περίπου τηρουμένων κάποιων αναλογιών συμβαίνει και με τις λέξεις στις αποδόσεις και τις διασκευές. Διαλέγεις μια λάθος λέξη κατά τη γνώμη του κριτικού, σε περιμένει αυτός στη γωνία και ξαναγίνεται το κακό (είπαμε, δεν θέλει και πολύ). Μεγάλη πρόκληση, λοιπόν, η επιλογή κατάλληλων λέξεων.

Ποια η πρώτη σας αντίδραση στην πρόταση να αναλάβετε την απόδοση αυτής της νέα σειράς «Τα Ελληνικά» των Εκδόσεων Παπαδόπουλος;

Αντιστρέφοντας την ερώτηση θα έλεγα ότι η πρώτη αντίδραση των εκδόσεων Παπαδόπουλος, όταν τους έκανα την πρόταση για «Τα Ελληνικά» ήταν αρχικά μετρίως επιφυλακτική, πράγμα πολύ θετικό. Και λέω θετικό διότι κύρια δουλειά των εκδοτών είναι να απορρίπτουν νέες ιδέες (οι παλιές προσφέρουν μια κάποια εγγύηση). Η συγκυρία όμως φαίνεται πως ήταν ιδιαίτερα ευνοϊκή για μένα, επειδή εκείνες τις μέρες μόλις είχε αναλάβει τη διαχείριση του εκδοτικού οίκου η νεότερη γενιά (μιλώ για άτομα ακόμα πιο νέα από μένα τότε), την οποία, στην αρχική κυρίως φάση, χαρακτήριζε μια κάποια άγνοια κινδύνου, θα πω. Η άγνοια κινδύνου σε κάνει καμιά φορά τόσο τολμηρό, που συναινείς λ.χ. ακόμα και στην έκδοση διασκευασμένου Παπαδιαμάντη.

Ποιο το μέτρο της επιτυχίας αυτής της νέας σειράς για εσάς;

Ονειρεύομαι την παρακάτω εικόνα: ένα παιδί που διάβασε αυτή τη σειρά βιβλίων πριν από εικοσιπέντε χρόνια, ξαναδιαβάζει στα δικά του παιδιά τα ίδια βιβλία. Μετά βλέπουν μαζί τις παλιές και τις νέες εικονογραφήσεις, τις σχολιάζουν και τους αρέσουν όλες (σε αυτό το σημείο συνήθως ξυπνάω). Σε κάθε περίπτωση, κάθε βιβλίο είναι τυχερό όταν βρίσκει τους αναγνώστες που του αξίζουν και αυτό μπορούμε να το ονομάσουμε επιτυχία, γιατί τα εμπόδια δεν είναι καθόλου λίγα.

Πιστεύετε πως υπάρχει ακόμα ευκαιρία, όχι να έρθουν τα παιδιά σε επαφή με την πολιτισμική μας παράδοση, γιατί προφανώς το πιστεύετε, αλλά να τα συγκινήσει και να τα κινητοποιήσει;

Μην το λέτε. Προφανές δεν είναι τίποτα. Υπάρχουν πολλοί τρόποι να αντιμετωπίσει κανείς την παράδοση, νομίζω. Ο καλύτερος είναι να μην παραδοθεί σε αυτήν, αλλά να συνομιλήσει μαζί της. Το παρόν δεν θα πάψει ποτέ να συγκρούεται με το παρελθόν, διότι αυτό το τελευταίο συχνά αρνείται πεισματικά να αφήσει λίγο χώρο να περάσει το καινούριο. Ελπίζουμε πάντα ότι από αυτή τη σύγκρουση θα προκύψει κάτι καλύτερο για αυτό που -με αναιδή βεβαιότητα- υποθέτουμε πως υπάρχει μπροστά μας και του έχουμε δώσει το εύηχο όνομα μέλλον.

