Ένα μυθιστόρημα φαντασίας για παιδιά, κόντρα στις προκαταλήψεις
Για το μυθιστόρημα του SF Said, «Τίγρη» (εικονογράφηση Dave McKean, μετάφραση Βάσια Τζανακάρη, Εκδόσεις Παπαδόπουλος)
Νά ένα μοντέρνο, ατμοσφαιρικό μυθιστόρημα φαντασίας για παιδιά, που όμως έχει μια πατίνα κλασικού επάνω του. Πολυβραβευμένο, γεμάτο σκοτεινές εικόνες και αρχαία μαγεία, αλλά και με έναν εσωτερικό παλμό που δεν σταματά ποτέ, το βιβλίο του SF Said —αυτή η περιπετειώδης δυστοπία— είναι μια μεταφορά για τη διαφορετικότητα, την προκατάληψη και τη μετανάστευση, για την αδικία και τη θέση του καθενός μας στον κόσμο, αλλά και για τη δύναμη της αντίληψης, της φαντασίας και της αγάπης. Η εικονογράφηση του σπουδαίου Dave McKean, που τον θαυμάζουμε απεριόριστα και που δεν παύει να μας εντυπωσιάζει με τη δουλειά του δεκαετίες τώρα, δένει άψογα με το κείμενο, και σε διάφορα σημεία πραγματικά απογειώνει το βιβλίο. Συνολικά, ένας τόμος που χαίρεσαι να κρατάς στα χέρια σου από τις Εκδόσεις Παπαδόπουλος.
«Τίγρη»: Ένα παιδικό μυθιστόρημα φαντασίας από τον SF Said
Η ιστορία διαδραματίζεται σε ένα εναλλακτικό Λονδίνο: η Μεγάλη Βρετανία εξακολουθεί να είναι μια μεγάλη και ισχυρή αυτοκρατορία, όμως εξαιτίας και μόνο αυτού του γεγονότος έχει μετατραπεί σε μια υγρή, βρόμικη, καταπιεστική χώρα, αυστηρά διαχωρισμένη σε τομείς — αλλού ζουν οι πλούσιοι, αλλού οι αριστοκράτες, αλλού οι απλοί επαγγελματίες και οι παρίες. Οι κίνδυνοι για τους ξένους είναι διαρκείς, η σκλαβιά υφίσταται ακόμη, οι κοινωνικοί κανόνες είναι κάτι παραπάνω από αυστηροί, και οι πάντες ζουν υπό καθεστώς τρόμου. Ένα πέπλο ομίχλης καλύπτει την πόλη, γεμάτο απόγνωση, μαρασμό, πίκρα και θλίψη. Όμως κάπου υπάρχει ακόμη ελπίδα, και μοσχομυρίζει αγιόκλημα…
Ο Άνταμ Αλάμπρα, ο νεαρός πρωταγωνιστής του βιβλίου, που ονειρεύεται να γίνει ζωγράφος αν και το χαρτί είναι δυσεύρετο στο Λονδίνο οπότε δεν έχει καν υλικά για να σκιτσάρει, κάνει θελήματα για τη μικρή επιχείρηση της οικογένειάς του, ένα φτωχομάγαζο που με δυσκολία τούς κρατά ζωντανούς. Σε μια από τις εξορμήσεις του, που συνοδεύεται από χίλιους κινδύνους, θα ανακαλύψει ένα θηρίο, που κρύβεται τραυματισμένο στα σκουπίδια και στο σκοτάδι: μια θηριώδη Τίγρη, που όμως έχει ανθρώπινη λαλιά και επικοινωνεί μαζί του. Μαζί με την καινούργια του φίλη, τη Ζέιντι, ο Άνταμ θα κάνει ό,τι μπορεί για να προστατεύσει και να σώσει τη μυθική Τίγρη, ξεκινώντας έναν μυστικιστικό αλλά και πραγματικό πόλεμο, απέναντι σε δυνάμεις που τα δύο παιδιά δεν θα μπορούσαν ποτέ να φανταστούν.
Σκοτεινό και ανησυχαστικό, αλλά παράλληλα αισιόδοξο και γεμάτο ελπίδα, το πολυβραβευμένο βιβλίο του Σαΐντ —που μπορεί να γίνει αιτία για πολλές συζητήσεις— δείχνει πως το φως μπορεί να βρεθεί και να λάμψει ακόμη και μέσα στο πιο βαθύ σκοτάδι.
ΔΥΟ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΟΚΗ:Βρισκόμαστε στο Λονδίνο του 2021, αλλά η Βρετανική Αυτοκρατορία δεν έχει διαλυθεί και η δουλεία δεν έχει καταργηθεί — είναι ένας κόσμος γεμάτος τρόμο και καταπίεση. Ο νεαρός Άνταμ ζει στο γκέτο του Σόχο και μια μέρα βρίσκει κάτι απίστευτο σε έναν σκουπιδότοπο στο Λονδίνο. Ένα μυστηριώδες, μυθικό, μαγικό ζώο: ΜΙΑ ΤΙΓΡΗ. Και η Τίγρη κινδυνεύει. Ο Άνταμ και η φίλη του, Ζέιντι, είναι αποφασισμένοι να βοηθήσουν. Θα μπορέσουν να χρησιμοποιήσουν τις δυνάμεις τους πριν να είναι πολύ αργά;
ΔΥΟ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ:Ο SF Said γεννήθηκε στον Λίβανο το 1967, αλλά ζει στο Λονδίνο από τα δύο του χρόνια. Ολοκλήρωσε το πρώτο του μυθιστόρημα, «Varjak Paw», το 2003, όσο εργαζόταν μεταξύ άλλων ως συντάκτης ομιλιών για τον πρίγκιπα διάδοχο της Ιορδανίας και ως δημοσιογράφος καλλιτεχνικής ύλης. Το ντεμπούτο του έχει πλέον μεταφραστεί σε 14 γλώσσες, έχει διασκευαστεί σε θεατρικό έργο και σε όπερα, ενώ η κινηματογραφική του μεταφορά βρίσκεται ήδη στα σκαριά. Ακολούθησαν τα «The Outlaw Varjak Paw» (2005) και «Phoenix» (2013), το καθένα συνοδευόμενο από διακρίσεις και βραβεία. Ο ίδιος έχει χαρακτηρίσει το τελευταίο του μυθιστόρημα, την «Τίγρη», ως το καλύτερο βιβλίο του μέχρι στιγμής. Οι κριτικοί φαίνεται να συμφωνούν και να επαυξάνουν, αφού οι Guardian, Times και Sunday Times το ξεχώρισαν ως βιβλίο της χρονιάς για το 2022.
ΔΥΟ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΟ: Ο DaveMcKean γεννήθηκε στο Berkshire το 1963. Σπούδασε ArtandDesign και, πριν ακόμα αποφοιτήσει, ξεκίνησε να εργάζεται ως εικονογράφος. Είναι mixedmedia καλλιτέχνης, καθώς ελίσσεται μεταξύ ζωγραφικής, φωτογραφίας, κολάζ, foundobjects και ψηφιακής τέχνης. To 1986 γνωρίστηκε με τον συγγραφέα NeilGaiman και έκτοτε έχουν συνεργαστεί αρκετές φορές, με σημαντικότερη δουλειά τους τη σειρά graphicnovel «Sandman».
ΜΕΡΙΚΕΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΤΗΣ «ΤΙΓΡΗΣ»:
British Book Award for Children’s Fiction 2023
The Week’s Junior’s Award for Older Children’s Fiction
Foyles’ Children’s Book of the Year
The Time’s Books of the Year 2022
The Guardian’s Best Books of the Year 2022
The Reading Agency’s Books of the Year 2022
Waterstones’ Best Children’s Books of 2022
Books for Keeps Must Reads of 2022
Book of the Week τωνεφημερίδων The Times, The Sun καιThe Week Junior
Editor’s Choice στο The Bookseller previews
Η «Τίγρη» είναι βέβαια εμπνευσμένη από το ομώνυμο, σκοτεινό αλλά συναρπαστικό, ποίημα του Γουίλιαμ Μπλέικ. Αναδημοσιεύουμε εδώ τους πρώτους στίχους του ποιήματος, όπως το μετέφρασε ο Δημήτρης Κοσμόπουλος:
Γράφοντας για αυτά που έχουν σημασία, με τον πιο συναρπαστικό τρόπο
Λόις Λόουρι: Το #1 παιδικό βιβλίο δυστοπικής φαντασίας, και μια διπλή περιπέτεια στην Εποχή του Σιδήρου
Πέρασα το Σαββατοκύριακό μου παρέα με τη Λόις Λόουρι. Και ήταν ένα Σαββατοκύριακο που άξιζε κάθε του λεπτό. Ήξερα γι’ αυτήν, είχα δει την ταινία του 2014, αλλά δεν είχα διαβάσει κανένα βιβλίο της μέχρι τώρα. κακώς.
Λόις Λόουρι: Η κορυφαία συγγραφέας παιδικού βιβλίου
Ξεκίνησα τον «Φύλακα της Μνήμης» (μετάφραση Φίλιππος Μανδηλαράς, Εκδόσεις Παπαδόπουλος) ξέροντας πως θεωρείται ένα από τα κορυφαία παιδικά μυθιστορήματα δυστοπικής φαντασίας που γράφτηκαν ποτέ, αν όχι το κορυφαίο όλων. Είδα τις λίστες των έγκριτων περιοδικών και βιβλιοθηκών της Αμερικής, και πράγματι δεν λείπει από καμιά τους. Στις περισσότερες, μάλιστα, φιγουράρει στην πρώτη θέση. Άλλωστε, εκδόθηκε το 1993, οπότε κατ’ ανάγκην πάνω σε αυτό ακριβώς βασίστηκαν πολλά μεταγενέστερα μπεστ-σέλερ, όπως για παράδειγμα η σειρά «Hunger Games» αλλά και πολλά άλλα.
Οι βιβλιοθήκες και τα ειδικά περιοδικά είχαν δίκιο (προφανώς). Ο «Φύλακας της Μνήμης» είναι σπουδαίο έργο. Και καταλαβαίνει αμέσως κανείς γιατί αυτό το βιβλίο δεν (μπορεί να) λείπει από κανέναν κατάλογο προτεινόμενων βιβλίων για παιδιά και εφήβους —άλλωστε, πολλά σχολεία το υιοθέτησαν ως μέρος του υποχρεωτικού προγράμματος σπουδών—, ενώ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ είναι αυτό που έχει απαγορευτεί στις πιο συντηρητικές (με την πολύ κακή έννοια) πόλεις των ΗΠΑ: κάτι που είναι τίτλος τιμής για οποιοδήποτε βιβλίο, φυσικά. Σύμφωνα με τους New York Times, διαβάζουμε, από το 1993 και μετά, οπότε και πρωτοεκδόθηκε, βρισκόταν διαρκώς κοντά στην κορυφή της λίστας των «απαγορευμένων και αμφισβητούμενων βιβλίων» της Ένωσης Βιβλιοθηκών της Αμερικής.
