Μια συζήτηση για τις σχέσεις που μας σημαδεύουν.

Μια βραδιά γεμάτη συναίσθημα, προβληματισμό και ουσιαστικό διάλογο ήταν η παρουσίαση του νέου μυθιστορήματος της Μανίνας Ζουμπουλάκη, «Πεθαίνω για σένα», που πραγματοποιήθηκε στις 24 Ιουνίου στο Public Café, σε μια κατάμεστη αίθουσα γεμάτη φίλους της συγγραφέως, αναγνώστες και ανθρώπους του πολιτισμού. Αναγνώστες, φίλοι της συγγραφέως, άνθρωποι των γραμμάτων, της δημοσιογραφίας, της τέχνης και του πολιτισμού συναντήθηκαν σε μια ατμόσφαιρα οικειότητας, συγκίνησης και ουσιαστικού διαλόγου.

Με αφορμή το βιβλίο, άνοιξε μια συζήτηση που ξεπέρασε τα στενά όρια της λογοτεχνίας και άγγιξε ένα από τα πιο κρίσιμα κοινωνικά ζητήματα της εποχής μας: την έμφυλη βία και τις γυναικοκτονίες. Μέσα από διαφορετικές οπτικές και προσωπικές τοποθετήσεις, αναδείχθηκαν οι πολλαπλές διαστάσεις ενός θέματος που αφορά ολόκληρη την κοινωνία.

Για το βιβλίο μίλησαν η δημοσιογράφος και παρουσιάστρια Αθηναΐς Νέγκα, η ψυχολόγος – ψυχοθεραπεύτρια Μαργαρίτα Ζωγράφου και η υπεύθυνη επικοινωνίας του Κέντρου Διοτίμα, Νατάσσα Κεφαλληνού, ενώ τον συντονισμό της συζήτησης είχε η δημοσιογράφος της Athens Voice, Χριστίνα Γαλανοπούλου.

Ξεχωριστή θέση στη βραδιά είχαν η ανάγνωση αποσπασμάτων από την ηθοποιό Γαλήνη Τσεβά και η ερμηνεία του τραγουδιού «Πεθαίνω για σένα» του Λαυρέντη Μαχαιρίτσα από τον Παντελή Αμπαζή, που έδωσαν έναν ιδιαίτερα συγκινητικό τόνο στην εκδήλωση.

Σημαντική ήταν και η παρουσία πολλών φίλων της Μανίνας Ζουμπουλάκη από τον χώρο των γραμμάτων, της δημοσιογραφίας, της τέχνης και του πολιτισμού, οι οποίοι με τις ερωτήσεις, τις παρεμβάσεις και τις προσωπικές τους σκέψεις εμπλούτισαν τη συζήτηση, μετατρέποντάς την σε μια ανοιχτή ανταλλαγή εμπειριών και προβληματισμών.

Η θερμή συμμετοχή του κοινού και η ανάγκη να συνεχιστεί αυτή η τόσο ουσιαστική κουβέντα οδήγησαν σε ένα κοινό αίσθημα: ότι τέτοιες συναντήσεις είναι απαραίτητες,  με στόχο να κρατηθεί ζωντανός ο διάλογος γύρω από ζητήματα που δεν πρέπει να μένουν στο περιθώριο.

Γιατί τα βιβλία δεν αφηγούνται μόνο ιστορίες. Ανοίγουν δρόμους κατανόησης, δημιουργούν κοινότητες, γεννούν διάλογο και γίνονται αφορμή για αλλαγή.

Από την Μανίνα Ζουμπουλάκη

Γράφω μυθιστορήματα πολλά χρόνια, με ηρωίδες γυναίκες πάντα – κανονικές, ούτε καλλονές ούτε σούπερ-γουήμεν, εργαζόμενες ή άνεργες (με κάποια απασχόληση συνήθως ημι-παράνομη, γιατί καμιά τους δεν είναι πλούσια). Τις βασίζω πάνω σε αληθινές γυναίκες, φίλες και συγγενείς μου, γυναίκες που γνωρίζω σε δουλειές και σε αναδουλειές… Αλλά βάζω στοιχεία στους χαρακτήρες τους που είναι είτε κλεμμένα από την ειδησιογραφία, είτε από τη δική μου τη ζωή: μια είδηση που αφορά κάποια γυναίκα μπορεί να γίνει αφορμή για μυθιστόρημα, ας πούμε το μολύβι, κι ένα συναίσθημα που αναγνωρίζω (μέσα μου, εννοώ) θα γίνει το χαρτί, μεταφορικά μιλώντας – δανείζομαι την μεταφορά από την εποχή που το γράψιμο χρειαζότανε χαρτί και μολύβι.