Έχετε παρατηρήσει κάποιο ιδιαίτερο ενδιαφέρον ή αντίδραση από τα παιδιά σε συγκεκριμένα κλασικά έργα;

Τα παιδιά δεν γνωρίζουν τι σημαίνει κλασικό έργο, και καλά κάνουν. Εμείς οι μεγάλοι ονομάζουμε ένα έργο «κλασικό». Και όταν λέμε «εμείς», μην φανταστείτε ότι συμφωνούμε και όλοι για το ποια έργα αξίζουν αυτόν τον βαρύ χαρακτηρισμό. Ίσως οι δάσκαλοι που χρησιμοποίησαν τα βιβλία της σειράς να μπορούσαν να δώσουν μια πιο εμπεριστατωμένη απάντηση σε αυτό το ερώτημα.

Σε ό,τι με αφορά, δεν πρόκειται να ξεχάσω ένα μικρό κορίτσι της τρίτης δημοτικού που όταν τους διάβασα ένα κομμάτι από τον «Βατραχοποντικοπόλεμο» ξέσπασε σε γέλια όταν άκουσε τον τελευταίο στίχο από το παρακάτω απόσπασμα (όπου ο βάτραχος Φουσκομάγουλος παίρνει στην πλάτη του τον ποντικό Ψιχουλάρπαγα για να τον περάσει στην απέναντι όχθη της λίμνης):

Ανέβηκε ο ποντικός στου βάτραχου την πλάτη
κι οι δυο μαζί επλέανε στα κύματα της λίμνης.
Όμως ο Ψιχουλάρπαγας, ο γιος του Ψωμοφάγου,
κολύμπι δεν εγνώριζε σαν στεριανός που ήταν
και μέσα του φοβότανε η ποντικοψυχή του
μήπως καμιά αναποδιά τους τύχαινε στο δρόμο.
Δεν πρόφτασε απ’ το μυαλό τη σκέψη αυτή να διώξει
και να σου εμφανίζεται μεγάλη νεροφίδα τέρας
μεγάλο του νερού, εχθρός και για τους δυο τους.
Του βάτραχου τα γουρλωτά μάτια μόλις την είδαν
απ’ την τρομάρα σαν αβγά γίναν τηγανισμένα.
Η νεροφίδα έδειχνε πάνω τους πως ερχόταν,
βουνό ψηλό σηκώνοντας στο διάβα της το κύμα,
όμως δίπλα τους τελικά επέρασε με φόρα
και κατευθύνθηκε γοργά σε μια δουλειά που είχε.

Το κορίτσι, όταν καμιά φορά σταμάτησε να γελά, με ρωτούσε επίμονα να της πω τι δουλειά μπορεί να είχε μια νεροφίδα και βιαζόταν τόσο πολύ να την διεκπεραιώσει. Θυμάμαι ότι δυσκολεύτηκα πολύ να απαντήσω σε αυτό το ερώτημα (πραγματικά δεν ήξερα τι να πω!).

Πώς θα μπορούσαν τα κλασικά έργα να γίνουν πιο ελκυστικά για τα παιδιά στη σημερινή εποχή της ψηφιακής τεχνολογίας;

Μα, το είπατε ήδη: μέσω της ψηφιακής τεχνολογίας, την οποία δεν πρέπει να φοβόμαστε, αλλά να σεβόμαστε και κυρίως να τη χρησιμοποιούμε για το καλό μας (κοινότοπο, αλλά σωστό). Οι δυνατότητες που μας δίνει να λειτουργήσουμε παιδαγωγικά είναι πολλές και ευπρόσδεκτες, αρκεί να μην πέσουμε σε υπερβολές, πράγμα που ισχύει και γενικότερα.

Πως ήταν η συνεργασία σας με τους εικονογράφους; Είχατε κοινό όραμα από την αρχή;

Γενικά οι εικονογράφοι είναι καλά παιδιά (με μερικούς μάλιστα έχουμε γίνει καλοί φίλοι), κοινό όραμα όμως δεν είχαμε ποτέ -αυτοί σκέφτονται με εικόνες, εμείς με λέξεις, πού να συναντηθούμε; Στην αρχή με στενοχωρούσε κάπως αυτό, τώρα όμως που το σκέφτομαι, καλύτερα που είναι έτσι, αφού ένα εικονογραφημένο βιβλίο τελικά δεν κάνει τίποτα άλλο από το να αφηγείται με δύο τρόπους την ίδια ιστορία.