Η διαφορά του εκπληκτικού αυτού μυθιστορήματος από άλλα, που ακολούθησαν, είναι η αμεσότητά του. Η Λόουρι χτίζει ψηφίδα-ψηφίδα έναν κόσμο εντελώς απρόβλεπτο και τρομακτικό, παρουσιάζοντάς μας καθετί, όλες τις ανατριχιαστικές λεπτομέρειες, με έναν τρόπο σχεδόν ψιθυριστό, ευθύ, χωρίς κορόνες και με πλήρη απουσία κάθε ηθικολογίας. Απλώς τα πράγματα, λέει, είναι έτσι. Και είναι τόσο άσχημα. Μάλιστα, η ίδια δεν λέει καν ότι είναι άσχημα· δεν κρίνει, δεν αναθεματίζει, δεν μπαίνει μέσα στην ιστορία της για να μας πει ποιο είναι το κακό και ποιο το καλό. Δεν μας θεωρεί ανεπαρκείς. Καταλαβαίνουμε αμέσως. Όλα τα παιδιά θα το καταλάβουν.
Το άλλο χαρακτηριστικό της είναι η οικονομία. Λείπουν από εδώ οι σχοινοτενείς περιγραφές, τα subplots, οι ιστορίες που παίζουν υποβοηθητικό ρόλο (ή που υπάρχουν απλώς για να γεμίζουν σελίδες). Όχι. Η ιστορία καλύπτει 250 σελίδες, κι αυτό ήταν. Υπάρχουν επίσης κάποια ευρήματα δραματουργικής φύσεως στο βιβλίο που σε ανατριχιάζουν, ενώ κάποιες σκηνές είναι τρομερά δυνατές — σε αφήνουν με το στόμα ανοιχτό, για την ακρίβεια, και κινητοποιούν τους ήρωες για να δράσουν όπως θα δράσουν. Σπουδαίο βιβλίο, σε κάθε περίπτωση, που μακάρι να διαβαστεί από πολλά παιδιά. Είναι ένα μάθημα πολιτικής ηθικής που θα τους κάνει πολύ καλό.
Η Λόις Λόουρι γεννήθηκε το 1937, και εξέδωσε το πρώτο της βιβλίο σε σχετικά μεγάλη ηλικία: στα σαράντα της. Μέχρι σήμερα, έχει εκδώσει σχεδόν 50 μυθιστορήματα, όλα τους μπεστ-σέλερ και πολυμεταφρασμένα. Ο «Φύλακας της Μνήμης» είναι ένα από τα κορυφαία της, και πιθανόν αυτό με τις υψηλότερες πωλήσεις. Το απολαύσαμε. Και θα περιμένουμε με χαρά και ανυπομονησία και τον δεύτερο, επίσης αυτοτελή, τόμο που θα κυκλοφορήσει το 2025, πάντα από τις Εκδόσεις Παπαδόπουλος.
* * *
Αμέσως μετά, σειρά πήρε το «Αίνιγμα του Γουίντεμπι», που είναι το τελευταίο —για την ώρα— μυθιστόρημα της Λόις Λόουρι. Εκδόθηκε μόλις πέρυσι, και στα ελληνικά πριν από δύο μήνες (μετάφραση Βάσια Τζανακάρη, Εκδόσεις Παπαδόπουλος). Εδώ η Λόουρι κάνει κάτι που μας άρεσε πάρα πολύ και, θα λέγαμε, μας ενέπνευσε: μιλά σε πρώτο πρόσωπο στον αναγνώστη, σε ένα είδος προλόγου, ιντερμέτζου και επιλόγου, ανοίγοντάς μας όλα της τα χαρτιά, ξεναγώντας μας στο γραφείο της και δείχνοντάς μας από πού αντλεί την έμπνευσή της, πώς ερευνά τα πραγματολογικά και άλλα στοιχεία που πρέπει να ερευνήσει, τι την ενδιαφέρει να «πει» με ένα βιβλίο, και πώς στέκεται η ίδια απέναντι στα πάθη των ηρώων της. Ο αναγνώστης θα μας θυμηθεί 100% όταν η Λόουρι θα μας αποκαλύψει πώς αισθανόταν κατά τις τελευταίες σελίδες της ιστορίας που αφορά την ηρωίδα της, την Έστριλντ. Ανατριχιαστικό…
Η Έστριλντ είναι μια δεκατριάχρονη Γερμανίδα που ζει κατά τον 1ο αιώνα μ.Χ. Μέλος μιας πολεμικής φυλής, έχει προδιαγεγραμμένη μοίρα σαν κορίτσι που είναι: θα μεγαλώσει δουλεύοντας στα χωράφια, και κάπου στα 15-16 της θα παντρευτεί και θ’ αρχίσει να γεννάει παιδιά, για να δώσει στρατιώτες στον οικισμό. Ταυτόχρονα, θα δουλεύει από το πρωί μέχρι το βράδυ, μαγειρεύοντας, καθαρίζοντας, πλένοντας, υφαίνοντας, οργώνοντας, ψαρεύοντας, φέρνοντας νερό, ποτίζοντας, φροντίζοντας τα ζώα και μεγαλώνοντας τα παιδιά της. Μια ζωή που θυμίζει —και είναι— κανονική σκλαβιά, από την οποία δεν υπάρχει δυνατότητα απόδρασης. Όμως η Έστριλντ θα θελήσει να τα αλλάξει όλα αυτά. Θα το βάλει πείσμα να γίνει η πρώτη γυναίκα πολεμίστρια, χαράσσοντας ένα καινούργιο μέλλον για τα κορίτσια και τις γυναίκες της φυλής της. Μια ατρόμητη πρωτο-φεμινίστρια, η μικρή και κάτι παραπάνω από γενναία Έστριλντ θα τα βάλει με όλους και με όλα.
Η Λόουρι εμπνεύστηκε την ιστορία της από την αληθινή ανακάλυψη ενός πτώματος ηλικίας δύο χιλιάδων ετών σε έναν βάλτο τύρφης στο Γουίντεμπι της βόρειας Γερμανίας. Και, χάρη στην πένα της, το Παιδί του Γουίντεμπι θα ξαναζήσει, και επιτέλους θα δοξαστεί όπως τού αξίζει. Υπέροχο βιβλίο, με δύο ήρωες (την Έστριλντ και τον μυστικό φίλο της Βάρικ, έναν πρωτο-επιστήμονα) που εγγράφονται μέσα σου. Και μια πολύ όμορφα εικονογραφημένη έκδοση, επίσης.
* * *
Ακολουθεί ένα απόσπασμα από τον «Φύλακα της Μνήμης», από το Κεφάλαιο 5. Διαβάστε το:
Ο Τζόνας δεν συμμετείχε σχεδόν ποτέ στην πρωινή τελετουργία της αφήγησης των ονείρων, επειδή σπάνια έβλεπε όνειρα. Κάποιες φορές ξυπνούσε με το αίσθημα ότι αποσπάσματα ονείρων επέπλεαν στον ύπνο του, αλλά δεν μπορούσε να τα συγκρατήσει και να τα συνθέσει σε κάτι που να άξιζε να το μοιραστεί κατά την τελετουργία. Αυτό το πρωί, όμως, ήταν διαφορετικό, γιατί την προηγούμενη νύχτα είχε δει ένα πολύ ζωντανό όνειρο. […]
«Εσύ, Τζόνας;» ρώτησε η μητέρα. Πάντοτε ρωτούσαν κι εκείνον, παρότι γνώριζαν ότι πολύ σπάνια είχε ένα όνειρο να αφηγηθεί.
«Λοιπόν, εγώ είδα ένα όνειρο χτες βράδυ» τους είπε ο Τζόνας και κουνήθηκε στο κάθισμά του συνοφρυωμένος.
«Ωραία» είπε ο πατέρας. «Για πες μας».
«Δεν είναι πολύ ξεκάθαρο, για να πω την αλήθεια» τους εξήγησε ο Τζόνας, προσπαθώντας να ξαναφέρει στο μυαλό του το περίεργο όνειρο. «Νομίζω ότι ήμουν στον χώρο λουσίματος, στον Οίκο των Ηλικιωμένων».
«Εκεί δεν ήσουν χθες;» ρώτησε ο Πατέρας.
Ο Τζόνας συγκατάνευσε. «Αλλά δεν ήταν ακριβώς ίδιος. Υπήρχε μία μπανιέρα στο όνειρο, μονάχα μία, ενώ στην πραγματικότητα έχει πολλές σειρές μπανιέρες εκεί. Ο χώρος στο όνειρό μου ήταν ζεστός και υγρός. Και είχα βγάλει την τουνίκ μου, αλλά δεν είχα βάλει τη φόρμα εργασίας, οπότε το στέρνο μου ήταν γυμνό. Ήμουν ιδρωμένος επειδή είχε πολλή ζέστη. Κι ήταν κι η Φιόνα εκεί, έτσι όπως ήταν χτες που την είδα».
«Και ο Άσερ;» ρώτησε η Μητέρα.
Ο Τζόνας κούνησε το κεφάλι του αρνητικά. «Όχι. Ήμουν μόνο εγώ κι η Φιόνα, μόνοι στο δωμάτιο, όρθιοι πλάι στην μπανιέρα. Αυτή γελούσε. Αλλά εγώ όχι. Ήμουν λιγάκι θυμωμένος μαζί της, μάλιστα, γιατί δεν μ’ έπαιρνε στα σοβαρά».
«Δεν σε έπαιρνε στα σοβαρά σε σχέση με τι;» ρώτησε η Λίλι.
Ο Τζόνας κοίταξε το πιάτο του. Για κάποιο λόγο που δεν μπορούσε να κατανοήσει, ένιωθε λιγάκι αμήχανος. «Νομίζω ότι προσπαθούσα να την πείσω να μπει στην μπανιέρα με το νερό».
Έκανε μια παύση. Ήξερε ότι έπρεπε να το πει ολόκληρο το όνειρο, ότι δεν ήταν απλώς επιθυμητό αλλά απαραίτητο να το πει ολόκληρο. Έτσι, πίεσε τον εαυτό του να αφηγηθεί το μέρος που τον έκανε να νιώθει αμήχανος.
«Ήθελα να βγάλει τα ρούχα της και να μπει στην μπανιέρα» είπε βιαστικά. «Ήθελα να τη λούσω. Κρατούσα το σφουγγάρι στο χέρι μου. Αλλά εκείνη δεν ήθελε. Συνέχιζε να γελάει και να λέει όχι».
Κοίταξε τους γονείς του. «Αυτό είναι όλο» είπε.
«Μπορείς να περιγράψεις το ισχυρότερο συναίσθημα στο όνειρό σου, παιδί μου;» ρώτησε ο Πατέρας.