Ωραία, το έθεσα κάπως ποιητικά για να δικαιολογήσω και τη θέση μου ως συγγραφέας, επειδή μου την έχουνε πει κατά καιρούς, ότι τα γράφω ξερά. Τα γράφω όπως είναι, ξερά και χλωρά, ενώ είμαι απρόσεκτο και χύμα άτομο στην καθημερινότητά μου, προσέχω πολύ τους άλλους ανθρώπους και κυρίως τις γυναίκες. Προσέχω τον τόνο της φωνής, τα αμφιλεγόμενα πίσω από τα λεγόμενα, την έκφραση των ματιών, τις κινήσεις, τα πάντα όλα.

Έτσι την καταλαβαίνω στον αέρα, στα πέντε λεπτά και πολλά λέμε, την γυναίκα που κακοποιείται. Την γυναίκα που περνάει δύσκολα, που τσεκάρει τι κάνει όταν είναι με τον άνθρωπό της, μετράει τα λόγια της, κοιτάει πάνω από τον ώμο της που λένε οι Άγγλοι, τη γυναίκα που αναστενάζει όταν βροντάει η εξώπορτα, που σφίγγεται όταν ακούει αγριοφωνάρες. Που περπατάει μαζεμένη, με σηκωμένους ώμους, που ζητάει συγγνώμη φταίει-δεν φταίει, που απολογείται συνέχεια, που είναι φροντιστική και διστακτική παράλληλα, που μαζεύει βιαστικά το χέρι της όταν σου δίνει κάτι, που κοιτάει το ταβάνι τουλάχιστον μια φορά τη βδομάδα και σκέφτεται «δεν είναι ζωή αυτή». Δεν είναι απαραίτητα μια γυναίκα που τρώει ξύλο (αν και, αυτή η γυναίκα παίζει να τις αρπάζει ή να ζει με την απειλή της ανάποδης. Από τον σύντροφό της φυσικά, από ποιόν άλλον;)

Το έχω κυνηγήσει πολλές φορές το θέμα γιατί η ειδησιογραφία είναι αδυσώπητη, ακόμα κι όταν θέλω να το ξεχάσω, άλλο ένα περιστατικό ενδοοικογενειακής βίας, άλλη μια περίπτωση γυναικοκτονίας σκάει στην καθημερινή ειδησιογραφία. Μην νομίζει κανείς ότι επαναλαμβάνω τη λέξη «καθημερινή» επειδή μου ξεφεύγει, δεν μου ξεφεύγει τίποτα όταν γράφω (αλλά ολόκληροι κόσμοι, όταν δεν γράφω). Όπως οι ηρωίδες μου είναι καθημερινές, έτσι είναι και οι ειδήσεις που αναφέρονται σε απειλή κατά της ζωής, κακοποίηση ή δολοφονία κάποιας γυναίκας.

Η γυναίκα αυτή που κακοποιείται ή/και δολοφονείται, είναι καθημερινή με την έννοια ότι ζει δίπλα μας, είναι φαρμακοποιός, καθαρίστρια, υπάλληλός γραφείου, ταμίας σε σουπερμάρκετ – δεν κάνει μια εξαντρίκ δουλειά που την φέρνει σε επαφή με κακοποιά στοιχεία, δεν ζει «στα όρια». Απλώς ζει με έναν άντρα, και το να ζεις με έναν άντρα όταν είσαι γυναίκα, φαίνεται ότι είναι επικίνδυνο σπορ.