Θυμάστε τις πρώτες σας αναγνωστικές εμπειρίες; Σας καθόρισαν καθόλου ως συγγραφέα στην πορεία της ζωής σας;

Γενικώς αυτά που έχουμε ζήσει μας καθορίζουν στον ένα ή στον άλλο βαθμό ως συνιστώσες που είναι άπειρες σε αριθμό, ένταση και ποιότητα, άρα είναι πολύ δύσκολο να βγάλει κανείς ένα ελεγμένο πηλίκο, ώστε να μπορούμε να πούμε με ασφάλεια τι χρωστάμε και σε ποιον. Ειδικότερα για τις αναγνωστικές εμπειρίες όλα αυτά ισχύουν επί εκατό, αφού οι συγγραφείς μάς χαρίζουν εμπειρίες που δεν είμαστε σε θέση ή δεν μπορούμε ή και δεν θέλουμε να ζήσουμε. Επιπρόσθετα θα έλεγα ότι οι αναγνώσεις είναι και ένα είδος απαραίτητης, καθημερινής άσκησης αντίστοιχη με αυτή που πρέπει να κάνει ένας πιανίστας, αν θέλει να κρατάει σε φόρμα τα δάχτυλά του.

Πηγή: elculture.gr

Bookpress | 22/10/2024

Παγκόσμια διακυβέρνηση για έναν νέο κόσμο
ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ
Μτφρ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ
ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ 2024
Σελ. 224, τιμή εκδότη €14.99

Η ανάγκη για συλλογική δράση δεν ήταν ποτέ τόσο μεγάλη όσο σήμερα, αλλά οι γεωπολιτικές εντάσεις και το παγκόσμιας κατακερματισμός σημαίνουν ότι οι υφιστάμενες ρυθμίσεις παγκόσμιας διακυβέρνησης, που επινοήθηκαν μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, είτε διαλύονται είτε είναι πλέον ξεπερασμένες. Η συμφιλίωση αυτής της αντίφασης αποτελεί την πιο πιεστική πρόκληση της παγκόσμιας πολιτικής σήμερα.
Σε αυτό το βιβλίο, δύο από τους πιο έμπειρους Ευρωπαίους πολιτικούς και αναλυτές σκιαγραφούν μια νέα ατζέντα για την παγκόσμια διακυβέρνηση. Αναλύουν τις πρακτικές διακυβέρνησης σε διάφορους βασικούς τομείς πολιτικής -κλίμα, υγεία, εμπόριο και ανταγωνισμός, τράπεζες και χρηματοοικονομικά, φορολογία, μετανάστευση και ψηφιακή οικονομία- και εξετάζουν τι λειτουργεί και τι όχι και γιατί.
Οι λύσεις που προτείνουν είναι φιλόδοξες αλλά ρεαλιστικές. Απαιτούν πολυπλοκότητα, ευελιξία και συμβιβασμό. Χαρακτηριστικά τα οποία πολλές κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο αποδεδειγμένα δεν διαθέτουν, αλλά τα οποία είναι επειγόντως απαραίτητα για την αντιμετώπιση των σημερινών παγκόσμιων κρίσεων. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

«Μια λεπτομερής, καθαρή και βαθιά διορατική ματιά στις ποικίλες πτυχές της παγκόσμιας διακυβέρνησης. Ένα βιβλίο που πρέπει οπωσδήποτε να διαβαστεί». (Olivier Blanchard, καθηγητής της Paris School of Economics)
«Ένα τολμηρό σχέδιο για την επανεξέταση της παγκόσμιας διακυβέρνησης στον κατακερματισμένο κόσμο μας» (Bengt Holmstrom, Νόμπελ Οικονομικών 2016)
«Μια φρέσκια ματιά στην εξισορρόπηση της παγκόσμιας οικονομίας μεταξύ οικονομικών και γεωπολιτικής, κατακερματισμού και ολοκλήρωσης, συνεργασίας και ανταγωνισμού». (Pascal Lamy, πρώην Γενικός Διευθυντής του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου)

Πηγή: Bookpress

Ελεύθερος Τύπος | 15/10/2024

Γράφει η Γιάννα Σουλάκη

Ανεξήγητα συμπτώματα, όπως «πονάνε το κεφάλι μου, ο ώμος, η κοιλιά μου», «έχω ζαλάδα όταν ξυπνάω το πρωί», ή «δεν μπορώ να σηκωθώ από το κρεβάτι», πολύ συχνά δεν είναι τίποτα περισσότερο από εκδηλώσεις παθολογικού άγχους.