Ο Τζόνας σκέφτηκε αρκετή ώρα. Οι λεπτομέρειες ήταν θολές και ασαφείς. Αλλά τα συναισθήματα ήταν ξεκάθαρα και ένιωσε να τον πλημμυρίζουν ξανά, τώρα που το σκεφτόταν. «Η επιθυμία» είπε. «Ήξερα ότι δεν επρόκειτο να μου έκανε τη χάρη. Και νομίζω ότι ήξερα ότι δεν έπρεπε κιόλας. Αλλά το ήθελα τόσο πολύ! Ένιωθα την επιθυμία να με δονεί ολόκληρο».
«Ευχαριστώ για το όνειρό σου, Τζόνας» είπε η Μητέρα μετά από λίγο. Έπειτα κοίταξε με νόημα τον Πατέρα.
«Λίλι» είπε ο Πατέρας, «είναι ώρα να φύγουμε για το σχολείο. Θέλεις να περπατήσεις πλάι μου σήμερα ώστε να ρίχνεις μια ματιά στο καλάθι του νεογνού; Θέλουμε να είμαστε σίγουροι ότι δεν θα πέσει».
Ο Τζόνας σηκώθηκε αργά για να μαζέψει τα σχολικά του βιβλία. Του φάνηκε παράξενο που δεν είχαν σχολιάσει το όνειρό του πριν τον ευχαριστήσουν. Ίσως το βρήκαν πολύ μπερδεμένο, όπως το έβρισκε κι εκείνος.
«Περίμενε, Τζόνας» είπε γλυκά η μητέρα του. «Θα σου γράψω ένα δικαιολογητικό για τον εκπαιδευτή σου, ώστε να μη χρειαστεί να δώσεις εξηγήσεις για την καθυστέρηση». […] «Τζόνας» είπε χαμογελαστά, «το συναίσθημα που περιέγραψες ως επιθυμία ήταν οι πρώτες σου Εξάψεις. Ήταν κάτι που περιμέναμε με τον Πατέρα να σου συμβεί. Συμβαίνει σε όλους. Συνέβη και στον Πατέρα όταν ήταν στην ηλικία σου. Και συνέβη και σε μένα. Θα συμβεί κάποια μέρα και στη Λίλι. Και πολύ συχνά» πρόσθεσε η μητέρα, «ξεκινάει με ένα όνειρο».
Εξάψεις. Την είχε ξανακούσει αυτή τη λέξη. Θυμόταν μια αναφορά στις Εξάψεις στο Βιβλίο των Κανόνων, αλλά δεν θυμόταν τι έλεγε. Και τις ανέφερε και ο Εκφωνητής πότε πότε. ΠΡΟΣΟΧΗ: ΥΠΕΝΘΥΜΙΖΟΥΜΕ ΟΤΙ ΟΙ ΕΞΑΨΕΙΣ ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΩΣΤΕ ΝΑ ΞΕΚΙΝΑΕΙ Η ΣΧΕΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Πάντοτε την αγνοούσε αυτή την ανακοίνωση επειδή δεν καταλάβαινε σε τι αναφερόταν και ποτέ δεν του είχε φανεί να τον αφορά με οποιονδήποτε τρόπο. Έτσι κι αλλιώς, αγνοούσε πολλές από τις εντολές και τις υπενθυμίσεις που διάβαζε ο Εκφωνητής, όπως έκαναν και οι περισσότεροι πολίτες. […]
«Και τι γίνεται τώρα με τη θεραπεία; Ο Εκφωνητής λέει ότι πρέπει να ξεκινήσει η θεραπεία». Ο Τζόνας ένιωσε πολύ άσχημα. Μα έπρεπε να συμβεί τώρα αυτό; Τώρα που πλησίαζε η Τελετή των Δώδεκα; Θα έπρεπε να πάει κάπου για θεραπεία μόνο και μόνο εξαιτίας ενός ηλίθιου ονείρου;
Η μητέρα του γέλασε ξανά καθησυχαστικά. «Όχι, όχι» είπε στοργικά. «Θα ξεκινήσεις απλώς να παίρνεις κάτι χάπια. Αυτό είναι όλο. Αυτή είναι η θεραπεία για τις Εξάψεις».
* * *
ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ: H Lois Lowry συγκαταλέγεται αναμφισβήτητα στις σπουδαιότερες Αμερικανίδες συγγραφείς νεανικής λογοτεχνίας του 20ού αιώνα. Έγινε διάσημη χάρη στην αγάπη της για τη δυστοπία και την εφευρετικότητα της γραφής της. Σύμφωνα με τους New York Times, η Lowry δίκαια θεωρείται πως έχει δημοσιεύσει «το καλύτερο βιβλίο νεανικής λογοτεχνίας που γράφτηκε ποτέ», μια αναφορά στον «Φύλακα της Μνήμης». Για τα δεκάδες βιβλία της έχει λάβει αναρίθμητες διακρίσεις, ενώ ξεχωριστή θέση ανάμεσά τους κατέχει η διπλή κατάκτηση του πολύ σημαντικού Newbery Medal: το 1990 με το «Number the Stars», και το 1994 με τον «Φύλακα της Μνήμης».
ΓΙΑ ΤΟΝ «ΦΥΛΑΚΑ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ»:Ο δωδεκάχρονος Τζόνας ζει σε μια ειρηνική κοινότητα που μοιάζει ιδανική: η πείνα, ο πόνος, ο πόλεμος έχουν εξαλειφθεί, τόσο από τη ζωή όσο και από τη μνήμη των ανθρώπων. Οι ανάγκες επιβίωσης είναι εξασφαλισμένες για όλους. Ο Τζόνας δεν θα μπορούσε ποτέ να σκεφτεί πως κάτι πάει στραβά στον κόσμο του, πως το τίμημα για όλα αυτά μπορεί να είναι τρομερό. Όταν όμως επιλέγεται ως ο επόμενος Φύλακας της Μνήμης και γνωρίζει τον Δωρητή, ανακαλύπτει ότι η κοινότητα στην οποία ζει δεν είναι όσο τέλεια μοιάζει…
ΓΙΑ ΤΟ «ΑΙΝΙΓΜΑ ΤΟΥ ΓΟΥΙΝΤΕΜΠΙ»:Η Έστριλντ δεν μοιάζει με τα άλλα κορίτσια στο χωριό της· θέλει να γίνει πολεμίστρια. Ο Βάρικ, το ορφανό αγόρι που τη βοηθά να εξασκηθεί παρά την παραμορφωμένη πλάτη του, είναι επίσης ξεχωριστός. Όμως σε έναν κόσμο όπου οι διαφορές δεν γίνονται ανεκτές, ο κίνδυνος που διατρέχουν είναι θανάσιμος…
Σενάριο/Σχέδιο: Jonathan Fetter-Vorm Μετάφραση: Χριστόδουλος Λιθαρής Εκδόσεις: Παπαδόπουλος Χρονιά έκδοσης: 2024 Ηλικίες: 12+
Βαρύ το θέμα το ξέρω, το γράφει φαρδιά πλατιά ο τίτλος. Είναι από τις στιγμές στην παγκόσμια ανθρώπινη ιστορία που θα θέλαμε να ξεχάσουμε. Αλλά δεν πρέπει να ξεχάσουμε. Και παραδόξως, βρήκα ελπίδα σε αυτό το κόμικ. Γι’ αυτό διαβάστε μέχρι το τέλος.
Ο Fetter μας παραδίδει ένα καθηλωτικό και παράλληλα ένα εκπαιδευτικό graphic novel που ζωντανεύει τη σύνθετη ιστορία της ατομικής βόμβας, ένα από τα πιο κομβικά σημεία της ιστορίας του 20ου αιώνα. Το κάνει με τρόπο που ξεκάθαρα στοχεύει σε αναγνώστες Γυμνασίου και άνω και τον στόχο αυτό τον πετυχαίνει. Δεν είναι μόνο το θέμα που είναι βαρύ, είναι και το επιστημονικό κομμάτι που είναι δύσκολο και εν μέρει το πολιτικό. Κακά τα ψέματα, το να χρησιμοποιήσεις την τέχνη του κόμικ για να απλοποιήσεις κάποια πράγματα, όταν γίνεται σωστά, είναι συνταγή επιτυχίας.
Έψαξα τον δημιουργό αφού διάβασα αυτή την έκδοση και επιβεβαίωσα δύο πράγματα που συνειδητοποίησα όσο διάβαζα το Τρίνιτι. Το πρώτο είναι ότι δεν είναι επιστήμονας αλλά καλλιτέχνης που ασχολείται κυρίως με ιστορικά θέματα. Το ιστορικό κομμάτι, την αλληλουχία των γεγονότων, τα πρόσωπα και τους πρωταγωνιστές όλα αυτά τα χειρίστηκε τέλεια. Το επιστημονικό κομμάτι φαίνεται ότι τον ζόρισε αλλά δεν είναι και το κυρίως θέμα. Το δεύτερο που κατάλαβα είναι ότι αυτό είναι το πρώτο του graphic novel. Και αυτό γιατί κάπου κόμπιαζε η ροή, δεν είχε αποφασιστεί σωστά και πιο διεξοδικά πού θα δοθεί βάρος και πού όχι οπότε κάποια μέρη ήταν δυσανάλογα αναλυτικά και πιο καλοειπωμένα από άλλα που το «έτρεχε» λίγο.
Τίποτα από τα δύο, ωστόσο, δε μείωσε τη συνολική αξία του έργου. Με εξαιρετικό θάρρος, το Τρίνιτι δεν προσπάθησε να κρύψει ή να στρογγυλοποιήσει τις πιο σκοτεινές πτυχές της ιστορίας της ατομικής βόμβας, συμπεριλαμβανομένης της καταστροφής που προκάλεσε, και όμως χειρίζεται αυτά τα θέματα με ευαισθησία και σεβασμό. Παρουσιάζει με ωμό τρόπο την «αναγκαιότητα» για τη δημιουργία της ατομικής βόμβας, το αναπόφευκτό μιας καταστροφής εν μέσω ενός ήδη καταστροφικού πολέμου. Εξίσου γλαφυρά παρουσιάζει και την πολυπλοκότητα και το πολυεπίπεδο μιας επιστημονικής ανακάλυψης, το διχασμό ανάμεσα στην επιστημονική περιέργεια και την ανθρώπινη ηθική.
Και πάλι δύο είναι τα πράγματα που μου άρεσαν σε αυτό το graphic novel. Το ένα είναι η ερωτήσεις που θέτει σε όλους και κυρίως στους εφήβους. Ένα από τα μεγαλύτερα δυνατά σημεία του Trinity είναι η ικανότητά του να προκαλεί την κριτική σκέψη. Τα ηθικά ερωτήματα που εγείρονται από τη δημιουργία και τη χρήση της ατομικής βόμβας παρουσιάζονται με τρόπο που ενθαρρύνει τους αναγνώστες να προβληματιστούν και να συζητήσουν αυτά τα ζητήματα. Έπρεπε ή δεν έπρεπε, αναγκαιότητα και ανθρωπισμός, επιστήμη και ηθική. Βαθιά θέματα που εγείρονται ξανά και ξανά στην ιστορία μας.