Μερικές φορές το έπιασα λίγο, στην άκρη μόνο το θέμα της ενδο-οικογενειακής βίας, αλλά – μπα, όποτε το ξεκίνησα, το πήγα μέχρι το τέλος: στο «Φερμουάρ» ο διεφθαρμένος υπουργός Ανεργίας που δολοφονείται είναι κακοποιητής, χτυπάει την γυναίκα του, και τα παιδιά του δεν θέλουν ούτε καλημέρα μαζί του. Στο «Κακή νοικοκυρά, μέτρια μαγείρισσα, τουρίστρια μάνα» ο σύζυγος είναι φωνακλάς, αγριευτικός, υποτιμάει την γυναίκα του (που δούλευε σε τσίρκο πριν γίνει μητέρα) και της φωνάζει αυτό ακριβώς όταν την παρατάει – ότι είναι κακή νοικοκυρά, μέτρια μαγείρισσα και τουρίστρια μάνα. Στο τελευταίο, στο «Πεθαίνω για σένα», και με την ειδησιογραφία να γίνεται όλο και πιο αγριευτική, με τα περιστατικά γυναικοκτονιών να μας σφίγγουν την καρδιά κάθε τόσο, στο «Πεθαίνω για σένα» το τράβηξα, όντως, το πήγα εκεί που τα χέρια του συζύγου σφίγγουν τον λαιμό της ηρωίδας με μανία. Η ηρωίδα έχει φάει κανα-δυο χαστούκια, μερικές σπρωξιές, ίσως μια κλωτσιά πότε-πότε, αλλά ζει χρόνια με το φόβο της επόμενης φοβερής και τρομερής έκρηξης του συζύγου. Για χρόνια κάνει, ή λέει το λάθος πράγμα, και «υφίσταται τις συνέπειες», όπως της φωνάζει ο άντρας της, γιατί πάντα υπάρχουν συνέπειες. Είναι νοσηλεύτρια, άρα φροντιστικό άτομο από χέρι. Και ενώ δεν μας λέει ποτέ το όνομά της, αφηγείται την ιστορία της σε πρώτο πρόσωπο, πώς γνώρισε τον Γιάννη, πώς τον ερωτεύτηκε, πόσο καταπληκτική ήταν στο πρώτο διάστημα η σχέση, πόσο ωραία περνούσαν οι δυο τους… μέχρι που άρχισαν να αλλάζουν όλα, από την πρώτη του έκρηξη, όταν η ίδια ήταν σε προχωρημένη εγκυμοσύνη: κανένας κακοποιητής δεν εκδηλώνεται χοντρά όσο η γυναίκα είναι ανεξάρτητη, πριν δεσμευτεί μαζί του με μια τουλάχιστον εγκυμοσύνη. Ως τότε, αν υπάρχουν κόκκινες σημαίες η γυναίκα κάνει ότι δεν τις βλέπει, προκειμένου να σώσει αυτό που πιστεύει ότι είναι ο Μεγάλος της Έρωτας. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι σημαίες είναι τόσες δα, εύκολα τις κρύβεις κάτω από το χαλί. Η βασική, η γκράντε κατακόκκινη σημαία; Όταν ο άντρας θάβει τις πρώην του με τα χειρότερα λόγια, όταν τις αποκαλεί καριόλες, άχρηστες και κυρίως, τρελές. Γιατί το «τρελή» είναι σοβαρό καμπανάκι, βάζει τον άντρα στο βάθρο του ήρωα, που την άντεξε την τρελή την πρώην, και πετάει την πρώην… σε ένα μυθικό χωροχρόνο, πολύ μακριά από την νυν. Που τα έχει τετρακόσια, αυτό είναι σίγουρο.

Μόνο που, όσο περνάει ο καιρός η νυν αισθάνεται όλο και λιγότερο καλά, συναισθηματικά, ψυχικά και ψυχολογικά. Ίσωςκαι σωματικά. Και μια μέρα φεύγει, χωρίζει, ζητάει διαζύγιο, εκφράζει την επιθυμία της να αλλάξει ζωή.Εδώ θα έπρεπε να τελειώνουν αυτές οι ιστορίες, της κακοποίησης. Εδώ, και όχι στο φόνο, όχι στην γυναικοκτονία.

Αυτό προσπαθώ να πώ με το «Πεθαίνω για σένα». Και να δείξω, λέξη τη λέξη, γιατί είναι τόοοοοοοοσο δύσκολο να φύγει μια γυναίκα από την κακοποιητική σχέση, γιατί χάνει χωρίς να το καταλάβει την αξιοπρέπεια, την ελευθερία, την ηρεμία, την υγεία και τελικά, τη ζωή της….

απο την Μανίνα Ζουμπουλάκη

Οι αλλαγές που έχει κάνει ο Ερντογάν στην Τουρκία είναι εξίσου ευρείες και θεμελιώδεις με του Ατατούρκ

Από τον Ηλία Μαγκλίνη

Διηγούμαι στον Γερμανό ιστορικό Στεφάν Ιρινγκ, συγγραφέα της βιογραφίας του Ταγίπ Ερντογάν η οποία κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος (σε μετάφραση Χρύσας Φραγκιαδάκη): το 2012, σε ένα χωριό έξω από το Ικόνιο, ένας φιλικότατος Τούρκος, ο Χαμπίμπ, μου λέει τη γνώμη του για τον Κεμάλ Ατατούρκ: «Μεγάλος ο Κεμάλ, αλλά τι μας άφησε; Μια τόση δα Τουρκία».