Το άγχος, που ο ομότιμος καθηγητής Ιατρικής ΕΚΠΑ, επικεφαλής έδρας UNESCO Εφηβικής Υγείας και Ιατρικής και πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Pasteur, Γεώργιος Π. Χρούσος, περιγράφει στο βιβλίο του «ΤΟ ΣΤΡΕΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ», ως «σύνδρομο χρόνιου στρες και φλεγμονής».

«Μου πήρε 40 χρόνια έρευνας για να συνειδητοποιήσω πως το στρες, όταν είναι χρόνιο, είναι μια κατάσταση ιδιαίτερα βαριά και νοσογόνος», αναφέρει χαρακτηριστικά ο ίδιος, σε συνέντευξή του στον «Ε.Τ.» Της Κυριακής και εξηγεί: «Αυτό το στρες μπορεί να υφίσταται χωρίς εμφανή λόγο ή μπορεί να προκληθεί και από κάποιο ισχυρό γεγονός, π.χ. να δεις να πεθαίνει μπροστά σου κάποιος άνθρωπος».

«Τα αγχώδη και καταθλιπτικά συναισθήματα είναι νοσηρές εκδηλώσεις και το άγχος αποτελεί νόσο, όπως η κατάθλιψη και η παχυσαρκία», αναφέρει. «Το χρόνιο στρες προκαλεί ψυχική δυσφορία και σιγά σιγά καταστρέφει τον εγκέφαλο, αλλά και το υπόλοιπο σώμα», λέει ο ίδιος.

«Ενδέχεται σε πολλές περιπτώσεις να μην είναι καν έντονο, αλλά να έχει μεγάλη διάρκεια και να εκδηλώνεται με παθολογικά συμπτώματα. Η χρόνια διέγερση των εγκεφαλικών κυττάρων από το άγχος οδηγεί σε ψυχοσωματική ευαλωτότητα, η οποία ενισχύει την πιθανότητα ανάπτυξης άλλων παθήσεων, όπως η κατάθλιψη, τα καρδιομεταβολικά νοσήματα, οι αυτοάνοσες νόσοι, οι αλλεργίες, ακόμη και η εξάρτηση από ουσίες», σημειώνει ο καθηγητής Χρούσος.

Στο βιβλίο του, που κυκλοφορεί αύριο, Δευτέρα 14 Οκτωβρίου, και το οποίο αποτελεί ανθολογία επικαιροποιημένων άρθρων που έγραψε και δημοσίευσε στον Τύπο κατά τη διάρκεια της πανδημίας του κορονοϊού, περιγράφει τις καταστροφικές -έως και θανατηφόρες- επιπτώσεις του χρόνιου στρες στη ζωή μας.

«Οι 8 στους 10 ασθενείς που πηγαίνουν στους παθολόγους έχουν τα λεγόμενα Μη Ιατρικά Ερμηνευόμενα Συμπτώματα, (MUS – Medically Unexplained Symptoms). Δηλαδή μια σειρά από συμπτώματα, για τα οποία ο γιατρός σού κάνει φυσική εξέταση, σε στέλνει για εξετάσεις και από τις απαντήσεις προκύπτει ότι όλα είναι φυσιολογικά. Και σου λέει ο γιατρός: “Δεν έχεις τίποτα, δεν σου βρίσκω κάτι”. Κι όμως, ο άνθρωπος αυτός που παραπονιέται και υποφέρει έχει χρόνιο στρες και φλεγμονή. Και γι’ αυτό ευθύνονται οι μεσολαβητές του στρες, όπως η κορτιζόλη και οι φλεγμονώδεις κυτοκίνες, που υπερεκκρίνονται λόγω του χρόνιου στρες. Δεν είναι ανεξήγητα αυτά τα συμπτώματα. Δεν πρέπει να λέγονται έτσι. Είναι εκδηλώσεις του πολύ διαδεδομένου συνδρόμου χρόνιου στρες και φλεγμονής», τονίζει ο γιατρός.

«Σ’ αυτήν την περίπτωση, τι θα πρέπει να συνταγογραφεί ο γιατρός; Τέχνη;», ρωτήσαμε τον καθηγητή.