Το δεύτερο είναι η ελπίδα. Ναι, η ελπίδα. Ανατριχιάζεις όσο το διαβάζεις πώς οι άνθρωποι κάναμε αγώνα δρόμου να ανακαλύψουμε κάτι τόσο καταστροφικό. Για χρόνια, ο εφιάλτης μιας πυρηνικής καταστροφής ήταν πάνω από τα κεφάλια της ανθρωπότητας και κάποιες φορές φτάσαμε τόσο μα τόσο κοντά στην ολική εξαφάνιση. Και όμως, τα καταφέραμε. Όχι εντελώς και όχι για πάντα αλλά τα καταφέραμε. Κάπως συνήλθαμε και ανακόψαμε αυτή την παράνοια. Και αυτό μου δίνει μια κάποια ελπίδα ότι έστω και τελευταία στιγμή, θα βρούμε τρόπο να ανασκουμπωθούμε και να σώσουμε τους εαυτούς μας.
H Ayn Randγράφει για το βιβλίο της ” Έμείς οι ζωντανοί” που κυκλοφορεί και πάλι από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος.
Είχα να διαβάσω το μυθιστόρημα αυτό ολόκληρο από την εποχή που πρωτοεκδόθηκε, το 1936, μέχρι που το τελείωσα, πριν από μερικούς μήνες. Δεν περίμενα ότι θα ένιωθα τόσο περήφανη γι’αυτό, όπως νιώθω τώρα. Είναι πολλοί οι συγγραφείς που δηλώνουν ότι ποτέ δεν καταφέρνουν να εκφράσουν πλήρως αυτό που θέλουν να πουν και ότι το έργο τους δεν είναι τίποτα παραπάνω από ένα είδος προσέγγισης. Είναι μια άποψη για την οποία δεν έτρεφα ποτέ καμία εκτίμηση και την οποία θεωρώ δικαιολογημένη μόνο όταν εκφράζεται από αρχάριους, αφού κανείς δεν γεννιέται με κανένα είδος «ταλέντου» και, επομένως, κάθε δεξιότητα πρέπει να αποκτηθεί. Συγγραφέας γίνεσαι, δεν γεννιέσαι. Για να είμαστε ακριβείς, οι συγγραφείς είναι αυτοδημιούργητοι. Ήταν αναφορικά με το Εμείς οι ζωντανοί, το πρώτο μου μυθιστόρημα (και, προοδευτικά, λιγότερο με το έργο μου που προηγήθηκε του The Fountainhead), είχα αισθανθεί ότι τα μέσα που διέθετα ήταν ανεπαρκή για την επίτευξη του στόχου μου και ότι δεν είχα καταφέρει να εκφράσω αυτό που ήθελα, με τον τρόπο που θα ήθελα. Σήμερα, ανακαλύπτω με έκπληξη ότι τα είπα όντως καλά.
Το Εμείς οι ζωντανοί δεν είναι ένα μυθιστόρημα «για τη Σοβιετική Ρωσία». Είναι ένα μυθιστόρημα για τον άνθρωπο ενάντια στο κράτος. Το βασικό του θέμα είναι η ιερότητα της ανθρώπινης ζωής – και χρησιμοποιώ τη λέξη «ιερότητα» όχι με μυστικιστική χροιά, αλλά με την έννοια της «υπέρτατης αξίας».
Η πεμπτουσία του θέματός μου εμπεριέχεται στα λόγια της Ιρίνα, μιας από τους δευτεραγωνιστές της ιστορίας, ενός νεαρού κοριτσιού που καταδικάζεται σε φυλάκιση στη Σιβηρία, ενώ γνωρίζει ότι δεν θα επιστρέψει ποτέ πίσω: «Υπάρχει κάτι που θα ήθελα να καταλάβω. Και δεν πιστεύω πως μπορεί κάποιος να το εξηγήσει… Να η ζωή σου. Την ξεκινάς, νιώθοντας ότι είναι κάτι τόσο πολύτιμο και σπάνιο, τόσο όμορφο, που μοιάζει με ανεκτίμητο θησαυρό. Τώρα έχει τελειώσει και αυτό δεν έχει κάποια επίδραση στον κόσμο, και δεν είναι ότι είναι αδιάφοροι, είναι απλά ότι δεν ξέρουν, δεν ξέρουν τι σημαίνει ο εν λόγω θησαυρός μου, και υπάρχει κάτι σχετικά με αυτό που πρέπει να καταλάβουν. Εγώ η ίδια δεν το καταλαβαίνω, αλλά υπάρχει κάτι που πρέπει να γίνει κατανοητό από όλους μας. Μόνο που… τι είναι αυτό; Τι, άραγε;»
Εκείνη την εποχή, ήξερα κάτι παραπάνω απ’ την Ιρίνα γι’ αυτό το ερώτημα – όχι πολλά, μα περισσότερα. Ήξερα ότι αυτή είναι η σωστή στάση απέναντι στη ζωή τού καθενός, αλλά τελικά δεν συμμερίζονται όλη αυτήν τη θέση –ότι, δηλαδή, αποτελεί θεμελιώδες χαρακτηριστικό των σοφότερων ανθρώπων– κι ότι η απουσία της αποτελεί τεράστια συμφορά που δεν επισημάνθηκε ποτέ. Ήξερα ότι αυτό είναι το ζήτημα που βρίσκεται στη βάση όλων των δικτατοριών, όλων των κολεκτιβιστικών θεωριών και όλων των ανθρώπινων δεινών – και ότι τα πολιτικά ή οικονομικά ζητήματα είναι απλώς παράγωγα και συνέπειες αυτού του πρωταρχικού προβλήματος. Εκείνη την εποχή, αντιμετώπιζα κάθε υποστηρικτή της δικτατορίας και του κολεκτιβισμού με δυσπιστία και περιφρόνηση∙ Δεν μπορούσα να καταλάβω πώς γίνεται ένας άνθρωπος να έχει κακοποιηθεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε να διεκδικεί το δικαίωμα να αφαιρεί ανθρώπινες ζώες, ούτε πώς κάποιος άνθρωπος έχει τόσο μεγάλη έλλειψη αυτοεκτίμησης, ώστε παραχωρεί στους άλλους το δικαίωμα να αφαιρέσουν τη ζωή του. Σήμερα, η περιφρόνηση έχει παραμείνει, αλλά η δυσπιστία έχει φύγει, αφού γνωρίζω πια την απάντηση.
Μόνο στο Atlas Shrugged έφτασα σε ολοκληρωμένη απάντηση στο ερώτημα της Ιρίνα. Εκεί, εξηγώ το φιλοσοφικό, ψυχολογικό και ηθικό υπόβαθρο των ανδρών που εκτιμούν την ίδια τους τη ζωή και των ανδρών που δεν την εκτιμούν. Δείχνω ότι οι πρώτοι είναι η κινητήριος δύναμη της ανθρωπότητας και ότι οι δεύτεροι είναι μεταφυσικοί δολοφόνοι, που ψάχνουν για μια ευκαιρία να γίνουν κανονικοί. Στο Atlas Shrugged δείχνω γιατί οι άνθρωποι παρακινούνται είτε από την υπόθεση της ζωής είτε από την υπόθεση του θανάτου. Στο Εμείς οι ζωντανοί δείχνω ότι μόνο έτσι έχουν τα πράγματα.
Ο ραγδαίος επιστημολογικός εκφυλισμός της σημερινής εποχής μας –όταν οι άνθρωποι υποβιβάζονται στο επίπεδο των ζώων, που είναι αλυσοδεμένα στο πάτωμα και είναι ανίκανα να αντιληφθούν τις αφηρημένες έννοιες, όταν οι άντρες διδάσκονται ότι πρέπει να κοιτάζουν το δέντρο, αλλά ποτέ το δάσος– πρέπει να δώσω την ακόλουθη προειδοποίηση στους αναγνώστες μου: μη σας παραπλανήσουν εκείνοι που θεωρούν ότι το Εμείς οι ζωντανοί είναι ξεπερασμένο, ή ότι δεν έχει πλέον σχέση με το παρόν, αφού πραγματεύεται τη Σοβιετική Ρωσία της δεκαετίας του ’20. Μια τέτοια κριτική ισχύει μόνο για τους συγγραφείς της νατουραλιστικής σχολής και αντιπροσωπεύει την άποψη εκείνων που, αφού δεν ανακάλυψαν ποτέ ότι μπορεί να υπάρχει –ή υπήρξε– οποιαδήποτε άλλη λογοτεχνική σχολή, δεν είναι σε θέση να διακρίνουν τη χρησιμότητα ενός μυθιστορήματος από εκείνη ενός άρθρου σε κυριακάτικο περιοδικό ή εφημερίδα.
Η νατουραλιστική σχολή συνίσταται στην αντικατάσταση των στατιστικών στοιχείων με το μέτρο της αξίας του ατόμου και, στη συνέχεια, στην καταγραφή μικροσκοπικών, φωτογραφικών, δημοσιογραφικών λεπτομερειών μιας συγκεκριμένης χώρας, περιοχής, πόλης ή πίσω αυλής, σε μια συγκεκριμένη δεκαετία, έτος, μήνα ή κλάσμα του δευτερολέπτου, με τη γενική παραδοχή ότι: «Αυτό έκαναν οι άνθρωποι» – σε αντίθεση με την παραδοχή: «Αυτό είναι που έχουν επιλέξει οι άνθρωποι ή/και θα έπρεπε να επιλέξουν να κάνουν». Αυτό το τελευταίο είναι η υπόθεση της ρομαντικής σχολής, η οποία ασχολείται, πάνω απ’ όλα, με τις ανθρώπινες αξίες και, επομένως, με το ουσιώδες και το καθολικό στις ανθρώπινες πράξεις, και όχι με το στατιστικό και το τυχαίο.
Η νατουραλιστική σχολή καταγράφει τις επιλογές που έτυχε να έχουν κάνει οι άνθρωποι – η ρομαντική σχολή προβάλλει τις επιλογές που μπορούν και πρέπει να κάνουν οι άνθρωποι. Εγώ είμαι μια ρομαντική ρεαλίστρια, και διακρίνομαι από τη ρομαντική παράδοση στο ότι οι αξίες με τις οποίες ασχολούμαι αφορούν αυτή τη γη και τα βασικά προβλήματα αυτής της εποχής.