Ο Ιριγκ με κοιτάζει μέσα από την οθόνη του υπολογιστή και κουνάει το κεφάλι του. «Yπάρχει έντονα τα τελευταία χρόνια στην Τουρκία η αίσθηση ότι στη Λωζάννη ο Ατατούρκ και οι κεμαλιστές έκαναν λάθος. Οτι αυτό πληρώνει έως σήμερα η Τουρκία. Υπάρχει μια διάσταση εδαφική, υπάρχει όμως και μια πολιτισμική θεώρηση η οποία αντιτίθεται στην υπερ-εκκοσμίκευση της τουρκικής κοινωνίας που προώθησαν οι κεμαλιστές. Ο Ερντογάν αποκατέστησε πολλά οθωμανικά μνημεία και τοπόσημα και έχει ενισχύσει την επίγνωση της τουρκικής κληρονομιάς, πράγματα που ο Ατατούρκ επιδίωξε να θάψει. Το νέο τουρκικό κράτος που ίδρυσε διαχωρίστηκε πλήρως από την αυτοκρατορική παράδοση της χώρας».

«Θα έρθουν χίλιοι Ερντογάν»

Ο Ιριγκ, που διδάσκει Ιστορία στο Πανεπιστήμιο της Χάιφα (στα ελληνικά κυκλοφορεί το βιβλίο του «Ατατούρκ και Ναζί. Δάσκαλος και μαθητές στην εφαρμογή του ολοκληρωτισμού», μτφρ.: Νίκος Ρούσσος, εκδ. Παπαδόπουλος, 2016), πιστεύει πως «για τον Ατατούρκ και τους συνεργάτες του το Ισλάμ κρατούσε πίσω την Τουρκία. Μακριά από τον δυτικό πολιτισμό. Συνεπώς, από την αρχή προσπάθησε συστηματικά να περιθωριοποιήσει όλα αυτά τα στοιχεία. Αλλά, υπό μία έννοια, το παράκανε, δεδομένου ότι στη συντριπτική πλειονότητά του ο πληθυσμός είναι μουσουλμανικός. Oπως γράφω στο βιβλίο, ήταν αναπόφευκτο να έρθουν κάποια στιγμή ορισμένοι πολιτικοί ηγέτες και να εναντιωθούν σε αυτό. Ο πρώτος που το έκανε ήταν ο Μεντερές. Ο Ερντογάν, όμως, ήταν ο πιο επιτυχημένος από όσους αμφισβήτησαν το δόγμα του Ατατούρκ»

– Αρα τον συγκρίνουμε με τον Κεμάλ;

– Εγώ το πάω ακόμη παραπέρα: δεν ξέρουμε τι θα γίνει στη συνέχεια και πού θα καταλήξει ο Ερντογάν, αλλά οι μεταρρυθμίσεις που έκανε στη χώρα είναι τόσο ευρείες και θεμελιώδεις, που σε μερικά χρόνια ίσως πούμε ότι ξεπέρασε τον Ατατούρκ. Σίγουρα είναι ανταγωνιστές. Αλλά θα πρέπει να δούμε πώς θα φύγει από την εξουσία. Διότι, συνήθως, για τέτοιους πολιτικούς ηγέτες δεν υπάρχει κάποιος σταθερός μηχανισμός εξόδου. Τι ξέρουμε αυτή τη στιγμή; Oτι έχει εδραιώσει ένα στέρεο, πολυσύνθετο σύστημα εξουσίας, από το οποίο πολλοί έχουν αποκομίσει οφέλη. Από την άλλη, αλλιώς ξεκίνησε ως δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης και αλλιώς έχει συνεχίσει πλέον ως πρόεδρος. Στην πορεία έγινε πιο αντιδυτικός, πιο αντιαμερικανός. Και πιο αντισημίτης, επίσης.

– Σήμερα φαίνεται κάπως απίστευτο ότι κάποτε ο Ερντογάν προωθούσε την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας.

– Ναι, τη δεκαετία του 2000 η Τουρκία βρισκόταν σε φάση εξωστρέφειας χάρη στον Ερντογάν. Ηδη όμως από τότε οι πολιτικοί του αντίπαλοι έλεγαν πως όλα αυτά είναι ρητορική προκειμένου να πετύχει τους στόχους του. Οντως πέτυχε να ξεφορτωθεί το στρατιωτικό κατεστημένο για να μπορέσει, υποτίθεται, να γίνει δεκτή μια πιο δημοκρατική Τουρκία στην Ε.Ε. Αλλιώς θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο. Την ίδια στιγμή, συνήψε συμμαχίες με πολλές ομάδες μεταρρυθμιστών. Oταν ένιωσε πιο σίγουρος, άλλαξε τη ρητορική του: η Ευρώπη εχθρεύεται την Τουρκία, η Δύση είναι εναντίον μας, η Τουρκία έχει μονάχα ένα φίλο, τον εαυτό της κ.τ.λ. Αυτά για εσωτερική κατανάλωση κυρίως.