«Ναι, τέχνη! Και οτιδήποτε μπορεί να λειτουργήσει θετικά για τον ασθενή. Να πάει στο μουσείο, να πάει στην εξοχή και στο πράσινο, να πάει μια βόλτα στο πάρκο. Ολα αυτά βοηθάνε. Ή να μάθει να κάνει διαλογισμό, δύο φορές από δύο δεκάλεπτα κάθε μέρα, συχνά αρκεί. Αν χρειάζεται κάτι παραπάνω, η γνωστική συμπεριφορική ψυχοθεραπεία (cognitive behavioral therapy, CBT) δουλεύει εξαιρετικά καλά», τονίζει με έμφαση ο κ. Χρούσος.

Χρόνιο πρόβλημα

Ο καθηγητής Γεώργιος Χρούσος τονίζει ότι το παροδικό ή οξύ στρες είναι μια φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού που, όπως εξηγεί, «έπειτα από λίγες ώρες φεύγει και δεν αφήνει πίσω της ζημιά». Μετατρέπεται, όμως, το στρες σε πρόβλημα, όταν διαρκεί πολύ ή γίνεται μόνιμο.

Πρόκειται για το χρόνιο ψυχο-κοινωνικο-οικονομικό στρες, που βιώνουν πολλοί άνθρωποι στην καθημερινότητά τους, και που επηρεάζει μεγάλο μέρος της δυτικής κοινωνίας και αποτελεί πλέον μια δυσάρεστη πραγματικότητα.

Αυτό το είδος του στρες, όπως επισημαίνει, πρέπει να το διαχειριζόμαστε σωστά, ώστε να μη μας καταβάλλει καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας ή της εβδομάδας. «Να υπάρχουν ώρες κατά τις οποίες ξεκουραζόμαστε, σκεφτόμαστε κάτι άλλο, απολαμβάνουμε τους φίλους μας, το φαγητό μας, τη βόλτα μας, οτιδήποτε ευχάριστο και όχι βλαβερό…», λέει.

«Είναι εύκολο αυτό να το επιτύχουμε μόνοι μας;», τον ρωτάμε. «Οχι πάντα», απαντά ο ειδικός.

Υποστήριξη

«Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε μια ευαλωτότητα απέναντι στο άγχος και χρειαζόμαστε υποστήριξη», σημειώνει ο Γεώργιος Χρούσος και προσθέτει πως «η αναζήτηση βοήθειας από ειδικούς είναι σημαντική, δεν είναι ένδειξη ψυχικής αδυναμίας και, οπωσδήποτε, δεν αποτελεί κοινωνικό στίγμα. Ενα τέτοιο εργαλείο υποστήριξης είναι η γνωστική συμπεριφορική ψυχοθεραπεία (CBT), όπως προανέφερα, η οποία έχει τις ρίζες της στους στωικούς και επικούρειους φιλοσόφους της αρχαιότητας. Δεν μπορώ να σου πω “μην αγχώνεσαι” και αυτό να καταφέρεις να το αλλάξεις αμέσως. Υστερα από 6 μήνες ή έναν χρόνο CBT, όμως, πολλοί άνθρωποι αισθάνονται ξανά φυσιολογικοί», επισημαίνει, τονίζοντας τη δύναμη αυτής της θεραπευτικής μεθόδου.

Ο επιστήμονας εξηγεί πως το άγχος προέρχεται από τον κατώτερο εγκέφαλο, τον οποίο έχουμε κοινό με τα άλλα θηλαστικά και πρωτεύοντα ζώα, ενώ ο νεοφλοιός -το πιο πρόσφατο εξελικτικό χαρακτηριστικό των ανθρώπων- είναι αυτός που μπορεί, μέσω της λογικής, να ελέγξει τις συναισθηματικές αντιδράσεις μας.

«Ο νεοφλοιός χρειάστηκε 2 εκατομμύρια χρόνια για να εξελιχθεί και μπορεί να ελέγχει τον παλαιοεγκέφαλο, αλλά αυτό δεν είναι άμεσο ούτε γίνεται αυτόματα, συχνά απαιτεί χρόνο, προσπάθεια και υποστήριξη», λέει.