Το Εμείς οι ζωντανοί δεν είναι μια ιστορία για τη Σοβιετική Ρωσία του 1925. Είναι μια ιστορία για τη δικτατορία, οποιαδήποτε δικτατορία, οπουδήποτε και οποτεδήποτε, είτε πρόκειται για τη Σοβιετική Ρωσία, είτε για τη ναζιστική Γερμανία, είτε –κάτι που το μυθιστόρημα αυτό μπορεί να συμβάλει στην αποτροπή του– για μια σοσιαλιστική Αμερική. Το τι κάνει η κυριαρχία της ωμής βίας στους ανθρώπους και το πώς καταστρέφει τους άριστους, θα είναι το ίδιο το 1925, το 1955 ή το 1975 – είτε η μυστική αστυνομία ονομάζεται G.P.U. (Κρατική Πολιτική Διεύθυνση), είτε N.K.V.D. (Λαϊκή Επιτροπή Εσωτερικών Υποθέσεων), είτε οι άνθρωποι τρώνε κεχρί ή ψωμί, είτε ζουν σε καλύβες ή σε συγκροτήματα κατοικιών, είτε οι κυβερνώντες φορούν κόκκινα πουκάμισα ή καφέ, είτε ο επικεφαλής χασάπης φιλάει έναν μάγο-γιατρό από την Καμπότζη ή μια Αμερικανίδα πιανίστρια.
Όταν, στην ηλικία των δώδεκα ετών, την εποχή της Ρωσικής Επανάστασης, άκουσα για πρώτη φορά την κομμουνιστική αρχή να εκφράζει ότι ο Άνθρωπος πρέπει να υφίσταται μόνο για χάρη του Κράτους, αντιλήφθηκα ότι αυτό ήταν το ουσιαστικό ζήτημα, ότι αυτή η αρχή ήταν κακή και ότι δεν μπορούσε να οδηγήσει παρά μόνο στο κακό, ανεξάρτητα από οποιεσδήποτε μεθόδους, λεπτομέρειες, διατάγματα, πολιτικές, υποσχέσεις και ευσεβείς κοινοτοπίες. Αυτός ήταν ο λόγος της αντίθεσής μου στον κομμουνισμό τότε – και αυτός παραμένει ο λόγος μου και σήμερα. Εξακολουθώ να εκπλήσσομαι ελαφρώς, μερικές φορές, που πάρα πολλοί ενήλικοι Αμερικανοί δεν κατανοούν τη φύση του αγώνα κατά του κομμουνισμού τόσο ξεκάθαρα όσο τον κατανοούσα εγώ στην ηλικία των δώδεκα ετών: συνεχίζουν να πιστεύουν ότι μόνο οι κομμουνιστικές μέθοδοι είναι κακές, ενώ τα κομμουνιστικά ιδεώδη είναι ευγενή. Όλες οι νίκες του κομμουνισμού από το 1917 και μετά οφείλονται σε αυτή τη συγκεκριμένη πεποίθηση που επικρατεί ανάμεσα στους ανθρώπους που είναι ακόμα ελεύθεροι.
Σε εκείνους που μπορεί να αναρωτιούνται αν οι συνθήκες της πρώην εξουσίας στη Σοβιετική Ρωσία έχουν αλλάξει ουσιαστικά από το 1925, θα σας κάνω μια πρόταση: ρίξτε μια ματιά στα αρχεία των εφημερίδων. Αν το κάνετε, θα παρατηρήσετε το ακόλουθο μοτίβο: Πρώτα, θα διαβάσετε ενθουσιώδεις αναφορές για την ευτυχία, την ευημερία, τη βιομηχανική ανάπτυξη, την πρόοδο και τη δύναμη της Σοβιετικής Ένωσης, και ότι οποιεσδήποτε δηλώσεις περί του αντιθέτου είναι ψέματα προκατειλημμένων αντιδραστικών – στη συνέχεια, περίπου πέντε χρόνια αργότερα, θα διαβάσετε αναφορές ότι τα πράγματα ήταν αρκετά άθλια στη Σοβιετική Ένωση πριν από πέντε χρόνια, τόσο άσχημα όσο ισχυρίζονταν οι προκατειλημμένοι αντιδραστικοί, αλλά τώρα τα προβλήματα έχουν λυθεί και η Σοβιετική Ένωση είναι μια χώρα ευτυχίας, ευημερίας, βιομηχανικής ανάπτυξης, προόδου και δύναμης. Περίπου πέντε χρόνια αργότερα, θα διαβάσετε ότι ο Τρότσκι (ή ο Ζινόβιεφ ή ο Κάμενεφ ή ο Λιτβίνοφ ή οι «κουλάκοι» ή οι ξένοι ιμπεριαλιστές) ήταν υπεύθυνοι για την άθλια κατάσταση των πραγμάτων πριν από πέντε χρόνια, αλλά τώρα ο Στάλιν τούς έχει καθαρίσει όλους και η Σοβιετική Ένωση έχει ξεπεράσει την παρακμιακή Δύση σε ευτυχία, ευημερία, βιομηχανική ανάπτυξη, κ.λπ. Πέντε χρόνια αργότερα, θα διαβάσετε ότι ο Στάλιν ήταν ένα τέρας που είχε συντρίψει την πρόοδο της Σοβιετικής Ένωσης, αλλά τώρα είναι μια χώρα ευτυχίας, ευημερίας, καλλιτεχνικής ελευθερίας, εκπαιδευτικής τελειότητας και επιστημονικής υπεροχής έναντι όλου του κόσμου. Πόσα τέτοια πενταετή σχέδια θα χρειαστείτε για να αρχίσετε να καταλαβαίνετε; Αυτό εξαρτάται από τη διανοητική σας ειλικρίνεια και την αφαιρετική σας ικανότητα. Όμως, τι γίνεται με τη σοβιετική κατοχή της ατομικής βόμβας; Διαβάστε τις αναφορές για τις δίκες των επιστημόνων που ήταν Σοβιετικοί κατάσκοποι στην Αγγλία, τον Καναδά και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αλλά πώς μπορούμε να εξηγήσουμε τον Σπούτνικ; Διαβάστε την ιστορία του «Project X» στο Atlas Shrugged.
Μπορούν να γραφτούν –και έχουν γραφτεί– τόμοι για την έννοια της ελευθερίας σε σχέση με αυτήν της δικτατορίας, αλλά, στην ουσία, καταλήγουμε σε ένα και μόνο ερώτημα: θεωρείτε ηθικό να αντιμετωπίζετε τους ανθρώπους ως ζώα που θυσιάζονται και να τους κυβερνάτε με φυσική βία; Αν, ως πολίτης της πιο ελεύθερης χώρας στον κόσμο, δεν ξέρετε τι θα σήμαινε αυτό στην πραγματικότητα, το Εμείς οι ζωντανοί θα σας βοηθήσουμε να το μάθετε.
Επιστρέφοντας στις εισαγωγικές παρατηρήσεις αυτού του προλόγου, θέλω να εξηγήσω τις εκδοτικές αλλαγές που έκανα στο κείμενο αυτού του μυθιστορήματος για την παρούσα επανέκδοσή του: η κύρια ανεπάρκεια των λογοτεχνικών μου μέσων ήταν γραμματική – ένα ιδιάζον είδος αβεβαιότητας ως προς τη χρήση της αγγλικής γλώσσας, η οποία αντανακλούσε τη μεταβατική κατάσταση ενός μυαλού που σκεφτόταν όχι πια στα ρωσικά, αλλά και όχι ακόμη πλήρως στα αγγλικά. Άλλαξα μόνο τα πιο αμήχανα ή περίπλοκα λάθη αυτού του είδους, επαναδιατύπωσα τις προτάσεις και διευκρίνισα το νόημά τους, χωρίς να αλλάξω το περιεχόμενό τους. Δεν έχω προσθέσει ή εξαλείψει τίποτα στο ή από το περιεχόμενο του μυθιστορήματος. Έχω κόψει μερικές προτάσεις και μερικές παραγράφους που ήταν επαναλαμβανόμενες ή τόσο συγκεχυμένες στις νύξεις τους, που η αποσαφήνισή τους θα απαιτούσε μακροσκελείς προσθήκες. Εν ολίγοις, όλες οι αλλαγές είναι απλώς επιμελητικές αλλαγές, διορθώσεις στο κείμενο. Το μυθιστόρημα παραμένει αυτό που ήταν και όπως ήταν.
Για τους αναγνώστες που εξέφρασαν μια προσωπική περιέργεια για μένα, θέλω να πω ότι το Εμείς οι ζωντανοί είναι το κοντινότερο σε αυτοβιογραφία κείμενο που θα έγραφα ποτέ. Δεν είναι αυτοβιογραφία με την κυριολεκτική, αλλά μόνο με τη πνευματική έννοια. Η πλοκή είναι επινοημένη – το υπόβαθρο δεν είναι. Ως συγγραφέας της ρομαντικής σχολής, δεν θα ήμουν ποτέ πρόθυμη να μεταγράψω μια «πραγματική ιστορία ζωής», κάτι που θα ισοδυναμούσε με αποφυγή του πιο σημαντικού και πιο δύσκολου μέρους της δημιουργικής γραφής: της κατασκευής μιας πλοκής. Εξάλλου, κάτι τέτοιο θα ήταν βαρετό μέχρι θανάτου. Η άποψή μου για το τι πρέπει να είναι μια καλή αυτοβιογραφία εμπεριέχεται στον τίτλο που έδωσε ο Louis H. Sullivan στην δική του ιστορία ζωής: Η αυτοβιογραφία μιας ιδέας.
Μόνο με αυτή την έννοια, το Εμείς οι ζωντανοί είναι η αυτοβιογραφία μου, και η Κίρα, η ηρωίδα, είμαι εγώ. Γεννήθηκα στη Ρωσία, σπούδασα όταν ξεκίνησε το σοβιετικό καθεστώς, έχω δει τις συνθήκες ζωής που περιγράφω. Οι λεπτομέρειες της ιστορίας της Κίρα δεν ήταν δικές μου∙ δεν σπούδασα μηχανικός, όπως εκείνη, σπούδασα Ιστορία∙ δεν ήθελα να χτίσω γέφυρες, ήθελα να γράψω. Η εξωτερική της εμφάνιση δεν έχει καμία ομοιότητα με τη δική μου, ούτε και η οικογένειά της. Τα συγκεκριμένα γεγονότα από τη ζωή της Κίρα δεν έμοιαζαν καθόλου με τα δικά μου. Αλλά οι ιδέες της, οι πεποιθήσεις της, οι αξίες της ήταν και είναι ίδιες με τις δικές μου.