Τουρκία: «Λουκέτα» και καθαιρέσεις στον δρόμο προς τις κάλπες

– Oταν έγινε το πραξικόπημα του 2016, είχε πλέον μεταστραφεί. Εχασε ή κέρδισε από αυτήν την περιπέτεια;

– Ο Ερντογάν είναι ένας μετρ της στρατηγικής. Οσοι τον έχουν υποτιμήσει, έχασαν. Αυτό συνέβη τότε. Oμως ως καλός πολιτικός που είναι, δεν αφήνει καμία κρίση να πάει χαμένη. Κατά κάποιον τρόπο ήταν έτοιμος γι’ αυτήν. Η διαμάχη του με τους γκιουλενιστές ήταν σε εξέλιξη καιρό πριν. Αρχικά είχε συνάψει ένα είδος εύθραυστης συμμαχίας μαζί τους, όταν αυτοί καταλάμβαναν το κεμαλικό κράτος.

Πορεύθηκαν μαζί και βγήκαν και οι δύο κερδισμένοι. Αλλά αντιλήφθηκε ότι οι γκιουλενιστές ισχυροποιούσαν τη θέση τους, αυτονομούνταν και αξίωναν να έχουν λόγο στις πολιτικές αποφάσεις. Μέχρι που στράφηκαν, σε ένα βαθμό, κατά του Ερντογάν. Η κήρυξη του πολέμου μεταξύ τους είχε προκύψει πολύ πριν από το πραξικόπημα. Το ίδιο το πραξικόπημα, όταν συνέβη, είχε κάτι μοναδικό στην τουρκική ιστορία.

Αντιδυτικός και αντισημίτης – Εχει εδραιώσει ένα στέρεο, πολυσύνθετο σύστημα εξουσίας. Αλλιώς ξεκίνησε, ως δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης, και αλλιώς έχει συνεχίσει πλέον ως πρόεδρος. Στην πορεία έγινε πιο αντιδυτικός, πιο αντιαμερικανός. Και πιο αντισημίτης, επίσης.

– Μοναδικό από ποια σκοπιά;

– Ηταν ελάχιστα… επαγγελματικό. Eνας βασικός κανόνας είναι ότι αν είναι να κάνεις πραξικόπημα, θα πρέπει να το κάνεις λίγο πριν από το ξημέρωμα. Οι δρόμοι είναι έρημοι, ο κόσμος στα σπίτια του, τα στρατηγικά σημεία είναι ευάλωτα. Το 2016 το πραξικόπημα έγινε βράδυ. Επίσης, οι πραξικοπηματίες δεν είχαν υποστήριξη από τη λαϊκή βάση. Το πραξικόπημα του 1980, για παράδειγμα, ήρθε έπειτα από μια τρομακτικά βίαιη πολιτική περίοδο στην Τουρκία, με πολιτικές δολοφονίες, τρομοκρατικά χτυπήματα κ.τ.λ. Αυτό δεν ίσχυε το 2016 και όταν έγινε γνωστό πως πίσω από το πραξικόπημα ήταν οι γκιουλενιστές, ο κόσμος στράφηκε εναντίον τους διότι παλαιότερα κατείχαν θέσεις στην αστυνομία και στις μυστικές υπηρεσίες, μέσα από τις οποίες στρέφονταν κατά των πολιτών. Η αλήθεια, όμως, είναι ότι μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει σωστή διερεύνηση των συνθηκών του πραξικοπήματος. Ορισμένα πράγματα φαίνονται περίεργα, έχουν προκύψει, επίσης, πολλές θεωρίες συνωμοσίας.

– Συνωμοσίες του τύπου;