Πράγματι, η διαδικασία επούλωσης από το άγχος χρειάζεται και χρόνο και προσπάθεια, έτσι ώστε να κατανοήσουν οι άνθρωποι γιατί αισθάνονται έτσι και πώς μπορούν να αλλάξουν σταδιακά τις αντιδράσεις τους απέναντι σε αυτά που τους προκαλούν στρες.

Κορτιζόλη

Η κορτιζόλη, γνωστή και ως «ορμόνη του στρες», παίζει σημαντικό ρόλο στην κατάσταση που περιγράφεται παραπάνω, εξηγεί ο καθηγητής. Εκκρίνεται, κυρίως, το πρωί, όταν ο οργανισμός μας χρειάζεται δύναμη και ενέργεια για να αντεπεξέλθει στις δραστηριότητες της ημέρας. «Το πρωί τη χρειαζόμαστε για να αγωνιστούμε, να πάμε στις δουλειές μας, στο σχολείο, να βγούμε στην αγορά», αναφέρει. Ωστόσο, το βράδυ, η κορτιζόλη πρέπει να μειώνεται, ώστε ο οργανισμός να μπορεί να ξεκουραστεί και να επιδιορθώσει τις φθορές που έχει υποστεί κατά τη διάρκεια της ημέρας.

«Η κορτιζόλη είναι μια καταβολική ορμόνη, που εμποδίζει την ανάπλαση των κυττάρων μας. Κατά τη διάρκεια της ημέρας προκαλούνται μικροβλάβες στους ιστούς και τα αγγεία, όμως το βράδυ και τη νύχτα, όταν τα επίπεδα της κορτιζόλης είναι φυσιολογικά πολύ χαμηλά, ο οργανισμός μπορεί να ξεκινήσει και να ολοκληρώσει τις… επιδιορθώσεις που χρειάζεται για να επανέλθει στην ακεραιότητα», λέει.

Oσοι πάσχουν από χρόνιο στρες δεν καταφέρνουν να μειώσουν αυτόματα τα επίπεδα της κορτιζόλης τις βραδινές και νυχτερινές ώρες και, έτσι, οι επιδιορθώσεις δεν γίνονται, με αποτέλεσμα να συσσωρεύονται βλάβες στους ιστούς και, τελικά, ο οργανισμός να ξεπερνά τις αντοχές του και να αρρωσταίνει.

ΚΑΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

«Ο σύγχρονος τρόπος ζωής δεν είναι υγιεινός»

Στα προβλήματα που μαστίζουν τον σύγχρονο άνθρωπο και επιδεινώνουν τα προβλήματα του άγχους, προστίθεται η επιμήκυνση της διάρκειας της ημέρας λόγω υπερβολικής χρήσης ηλεκτρικού φωτός και οθονών, αλλά και ο ελλειμματικός ύπνος της σύγχρονης ζωής.

«Η μέρα είναι πλέον πολύ μεγάλη», εξηγεί ο ειδικός τονίζοντας πως αυτό έχει ως συνέπεια οι περισσότεροι άνθρωποι να μην κοιμούνται όσο χρειάζεται. «Ο οργανισμός στο 99% των ενήλικων ανθρώπων χρειάζεται ύπνο από 7 έως 8 ώρες το 24ωρο. Σήμερα, σχεδόν κανείς δεν κοιμάται 7 ώρες», υπογραμμίζει.

Οι άνθρωποι που δεν κοιμούνται αρκετά αισθάνονται κουρασμένοι και δεν αποδίδουν νοητικά, όπως θα συνέβαινε φυσιολογικά έπειτα από έναν ποιοτικό ύπνο. Οι ορμόνες της φλεγμονής αυξάνονται, προκαλώντας περαιτέρω βλάβες στον οργανισμό, ειδικά σε συνδυασμό με τα αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης. Ο οργανισμός επιζητεί ανακούφιση και οδηγείται συχνά σε βλαπτικές συμπεριφορές, όπως είναι η λεγόμενη «συναισθηματική σίτιση» (emotional eating) και το κάπνισμα ή το άτμισμα.