Νέα Υόρκη, Οκτώβριος 1958
Σημείωση
Η Άυν Ραντ γεννήθηκε στην Πετρούπολη το 1905. Το 1917, μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση, η οικογένειά της κατέφυγε στην Κριμαία, όπου εκείνη τελείωσε το σχολείο. Αργότερα επέστρεψε στην Πετρούπολη και σπούδασε Φιλοσοφία και Ιστορία στο πανεπιστήμιο. Έπειτα συνέχισε τις σπουδές της στο Κρατικό Ινστιτούτο Κινηματογραφικών Τεχνών με σκοπό να γίνει σεναριογράφος. Το 1925 πήρε άδεια να επισκεφθεί συγγενείς της στις ΗΠΑ και εγκαταστάθηκε μόνιμα στο Χόλιγουντ, όπου ο διάσημος Σεσίλ ντε Μιλ την προσέλαβε σαν αναγνώστρια σεναρίων. Εκεί γνώρισε και τον Φρανκ Ο’ Κόννορ, με τον οποίο παντρεύτηκε. Η Άυν Ραντ άρχισε τη συγγραφική της δράση σαν σεναριογράφος και θεατρικός συγγραφέας. Το πρώτο της μυθιστόρημα, “Εμείς οι ζωντανοί”, δημοσιεύτηκε το 1936. Αργότερα δημοσίευσε άλλα δυο μυθιστορήματα (“Κοντά στον ουρανό”, 1943, και “Atlas Shrugged”, 1957). Και τα τρία αυτά βιβλία τής εξασφάλισαν αμέσως εντυπωσιακή επιτυχία και μεταφράστηκαν σε πολλές γλώσσες. Έγραψε επίσης και πολλά άλλα έργα, επιστημονικά, πολιτικά, φιλολογικά, και κυρίως φιλοσοφικά, όπου αναπτύσσει τη φιλοσοφική θεωρία της, τον λεγόμενο αντεικιμενισμό. Η Άυν Ραντ πέθανε το 1982, αλλά τα βιβλία της εξακολουθούν να ανατυπώνονται μέχρι σήμερα και συνολικά έχουν πουλήσει πάνω από είκοσι εκατομμύρια αντίτυπα.
Το συγκεκριμένο βιβλίο δεν είναι το πρώτο της συγγραφέως που μπαίνει στη βιβλιοθήκη μου, είναι όμως το πρώτο που διαβάζω. Δεν το λες και πρωτότυπο, το έχω κάνει συνήθεια να αγοράζω βιβλία και να τα αφήνω να με περιμένουν, ακόμα και για χρόνια. Τώρα πλέον, έχοντας διαβάσει την ιστορία της Μίκα, θα διαβάσω ελπίζω σύντομα, και το «Empress of all Seasons» που με περιμένει χρόνια.
Η Μίκα Σουζούκι είναι πλέον τριάντα πέντε χρονών και έχει μόλις απολυθεί. Ένα ακόμα δεινό στη ζωή της, η οποία δεν πάει και πολύ καλά τελευταία, αφού δεν έχει και πολύ καιρό που χώρισε και μένει πλέον με την καλύτερή της φίλη. Τότε είναι που δέχεται ένα τηλεφώνημα από την Πένι, την κόρη που πριν δεκάξι χρόνια έδωσε για υιοθεσία. Η Πένι θέλει να γνωρίσει τη βιολογική της μητέρα, να χτίσει μια σχέση μαζί της, αν αυτό είναι θεμιτό κι από τη Μίκα η οποία χαίρεται πολύ που μαθαίνει νέα της. Δε χαίρεται όμως από την τροπή που έχει πάρει η ζωή της και ντρέπεται ή φοβάται να μοιραστεί αυτή την κατάσταση με την κόρη της που μόλις τώρα ξαναβρήκε, οπότε προτιμάει να παρουσιάσει την εικόνα μιας επιτυχημένης γυναίκας. Να πει δηλαδή ένα λευκό ψέμα.
Μπορεί η ζωή που παρουσιάζει η Μίκα στην Πένι να είναι ένα ψέμα, όμως όλα τα υπόλοιπα είναι αληθινά. Τα συναισθήματά της, τα όνειρά της, οι ελπίδες της αλλά και πράγματα όπως είναι η ιαπωνική της καταγωγή και η διαφορά στην κουλτούρα. Όλα αυτά δηλαδή τα οποία έλειψαν στην Πένι από τη βιολογική της μητέρα και όλα όσα έχουν να κάνουν με την Ιαπωνική της ταυτότητα, εφόσον τη μεγαλώνουν λευκοί γονείς.
Πολλά τα θέματα που θίγει η συγγραφέας στο βιβλίο της και μπορώ να πω ότι το κάνει με πολύ ωραίο τρόπο, έτσι που να μην τα πιέζει και να βγαίνουν φυσικά. Πιστεύω ότι όσοι έχουν διαβάσει Ιαπωνική λογοτεχνία, έχουν μια κάποια επαφή με την κουλτούρα τους και με το πως αντιμετωπίζουν τις καταστάσεις που συναντούν στη ζωή. Μέσα από τα μάτια της Μίκα, τις σκέψεις της και τη συμπεριφορά της απέναντι στους γονείς της, αλλά και τη συμπεριφορά της οικογένειάς της προς την ίδια, βλέπουμε πόσο διαφορετικά αντιμετωπίζουν τη ζωή, αλλά και πως όλο αυτό μπορεί να επηρεάσει τη Μίκα που μεγάλωσε στην Αμερική και ήρθε σε επαφή με μια πολύ διαφορετική κουλτούρα.
Όλο αυτό παίζει μεγάλο ρόλο στο πως αντιδρά η Μίκα και ποια είναι η άποψή της για τον εαυτό της, για την ίδια της τη ζωή, τις αποφάσεις που πήρε και το πως αυτές επηρέασαν τη ζωή της. Όμως με κάποιον τρόπο επηρέασαν και τη ζωή της κόρης της, αφού την έδωσε για υιοθεσία και μεγάλωσε με δύο ανθρώπους που την αγαπούν, αλλά που δεν είναι ίδιοι με εκείνη, αλλά ούτε και μπορούν να της δώσουν όλα όσα της λείπουν.,
Μου άρεσε πολύ το πως η συγγραφέας κατάφερε να χρησιμοποιήσει την τεχνική του λευκού ψέματος, για να βγάλει στην επιφάνεια βαθιά συναισθήματα όχι μόνο της Μίκα, αλλά και άλλων χαρακτήρων στην ιστορία. Όπως έχουμε δει και σε άλλα βιβλία και όπως θα έπρεπε να γνωρίζουμε μέσα από την ίδια τη ζωή, η συζήτηση κάνει καλό. Δεν αναφέρομαι στο να υπεραναλύουμε τα πάντα, ούτε στο να αναμοχλεύουμε τα ίδια και τα ίδια, όμως όταν μοιραζόμαστε τα συναισθήματά μας, αυτά που μας ενοχλούν και αυτά που μας κάνουν ευτυχισμένους, με τους ανθρώπους που αγαπάμε, τότε ζούμε μια πιο ήρεμη ζωή.
Η Emiko Jean είναι συγγραφέας των βιβλίων Tokyo Ever After, Empress of all Seasons και We’ll Never be Apart, που έχουν μεταφραστεί σε 30 γλώσσες. Όταν η Emiko δεν γράφει, διαβάζει. Οι περισσότεροι φίλοι της είναι φανταστικοί. Προτού γίνει συγγραφέας, ήταν εντομολόγος (φανταχτερό όνομα για κάποια που πιάνει ζουζούνια), κατασκευάστρια κεριών, ανθοπώλισσα και δασκάλα. Ζει στην Ουάσινγκτον με τον σύζυγό της και τα παιδιά της (που είναι δίδυμα και ατίθασα). Λατρεύει τη βροχή. Μπορείτε να τη βρείτε στο emikojean.com ή στο Instagram στο emikojeanbooks.
Στα τριάντα πέντε της, η ζωή της Μίκα Σουζούκι είναι ένα χάος. Είναι πρόσφατα χωρισμένη και απολυμένη. Και τότε της τηλεφωνεί η Πένι – η κόρη που έδωσε για υιοθεσία πριν από δεκάξι χρόνια. Η Πένι θέλει να καλλιεργήσει μια σχέση με τη βιολογική της μητέρα κι η Μίκα λαχταρά να γίνει μια γυναίκα για την οποία η κόρη της θα είναι περήφανη. Αντιμέτωπη με τις ανεπάρκειές της, η Μίκα λέει ένα λευκό ψέμα που μετατρέπεται σιγά σιγά σε μια ψεύτικη ζωή, όπου η ίδια εμφανίζεται ώριμη, συγκροτημένη και επιτυχημένη.
Η ζωή της Μίκα μπορεί να είναι μια ψευδαίσθηση, αλλά όλα όσα μοιράζεται με την περίεργη, ξεροκέφαλη Πένι είναι αληθινά: οι ελπίδες, τα όνειρα, τα ελαττώματά της, η ιαπωνική καταγωγή της. Μπορεί όμως η Μίκα να τα έχει πραγματικά όλα ‒ τον έρωτα, την κόρη της, τη ζωή που πάντα ήθελε; Όχι, αν δεν αντιμετωπίσει την αλήθεια για τον εαυτό της, την οικογένειά της και το παρελθόν της, και δεν απαντήσει στο θεμελιώδες ερώτημα: ποια είναι ακριβώς στην αληθινή ζωή;
Η αληθινή ζωή της Μίκα είναι ένα έξυπνο, αστείο και άκρως συγκινητικό μυθιστόρημα, το οποίο εξερευνά τις σχέσεις, τα μυστικά που κρατάμε μέσα μας και το τι σημαίνει να είσαι μητέρα.
Η αληθινή ζωή της Μίκα Emiko Jean μετάφραση: Βάσια Τζανακάρη Εκδόσεις Παπαδόπουλος 368 σελ. ISBN 978-618-232-025-9 Τιμή €17,99
Είχα τη χαρά να μιλήσω με την ταλαντούχα συγγραφέα Ειρήνη Ευφραιμίδη για πολλά και διάφορα. Η θετική ενέργεια που ένιωσα είναι το πρώτο πράγμα που σκέφτηκα για εκέινη! Στην κουβέντα μας, η κυρία Ευφραιμίδη μας ανοίγει την καρδιά της και μοιράζεται μαζί μας τις πηγές έμπνευσής της, τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει στη συγγραφή, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο ισορροπεί την επαγγελματική και προσωπική της ζωή. Με ένα μοναδικό στυλ και πάθος για την τέχνη της, μας ταξιδεύει μέσα από τις σελίδες των βιβλίων της σε κόσμους γεμάτους αγωνία, περιπέτεια και έντονα συναισθήματα.
T.L.:Τι σας ενέπνευσε να γράψετε το “Χάλκινο Δάκρυ Φτερωτό”;
Ε.Ε.: Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου, σκαρφιζόμουνα ιστορίες και τις κατέγραφα σε κείμενα. Ιστορίες πρωτάκουστες, γεμάτες αγωνία, πλοκή που έκοβε την ανάσα, σε συνδυασμό με έναν υποβόσκοντα προβληματισμό. Ήμουν έξι χρόνων. Κάποτε δεν με πήγαν οι γονείς μου να δω μία ταινία που ήθελα πολύ στο σινεμά, στο Αθήναιον για την ακρίβεια, και αφού έκλαψα για αρκετή ώρα στο κρεββάτι μου, αποφάσισα, ότι θα τη δω την ταινία μόνη μου, με τη φαντασία μου. Αυτό το κουσούρι δεν με έχει αφήσει μέχρι σήμερα.