– Ο σημερινός υπουργός Eξωτερικών, Χακάν Φιντάν, ήταν αρχηγός των μυστικών υπηρεσιών και φαίνεται πως είχε ενημέρωση πως θα γίνει πραξικόπημα. Προειδοποίησε τον Ερντογάν ή όχι; Δεν το ξέρουμε. Γιατί δεν προσπάθησε να το αποτρέψει; Επίσης είναι και μερικά πιο μικρά πράγματα, όπως ο αποκλεισμός της γέφυρας του Βοσπόρου: γιατί απέκλεισαν μόνο τη μία λωρίδα; Θέλω να πω, είναι μερικά πράγματα που δείχνουν «κάπως». Και κάτι ακόμη: βιαιοπράγησαν εις βάρος απλών πολιτών, κάτι που δεν έχουμε ξαναδεί σε τουρκικά πραξικοπήματα, εννοώ όχι κατά τη διάρκεια του πραξικοπήματος, άλλο τι συνέβαινε αργότερα, στις φυλακές. Η κυβέρνηση Ερντογάν ήταν προετοιμασμένη για ένα είδος αναμέτρησης με τους γκιουλενιστές. Το πραξικόπημα ήταν επίσης μια ευκαιρία αναδιανομής πλούτου. Η κυβέρνηση κοινωνικοποίησε επιχειρήσεις. Εν τέλει ήταν μια πολιτική κρίση μέσα από την οποία ο Ερντογάν βγήκε ενισχυμένος. Αλλά είχε και ένα προσωπικό κόστος: στενοί φίλοι του έχασαν τη ζωή τους. Θα χρειαστεί πολύς χρόνος για να μπορέσουμε να διερευνήσουμε εις βάθος τι συνέβη.

– Πόσο δύσκολη ήταν η έρευνα γι’ αυτό το βιβλίο;

– Είναι εξ ορισμού δύσκολο για έναν ιστορικό να γράφει τη βιογραφία ενός ανθρώπου που όχι μόνον βρίσκεται εν ζωή, αλλά είναι και στην εξουσία. Ωστόσο, κυκλοφορούν άπειρα βιβλία για τον Πούτιν, τίποτα όμως για τον Ερντογάν. Εννοώ βιογραφίες. Ο,τι κυκλοφορεί είναι εξαιρετικοί σχολιασμοί και αναλύσεις, αλλά τίποτα αφηγηματικό για τη ζωή του. Και επικρατούν πολλές εσφαλμένες απόψεις πάνω στην Τουρκία έτσι όπως αυτή διαμορφώθηκε τις τελευταίες δεκαετίες. Το αντιτουρκικό αφήγημα που θέλει την τουρκική κοινωνία νωθρή, ότι δεν υπάρχει μια δυναμική κοινωνία των πολιτών, δεν ισχύει. Η εμπειρία μου από την Τουρκία, και πριν από τον Ερντογάν, είναι τελείως διαφορετική. Για παράδειγμα, οι πρωτοβουλίες που λαμβάνονται σε επίπεδο αυτοδιοίκησης. Οι ισλαμιστές σε αυτό ήταν πάντοτε πολύ αποτελεσματικοί. Και ο Ερντογάν προήλθε από ένα τέτοιο περιβάλλον. Σήμερα, πολύς κόσμος διαδηλώνει και διώκεται για τη δράση του. Παρά τη λαοφιλία του, ο Ερντογάν έχει «πιάσει ταβάνι» εδώ και χρόνια: δεν μπορεί να υπερβεί το 50%, με τίποτα. Μια μεγάλη δυσκολία ήταν ότι τα αρχεία στην Τουρκία ελέγχονται από τον Ερντογάν. Εχοντας γράψει για την Αρμενική Γενοκτονία, δεν μπορώ να περιφέρομαι στην Τουρκία και να κάνω ερωτήσεις από δω κι από κει. Πάντως αυτό που προσπάθησα να κάνω στο βιβλίο ήταν να «ακούσει» ο αναγνώστης τον ίδιο τον Ερντογάν να μιλάει. Διέτρεξα προσεκτικά 16.000 δημοσιευμένες σελίδες με ομιλίες του. Δεν είναι απίστευτο; Εχουν τυπώσει σε τόμους τις ομιλίες του, όπως έκαναν οι Ιταλοί για τον Μουσολίνι.

– Κάτι που να ξεχωρίσατε από την έρευνα;

– Τα τελευταία χρόνια, οι Τούρκοι ταξιδεύουν όλο και λιγότερο στο εξωτερικό. Από αυτήν τη σκοπιά, μιλάμε για μια κοινωνία πιο κλειστή πλέον. Και είναι αυτό που έχει «πουλήσει» στον κόσμο ο Ερντογάν: ότι υπάρχει ένα παγκόσμιο παιχνίδι που είναι προκαθορισμένο, θεωρίες συνωμοσίας με άφθονο αντισημιτισμό, η Δύση κατά της Τουρκίας, στοιχεία που έχει αντλήσει και από την Αδελφότητα των Μουσουλμάνων, με τα οποία τρέφονται και οι κεμαλιστές

– Αυτό δεν είναι ένα αφήγημα παρόμοιο με του Πούτιν για τη Ρωσία;