Φαύλος κύκλος

Ο καθηγητής Χρούσος περιγράφει τον φαύλο κύκλο του στρες και ως αποτέλεσμα του ανθυγιεινού τρόπου ζωής που επικρατεί στη σύγχρονη κοινωνία.

«Εχουμε αλλάξει τον τρόπο ζωής μας, το “lifestyle” μας, δηλαδή, δεν είναι υγιεινό», αναφέρει χαρακτηριστικά. Η ανθυγιεινή διατροφή, η έλλειψη άσκησης, η κακή ποιότητα ύπνου, η διαταραχή του κιρκάδιου ρυθμού της ζωής και η ανεπαρκής διαχείριση του στρες συνθέτουν τα πέντε βασικά στοιχεία που καταρρακώνουν την υγεία μας και οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια στο σύνδρομο χρόνιου στρες και φλεγμονής», το οποίο ο ίδιος έχει περιγράψει στην επιστημονική κοινότητα, καταλήγει.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

Η μοναξιά της οθόνης καταστρέφει τα παιδιά

«Η μοναξιά των παιδιών μπροστά από την οθόνη είναι γενεσιουργός αιτία άγχους και, δυστυχώς, ουσιαστικής νευρολογικής παθολογίας: Αλλάζει ο εγκέφαλος του ασχημάτιστου αναπτυσσόμενου παιδιού γιατί δεν είναι έτοιμος για το Διαδίκτυο. Αντίθετα με τον ενήλικο, το παιδί δεν μπορεί να πει, π.χ., “θα το χρησιμοποιήσω για να κάνω μόνο κάτι συγκεκριμένο και δεν θα πάω παραπέρα”.

Το παιδί, επίσης, είναι πιθανόν να βλέπει βίντεο και ταινίες ακατάλληλου για την ηλικία του περιεχομένου. Στην πραγματικότητα, η ψηφιακή τεχνολογία, όπως χρησιμοποιείται σήμερα από τα παιδιά, δημιουργεί σε αυτά χρόνιο στρες. Και τα αρνητικά που βλέπουμε στα παιδιά μας είναι στην ουσία τα αρνητικά του στρες. Αυτήν τη στιγμή, ως ανθρώπινο είδος, περνάμε μία μεγάλη εξελικτική στενωπό. Δεν είχαμε ποτέ απολέσει το παιχνίδι. Και δεν είχαμε ποτέ τις τεράστιες δυνατότητες που τώρα μας παρέχει το Διαδίκτυο.

Και δίνω το παράδειγμα των ενηλίκων της φυλής των Μαρούμπο στον Αμαζόνιο, στους οποίους ο Ελον Μασκ μέσω της Starlink παρείχε smartphones, ταμπλέτες και πρόσβαση στο Διαδίκτυο. Μην έχοντας διανύσει τη δυτική παιδεία και εκπαίδευση, η ζωή αυτών των ενηλίκων άλλαξε άρδην προς το χειρότερο – “κόλλησαν” στις οθόνες, σπαταλώντας μεγάλο μέρος της ημέρας τους αγκυλωμένοι σε σαγηνευτικό υλικό, π.χ. πορνογραφία, με την αντίστοιχη απώλεια χρόνου κανονικής κοινωνικής ζωής και άλλες αρνητικές επιδράσεις στη συμπεριφορά τους. Μέσα στην απειρία τους, η ψηφιακή τεχνολογία τούς καταστρέφει όπως καταστρέφει τα παιδιά μας.

Συνεπώς, λόγω της ψηφιακής επανάστασης, αυτήν τη στιγμή υφιστάμεθα μια έντονη πολιτισμική αλλαγή, η οποία έχει θετικές και αρνητικές επιδράσεις στη ζωή μας. Στους ενήλικες είναι γενικά θετικές. Στους ανηλίκους πιθανότατα βαριά αρνητικές».

Διάλεξη

Στις 26 Νοεμβρίου 2024, στις 19.00, ο καθηγητής Γ. Χρούσος θα δώσει διάλεξη για το θέμα του στρες, με τίτλο: «Η ενδοκρινολογική βάση του στρες, των επιπτώσεών του και της θεραπείας του», κατά τη διάρκεια εκδήλωσης για την υποδοχή του ως τακτικού μέλους της Ακαδημίας Αθηνών.

Πηγή: Ελεύθερος Τύπος