Όμως σε αυτόν τον ορυμαγδό εικόνων και ίντριγκας μέσα στο κεφάλι μου, συχνά τρύπωναν και πιο πολύπλοκα θέματα, όπως αυτό που πραγματεύεται το ΧΑΛΚΙΝΟ ΔΑΚΡΥ ΦΤΕΡΩΤΟ. Η γυναίκα σαν εξιλαστήριο θύμα μέσα στην ιστορία, με την περίπτωση της Μήδειας, που η μυθοπλάστες ανά τους αιώνες της φόρτωσαν φόνους κατά βούληση, για εμπορικούς, φιλοσοφικούς ή ψυχιατρικούς λόγους.
T.L.: Πώς προέκυψε η ιδέα για την ηρωίδα Μαργαρίτα Δελαβόγια και την αποστολή της στο Άγιο Όρος; Υπάρχουν δικές σας προσωπικές εμπειρίες ή κοντινά σας πρόσωπα που να αποτέλεσαν έμπνευση για τους χαρακτήρες του βιβλίου;
Ε.Ε.: Όχι καλέ! Ούτε θεωρώ, ότι πρέπει να καταργηθεί το Άβατο του Αγίου Όρους. Είναι όμως μία πολύ ιντριγκαδόρικη ιδέα για μυθιστόρημα!
Την ιδέα μιας γυναίκας που θα έμπαινε κολυμπώντας στο απαγορευμένο βουνό, την κλωθογύριζα στο μυαλό μου εδώ και χρόνια. Σκεφτόμουν στην αρχή να την βάλω να μπει με κάποιον υποβρύχιο τρόπο, όταν κάπου άκουσα, ότι υπάρχουν αθλητές μαραθώνιας κολύμβησης. Αυτό θα έκανε και η Μαργαρίτα. Την βάφτισα μαραθωνοκολυμβήτρια και την έριξα στα σκοτεινά νερά του Κόλπου της Σάρτης για να κολυμπήσει στην απέναντι πλευρά, να μπει κρυφά στο Περιβόλι της Παναγιάς και να παραλάβει το κιβώτιο που της είχε αφήσει ένας μοναχός σε ένα προσυμφωνημένο μέρος.
T.L.:Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίσατε κατά τη συγγραφή αυτού του θρίλερ;
Ε.Ε.: Η συγγραφή των σκηνών τρόμου. Γενικά απεχθάνομαι οτιδήποτε έχει βία ή απαίσιο τέλος και δεν βλέπω ποτέ έργα τρόμου. Όταν έρθει η ώρα για να γράψω τις τρομακτικές σκηνές, είμαι στα χάλια μου για μέρες!
T.L.:Συνδυάζεται εύκολα η επαγγελματική ζωή ως Διευθύντρια Marketing με τη συγγραφή;
Ε.Ε.: Μια χαρά συνδυάζεται, ειδικά όταν δεν έχει κανείς πια μικρά παιδιά. Γράφω παντού, στις εκδρομές, στα εστιατόρια, στην παραλία. Οι καλύτερες ιδέες όμως που έρχονται, όταν κάνω ποδήλατο.
Ένα χαρακτηριστικό που προσπαθώ να κρατάω στις αφηγήσεις μου, είναι να βάζω αγωνία και περιπέτεια σε περίεργα γεωγραφικά σημεία, στα οποία έχω βρεθεί αυτοπροσώπως. Το μοναδικό βέβαια που εξαιρείται είναι το Άγιο Όρος, τα περισσότερα σημεία που περιγράφω στο βιβλίο, τα έχω δει με τα μάτια μου. Όταν ταξίδευα στον Δούναβη με το ποδήλατο, περνώντας από το χωριό του Obermuehl, είδα τη βυθισμένη αποθήκη μέσα στα νερά του ποταμού και αμέσως μου ήρθε ιδέα, ότι κάποιος θα μπορούσε να είναι φυλακισμένος στα υπόγεια της βυθισμένης αποθήκης ή ακόμα και να πνιγεί εκεί μέσα. Πόσο διεστραμμένο μπορεί να είναι το μυαλό μιας ποδηλάτισσας;
T.L.:Ασχολείστε επίσης με τη ζωγραφική και τον ποδηλατικό τουρισμό. Πώς ξεκίνησαν αυτά στη ζωή σας;
Ε.Ε.: Όλα ξεκίνησαν από τη στιγμή που ενηλικιώθηκαν τα παιδιά μου και έπρεπε από το μηδέν να βρω όνειρα για να πραγματοποιήσω και ασχολίες για να γεμίσω τον ξαφνικό ελεύθερο χρόνο που προέκυψε. Έτσι άρχισα να καταπιάνομαι με διάφορα, μέχρι που ανακάλυψα τη ζωγραφική και τα ταξίδια με το ποδήλατο, που άλλαξαν τη ζωή μου. Πλέον βρίσκομαι σε μία διαρκή ευφορία!
T.L.:Υπάρχει στα σκαριά ένα νέο βιβλίο που να ετοιμάζετε; Και αν ναι, μπορείτε να μας πείτε λίγα λόγια για αυτό;
Ε.Ε.: Α ναι βέβαια, πώς να μην υπάρχει, τί θα κάνω τόσες ώρες στις διακοπές… Το επόμενο βιβλίο ονομάζεται ΑΛΑΛΕΣ ΧΟΡΔΕΣ και καταπιάνεται με την αναζήτηση ενός χαμένου, πνευματικού θησαυρού μέσα στους αιώνες, πω πω!
Η καλοκαιρινή σεζόν είναι ήδη στα μισά και εμείς ανυπομονούμε να έρθει η ώρα και η στιγμή που θα μπορούμε να απολαύσουμε τον καλοκαιρινό ήλιο, τη θάλασσα και την ηρεμία. Η καλύτερη παρέα σε αυτή την περίπτωση είναι πάντα ένα καλό βιβλίο, όπως το Χάλκινο δάκρυ φτερωτό- Συνέντευξη Ειρήνη Ευφραιμίδη. Δύο τυχεροί θα έχουν την ευκαιρία να κερδίσουν ένα αντίτυπο στο Instagram, σε συνεργασία με τις Εκδόσεις Παπαδόπουλος. Κάθισε αναπαυτικά και πάμε να τα πούμε όλα ένα ένα! Χάλκινο δάκρυ φτερωτό- Συνέντευξη Ειρήνη Ευφραιμίδη.
Η συγγραφέας μας γεννήθηκε στην Αθήνα. Έχει πτυχίο Γερμανικής Φιλολογίας από το ΕΚΠΑ με άριστα και διδακτορικό στη Γερμανική Λογοτεχνία από το Πανεπιστήμιο της Βιέννης. Εργάζεται ως διευθύντρια Marketing σε Γερμανική εταιρία και μιλάει τρεις ξένες γλώσσες. Ήταν Πρωταθλήτρια Ελλάδος και μέλος της Εθνικής Ομάδας τοιχοσφαίρισης, ένα άθλημα που συνεχίζει φανατικά μέχρι σήμερα. Ασχολείται ενεργά με τη ζωγραφική με την επωνυμία CroCales και τον ποδηλατικό τουρισμό, καταγράφοντας τις ποδηλατικές της περιπέτειες στο www.ladyonabike.gr. Είναι παντρεμένη και έχει δύο ενήλικα παιδιά.
Λίγα λόγια για το βιβλίο
Η Μαργαρίτα ∆ελαβόγια έχει αναλάβει μια δύσκολη αποστολή: να μπει κρυφά στο Άγιο Όρος και να μεταφέρει κάποια σημαντικά κειμήλια σε ένα εργαστήριο αρχαιομετρίας στη Γερμανία. Ο σκοπός της είναι ιερός και καταλύει κάθε της φόβο. Όμως οι κίνδυνοι ελλοχεύουν και εκείνη βρίσκεται ξαφνικά στο στόχαστρο φιλόδοξων και αδίστακτων ανθρώπων που εξαπολύουν ένα ανελέητο ανθρωποκυνηγητό εναντίον της, για να μπορέσουν να τη σταματήσουν. Ίντριγκες, συνωμοσίες, θανάσιμες πλεκτάνες, πάθη και προδοσίες συνθέτουν μια συναρπαστική ιστορία μυστηρίου και δράσης.
Στις σελίδες του βιβλίου ξεδιπλώνονται σιγά-σιγά όλα τα στάδια μιας παγκόσμιας εκστρατείας που έχει ως σκοπό της να αποκρυπτογραφήσει το πολύτιμο φορτίο με κάθε μέσο και με κάθε κόστος. Φόνοι, έντονο σασπένς και κλιμακούμενη αγωνία θα οδηγήσουν σε ένα χάλκινο, φτερωτό δάκρυ που θα θεραπεύσει όλες τις πληγές και θα ενώσει με τρόπο αριστοτεχνικό τη μυθολογία με την επιστήμη, το παρελθόν με το παρόν, την αγάπη με τον πόνο της απώλειας και τη λύτρωση με τη δύναμη της πίστης.
Η καλύτερη παρέα σε αυτή την περίπτωση είναι πάντα ένα καλό βιβλίο, όπως το Χάλκινο δάκρυ φτερωτό- Συνέντευξη Ειρήνη Ευφραιμίδη.
Μια ιστορία που θα μπορούσε να είναι και αληθινή, ένα συναρπαστικό, γρήγορο, καλογραμμένο θρίλερ που κόβει την ανάσα και διαβάζεται απνευστί από την πρώτη μέχρι την τελευταία σελίδα.
Πάμε να γνωρίσουμε καλύτερα τη συγγραφέα του βιβλίου μέσα από τις ερωτήσεις που ετοίμασα για εκείνη:
Πόσο πολύ συνετέλεσε το Διδακτορικό στη Γερμανική Λογοτεχνία ώστε να στραφείς στη συγγραφή μυθιστορημάτων; Η αλήθεια είναι, πως ένα Διδακτορικό, εκτός από τις επιστημονικές του προεκτάσεις, σε μαθαίνει να ερευνάς και να ανατρέχεις σε πηγές, πολύ σημαντική διαδικασία για τη συγγραφή ενός μυθιστορήματος. Οι μεταπτυχιακές μου σπουδές ήταν στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης, οπότε πέρασα πολλές ώρες στην Εθνική Βιβλιοθήκη, έναν χώρο που ενέπλεξα στη δράση του μυθιστορήματος.
Το Χάλκινο δάκρυ φτερωτό είναι μια ιστορία μυστηρίου που συνθέτει στοιχεία του παρελθόντος με το παρόν και μπορεί να συγκαταλεχθεί ανάμεσα στα βιβλία θρίλερ. Πιστεύεις ότι ο τίτλος ‘θρίλερ’ είναι λίγο βαρύς για την ιστορία αυτή; Θα του ταίριαζε περισσότερο το ‘μυστήριο’; Πολύ σωστά τα λέτε. Η λέξη “θρίλερ” δεν μου ταιριάζει καθόλου, αφού πρέπει να σας εξομολογηθώ, ότι μία από τις δυσκολότερες πλευρές της συγγραφής, ήταν τα “στενάχωρα” μέρη, γιατί δεν αντέχω καθόλου τις λυπητερές στιγμές των πρωταγωνιστών μου. Τις ημέρες που έπρεπε να τους πνίξω, να τους κάψω ή να τους δολοφονήσω, ήμουν στις μαύρες μου!