– Ο Ερντογάν είναι κοντά στον Πούτιν, αλλά πρόκειται για μια πολύ εύθραυστη σχέση. Και με το Ιράν είχε καλές σχέσειςμ αλλά και εκεί πρόκειται για κινούμενη άμμο. Με τη Συρία επίσης, καθώς προσπάθησε να εκμεταλλευθεί την κρίση εκεί όσο μπορούσε. Το πρόβλημα με αυτούς τους πολιτικούς, που πλησιάζουν στην έννοια του δικτάτορα, είναι ότι από ένα σημείο κι έπειτα αποκλείονται από τον πραγματικό κόσμο: ακούν μόνον την «αυλή» των κολάκων που έχουν μαζευτεί γύρω τους. Αυτό που σίγουρα έχει καταφέρει έως σήμερα είναι να προβάλει προς τα έξω την εικόνα μιας συμπαγούς, στέρεης Τουρκίας

– Ποιοι έχουν επωφεληθεί από την πολιτική του στην Τουρκία;

– Πολλοί που επενδύουν στη γη, μια ολόκληρη κάστα επιχειρηματιών που έχουν ωφεληθεί από το σύστημα. Πάντως, είναι ένας ηλικιωμένος άνθρωπος πλέον. Είναι 72 ετών και οι επόμενες εκλογές έχουν οριστεί για το 2028. Λέγεται πως προωθεί τα παιδιά του. Κατά καιρούς, ο γιος του ο Μπιλάλ εμφανίζεται στο προσκήνιο, αλλά μετά χάνεται πάλι. Το τοπίο είναι ρευστό και εκεί. Oπως επίσης δεν ξέρουμε ποιος μπορεί να είναι ο ηγέτης της αντιπολίτευσης που θα τον ρίξει από την εξουσία. Ο πρώην δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου, είναι στη φυλακή. Ο Ερντογάν φλερτάρει με τη δικτατορία, αλλά επιτρέπει ένα παράθυρο δημοκρατίας για να κάνει αυτά που θέλει. Το πρόβλημα είναι ότι η στάση του Ερντογάν απέναντι στη δημοκρατία δεν είναι δικό του, αποκλειστικό προνόμιο. Η απαξία προς τη δημοκρατία βλέπουμε να είναι ένα γενικότερο, διευρυμένο, διεθνές πρόβλημα. Πολλοί λένε –το λένε και εδώ στο Ισραήλ όπου διδάσκω– «δεν είμαστε Τούρκοι εμείς», ότι στη δική μας χώρα δεν θα συμβούν τέτοια πράγματα. Φοβάμαι πως δεν είναι τόσο απλό πια.

Πηγή: Η Καθημερινή

Από τους Κωνσταντίνο Φίλη και Κωνσταντίνο Αρβανιτόπουλο 

Με εξαιρετική επιτυχία πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 26 Μαΐου, στην Αίθουσα «Γιάννης Μαρίνος» του Συλλόγου Οι Φίλοι της Μουσικής, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, η παρουσίαση του βιβλίου Η Νέα Παγκόσμια Τάξη – Το δίκαιο της ισχύος των Κωνσταντίνου Αρβανιτόπουλου και Κωνσταντίνου Φίλη, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Παπαδόπουλος.

Η εκδήλωση σημείωσε αθρόα προσέλευση κοινού και εξαιρετικά μεγάλη ανταπόκριση, με δύο αίθουσες του Μεγάρου να γεμίζουν ασφυκτικά από ανθρώπους του πολιτικού, ακαδημαϊκού και δημοσιογραφικού κόσμου, αλλά και αναγνώστες που παρακολούθησαν με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τη συζήτηση γύρω από τις διεθνείς εξελίξεις και τις νέες παγκόσμιες ισορροπίες.

Το «παρών» έδωσαν, μεταξύ άλλων, ο πρώην Πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς, ο Βαγγέλης Μεϊμαράκης, ο Χρήστος Σταϊκούρας, ο πρώην αρχηγός ΓΕΕΘΑ και ανεξάρτητος βουλευτής Ευάγγελος Αποστολάκης, καθώς και πλήθος προβεβλημένων στελεχών από τον χώρο της πολιτικής, των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης και της ακαδημαϊκής κοινότητας. Για το βιβλίο μίλησαν ο πρώην Πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής, ο Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΑΣΕ Ευάγγελος Καλπαδάκης, ο καθηγητής ΕΚΠΑ και Γενικός Γραμματέας του Ιδρύματος της Βουλής Ευάνθης Χατζηβασιλείου, καθώς και η ανταποκρίτρια της Καθημερινής και της ΕΡΤ στην Ουάσιγκτον και τον Λευκό Οίκο Λένα Αργύρη, η οποία συμμετείχε μέσω ζωντανής σύνδεσης.

Ο Κώστας Καραμανλής χαρακτήρισε το βιβλίο «μια ακριβή απεικόνιση της νέας πραγματικότητας που βιώνουμε πλέον στο διεθνές σύστημα», επισημαίνοντας ότι οι συγγραφείς «αποκρυσταλλώνουν τις νέες παραμέτρους με τις οποίες ερχόμαστε πλέον αντιμέτωποι», ενώ σημείωσε ότι το «Δίκαιο της Ισχύος» αποτελεί «ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο για την κατανόηση του νέου διεθνούς συστήματος που αναδύεται». Παράλληλα, υπογράμμισε ότι «το βιβλίο αναδεικνύει με σαφήνεια τη μετάβαση «σε έναν κόσμο αυξανόμενης αβεβαιότητας, όπου επανέρχονται οι σφαίρες επιρροής, ο ανταγωνισμός και η αναθεώρηση των διεθνών ισορροπιών».

Ο Ευάνθης Χατζηβασιλείου χαρακτήρισε το βιβλίο πολύτιμη αφορμή για προβληματισμό γύρω από τις σύγχρονες διεθνείς εξελίξεις και τη θέση της Ελλάδας σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον. Όπως σημείωσε χαρακτηριστικά, «οι καλές εποχές των διεθνών σχέσεων είναι πολύ σπάνιες και όταν έρχονται δεν κρατούν πολύ», υπογραμμίζοντας παράλληλα τη σημασία της σταθερής σχέσης της Ελλάδας με τη Δύση και της διατήρησης ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας.

Από την πλευρά του, ο Ευάγγελος Καλπαδάκης βρήκε το βιβλίο ιδιαίτερα επίκαιρο, επισημαίνοντας ότι αναλύει με ολιστικό τρόπο τις μεγάλες ανακατατάξεις και τη διαμόρφωση μιας νέας παγκόσμιας πραγματικότητας. Στάθηκε, επίσης, ιδιαίτερα στις ελληνοαμερικανικές σχέσεις και στην ανάγκη η Ελλάδα να διατηρεί μια λεπτή ισορροπία στις σχέσεις της με τις ΗΠΑ μέσα στο διαρκώς μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον.

Η Λένα Αργύρη επεσήμανε ότι ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία του βιβλίου είναι η σύνδεση των αλλαγών που συντελούνται στην Αμερική με τις ευρύτερες αλλαγές που επηρεάζουν ολόκληρο τον πλανήτη, από τις διεθνείς συμμαχίες και την παγκόσμια ασφάλεια μέχρι τους θεσμούς και τον τρόπο εφαρμογής του διεθνούς δικαίου. Όπως τόνισε, οι συγγραφείς «περιγράφουν με ακαδημαϊκή ακρίβεια, εξαιρετική γνώση και πολιτικό ρεαλισμό την εσωτερική μάχη της αμερικανικής κοινωνίας που μας έχει φέρει εδώ που είμαστε σήμερα».

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, οι δύο συγγραφείς ανέδειξαν τις βαθιές αλλαγές που συντελούνται στο διεθνές σύστημα και τη μετάβαση σε μια νέα εποχή παγκόσμιων ισορροπιών. Ο Κωνσταντίνος Φίλης ανέφερε χαρακτηριστικά ότι «ο Πρόεδρος Τραμπ είναι τόσο επιταχυντής όσο και καταλύτης εξελίξεων», αναδεικνύοντας τον τρόπο με τον οποίο οι πολιτικές επιλογές των Ηνωμένων Πολιτειών επηρεάζουν τη διαμόρφωση της νέας διεθνούς πραγματικότητας.

Από την πλευρά του, ο Κωνσταντίνος Αρβανιτόπουλος σημείωσε ότι «ένας από τους λόγους που γράφτηκε αυτό το βιβλίο είναι διότι είναι κρίσιμο να καταλάβουμε γιατί φτάσαμε ως εδώ, στη σημερινή εποχή όπου ανατρέπεται η μεταπολεμική τάξη πραγμάτων».

Οι συγγραφείς ευχαρίστησαν θερμά το κοινό για τη μεγάλη ανταπόκριση και τη συμμετοχή του σε μια βραδιά ουσιαστικού διαλόγου γύρω από τις μεγάλες προκλήσεις και τις ανακατατάξεις της νέας διεθνούς πραγματικότητας.

Φωτο:  (ΔΑΝΑΗ ΔΑΥΛΟΠΟΥΛΟΥ/EUROKINISSI)