Ίσως γελάσεις με αυτό που θα σε ρωτήσω, αλλά γιατί η αφιέρωση έκανε φτερά; Έχει να κάνει με τον τίτλο ή αρχικά ήθελες να το αφιερώσεις σε κάποιον και άλλαξες στην πορεία γνώμη και έτσι έκανε φτερά; (γέλια) Και σε ποιον να το πρωτοαφιερώσω; Γενικά οι αφιερώσεις στις αρχές των βιβλίων έχουν κάτι ρετρό, που δεν μου ταίριαζε. Οπότε, σαν τα “έπεα πτερόεντα”, και η δική μου αφιέρωση έβγαλε φτερά και πέταξε.
Η ιστορία ξεκινά με την πρωταγωνίστριά μας να κολυμπά στα νερά της Σάρτης, στη Χαλκιδική. Έχεις ταξιδέψει εκεί; Είναι από τους αγαπημένους σου προορισμούς; Σαν βέρα Θεσσαλονικιά με εξοχική κατοικία στη Χαλκιδική, θα πω ότι Σαν τη Χαλκιδική δεν έχει! Υπάρχει κάποιος λόγος, λοιπόν, που η ιστορία ξεκινά και διαδραματίζεται στην Αθωνική Πολιτεία;Όπως ίσως γνωρίζετε, είμαι ποδηλάτισσα, και είχα κάνει ένα ποδηλατικό ταξίδι μόνη μου από τη Νικήτη στο Πόρτο Κουφό -όπου πέρασα και από τη Σάρτη, τρομερή εμπειρία. Έβλεπα σε όλη τη διαδρομή άγνωστες, μαγικές παραλίες και απέναντι τον Άθω. Δεν ήθελε και πολύ για να ρίξω τη Μαργαρίτα στα νυχτερινά νερά του κόλπου του Αγίου Όρους, να κολυμπήσει μέχρι απέναντι. Η Σάρτη βόλευε, γιατί είναι μία ευθεία μέχρι το Διαπόρτι, τον προορισμό της.
Πάντα οι αναγνώστες έχουν την περιέργεια να ρωτήσουν τον συγγραφέα αν διαβάζει βιβλία ίδιου τύπου με αυτών που γράφει. Τι είδους μυθιστορήματα σου αρέσει εσένα να διαβάζεις, λοιπόν; Τα πάντα, αρκεί να έχουν happy end! Μου αρέσει πολύ ο Dan Brown, του οποίου το σύστημα συγγραφής έχω ακολουθήσει κατά κάποιον τρόπο, τοποθετώντας το όμως σε ελληνικά δεδομένα. Η βασική μου επιρροή ήταν βέβαια από τον Umberto Eco, στο Όνομα του Ρόδου» που το διάβαζα και το ζήλευα, σκεπτόμενη «ορίστε μας, έχουμε κι εμείς μοναστήρια, και μάλιστα σημαντικότερα». Εξ ου και το μοναστήρι στο Άγιο Όρος! Φυσικά δεν μπορούσα να στήσω δολοφονία σε ένα Αθωνικό Μοναστήρι, έχει και η μυθοπλασία τα όριά της.
Υπάρχει κάποιος συγγραφέας που τον θαυμάζεις; Είτε νεότερος, είτε παλαιότερος, είτε και αρχαίος; Θαυμάζω πολύ τη Λένα Διβάνη και σαν συγγραφέα και σαν επιστήμονα και σαν προσωπικότητα – είναι και αυτή εκδρομική σαν κι εμένα! Έχω διαβάσει τα άπαντα της Άλκης Ζέη, που σημάδεψε τα εφηβικά μου χρόνια. Δεν θα σου πω για τον Ελύτη, που κυλάει στις φλέβες μου, αλλά για τον Παλαμά και τον Ξενόπουλο -τα Βίπερ Νόρα της εποχής του- που τα διάβαζα απνευστί. Ένα περίεργο πράγμα που μου συμβαίνει σήμερα είναι, ότι όταν προσπαθώ να ξαναδιαβάσω συγγραφείς που παλιότερα θαύμαζα απεριόριστα, όπως για παράδειγμα τον Μαρκές, σκοντάφτω και απορώ και πηδάω ολόκληρες σελίδες που τις βρίσκω κουραστικές. Ίσως να έχει μαζευτεί στο μυαλό μου πολύ πληροφόρηση και δεν αντέχει άλλη!
Θα ήθελες να μας προτείνεις ένα από τα βιβλία αυτού του συγγραφέα, το οποίο πιστεύεις πως όλοι θα ήταν καλό να έχουμε διαβάσει;Ε, τώρα, μου βάζεις δύσκολα. Το πρώτο βιβλίο που μου έρχεται στο μυαλό είναιτο “Ζευγάρια που έγραψαν την Ελληνική Ιστορία” της Λένας Διβάνη, πουσυνδυάζει διασκέδαση, ιστορία, επιστημονική κατάρτιση και θαυμάσιο λόγο.
Τα βιβλία προσωπικής ανάπτυξης και αυτοβελτίωσης, κάποια από τα οποία εξιστορούν μια ιστορία με χαρακτήρες και πρωταγωνιστές, είναι ένα είδος που κερδίζει όλο και περισσότερο το αναγνωστικό κοινό όλων των ηλικιών άνω των 22 ετών. Εσύ διαβάζεις τέτοια βιβλία; Αν ναι, υπάρχει κάποιος συγγραφέας αυτού του είδους που σου αρέσει να διαβάζεις; Είτε Έλληνας είτε όχι. Πράγματι, έτσι όπως το λέτε είναι, αλλά εμένα η ψυχοθεραπεία μου είναι το ποδήλατο και η ζωγραφική, πού χρόνος για βιβλία αυτοβελτίωσης!
Ας επιστρέψουμε τώρα στο Χάλκινο δάκρυ φτερωτό. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι η ιστορία κρύβει μέσα της ένα βαθύ θρησκευτικό μήνυμα; Όχι, ούτε κατά διάνοια. Η πίστη στον Θεό είναι μία πολύπλοκη, προσωπική πορεία κάθε ανθρώπου, που δεν θα ήθελα να αγγίξω σε ένα “διασκεδαστικό” μυθιστόρημα. Το μήνυμά μου έχει να κάνει κυρίως με την απαξίωση μίας μυθολογικής προσωπικότητας, της Μήδειας, η οποία γίνεται εξιλαστήριο θύμα εγκλημάτων, που το πιο πιθανό είναι να μην διέπραξε. Η περίπτωση κάθε γυναίκας στην ιστορία, που προσπάθησε να ξεφύγει από τα περπατημένα και να μπει σε επιστημονικά μονοπάτια, καταλήγοντας στην πραγματική ή θεωρητική πυρά, είναι ένα επαναλαμβανόμενο έγκλημα τα τελευταία τρεις χιλιάδες χρόνια.
Πόσο καιρό σου πήρε να ολοκληρώσεις αυτή την ιστορία; Επίσης, γράφεις την ιστορία στον υπολογιστή ή σου αρέσει ο παλιός κλασσικός τρόπος, μολύβι και χαρτί; Αν εννοείς την πλοκή από την αρχή μέχρι το τέλος, πήρε περίπου έξι μήνες. Οι καλύτερες ιδέες έρχονται, την ώρα που ποδηλατώ. Γράφω αποκλειστικά και μόνο σε υπολογιστή και τις αρχικές σημειώσεις μου τις υπαγορεύω στο κινητό τηλέφωνο. Με δεδομένο ότι είμαι εργαζόμενη μητέρα και ζωγράφος και ποδηλάτισσα, γράφω -ή ηχογραφώ- στις πιο αστείες στιγμές, ας πούμε την ώρα που οδηγώ ή περιμένω σε κάποια αίθουσα αναμονής.
Οι περισσότεροι συγγραφείς έχουν το άγχος μη τυχόν δεν γίνει best seller η καινούργια τους κυκλοφορία. Πολλοί μάλιστα γράφουν έτσι ώστε οι ιστορίες τους να είναι αρεστές και συνήθως έχουν happy ending. Πιστεύεις ότι βρίσκεσαι ανάμεσα σε αυτούς τους συγγραφείς; Σε καταβάλλει το άγχος για την επιτυχία;Επειδή δεν είμαι συγγραφέας πλήρους απασχόλησης -δεν ξέρω καν αν με ένα βιβλίο μπορεί κανείς να με χαρακτηρίσει ως συγγραφέα- δεν έχω απολύτως κανένα άγχος. Για να πω την αλήθεια, με εκπλήσσει που βρέθηκαν τόσοι άνθρωποι να αγοράσουν το βιβλίο μου και να μου στέλνουν μηνύματα για το πόσο τους άρεσε. Είναι πολύ σημαντικό για μένα, ότι ανέλαβαν την έκδοση οι Εκδόσεις Παπαδόπουλος, ένας ιδιαίτερα καταξιωμένος οίκος, που με παρότρυνε να προχωρήσουμε.
Υπάρχει κάποια άλλη ιστορία, την οποία έχεις στο μυαλό σου και θα ήθελες να τη μοιραστείς με το αναγνωστικό κοινό σου; Να περιμένουμε νέα κυκλοφορία;Ε μα βέβαια, τόσα χιλιόμετρα πετάλι, δεν θα σκαρφιστώ άλλη ιστορία; Έρχεται απίθανο μυθιστόρημα με ακόμα πιο ενδιαφέρουσα πλοκή, εντελώς Ελληνικό κι αυτό! Ο τίτλος του: ΑΛΑΛΕΣ ΧΟΡΔΕΣ.
Και κάπου εδώ ολοκληρώθηκε η συνομιλία μας! Θα ήθελα να γράψεις μια ευχή ή μια συμβουλή για το mamasnpapas.gr! Καλές μυθιστορηματικές βουτιές στην ανάγνωση του “ΧΑΛΚΙΝΟ ΔΑΚΡΥ ΦΤΕΡΩΤΟ”!
Και κάπως έτσι ολοκληρώθηκε αυτή η υπέροχη συνομιλία με την Ειρήνη Ευφραιμίδη, την οποία ευχαριστώ θερμά για τη συνεργασία! Και επειδή μετά από τόσες μέρες που κατάφερα να ολοκληρώσω αυτό εδώ το άρθρο, πρόλαβα να ολοκληρώσω και το βιβλίο, θέλω δύο τυχεροί αναγνώστες μου να κερδίσουν αυτό εδώ το βιβλίο. Μια υπέροχη καλοκαιρινή ιστορία, η οποία θα σας κρατήσει παρέα. Όχι για πολύ, βέβαια, διότι θα θέλετε να την πιείτε στο ποτήρι!
