Η Δρ. Μερόπη Μιχαλέλη, ψυχαναλύτρια, ιδρύτρια και επιστημονικά υπεύθυνη του ινστιτούτου “Κοιτίδα”, με πολύτιμη συνεισφορά στην περιγεννητική ψυχοθεραπεία σε γονείς και βρέφη καθώς και στην εκπαίδευση διεπιστημονικών ομάδων επαγγελματιών μίλησε στην Χρυσή Μανουσάκη και την εκπομπή της Politica Weekend, για το πότε δύο άνθρωποι είναι έτοιμοι να γίνουν γονείς και πόσο σημαντική είναι η βοήθειά τους από πιστοποιημένους ειδικούς επαγγελματίες.
Το βιβλίο της με τίτλο «Διαδρομές Γονεϊκότητας» συνοψίζει όλη την εμπειρία της και προσφέρει διορατικότητα και ανακούφιση σε όσους βρίσκονται στο σταυροδρόμι του να γίνουν γονείς ή όχι.
Η παρουσίασή του πραγματοποιείται την Παρασκευή 16 Μαΐου 2025 στις 19:00 στο Πολύκεντρο του Δήμου Ηρακλείου.
Για το βιβλίο θα μιλήσουν η Νικολίνα-Χίλντα Αναγνωστάτου, η Σοφία Στεφανάκη, η Ρουμπία Ανδρουλάκη ενώ τη συζήτηση θα συντονίσει ο κ. Μανώλης Στεφανουδάκης.
Οι Εκδόσεις Παπαδόπουλος και το βιβλιοπωλείο Λογοπαίγνια σας προσκαλούν να γνωρίσετε τη συγγραφέα Ελένη Βασιλειάδη στην παρουσίαση του βιβλίου της Η δική μου στιγμή τη Παρασκευή 30 Μαΐου στις 18:30 στο βιβλιοπωλείο Λογοπαίγνια (Αγίου Αλεξάνδρου 44, Παλαιό Φάληρο, 17561)
Τηλέφωνο:21 0983 7461 Είσοδος ελεύθερη Για παιδιά ετών: +4
«Απολυταρχία Α.Ε.» της Αν Άπλμπαουμ (κριτική) – Γιατί ο αυταρχισμός εξαπλώνεται όλο και περισσότερο;
Για τη μελέτη της Αν Άπλμπαουμ (Anne Applebaum) «Απολυταρχία Α.Ε. – Οι δικτάτορες που θέλουν να κυριαρχήσουν στον κόσμο», που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος, σε μετάφραση Χριστίνας Θεοχάρη. Στην κεντρική εικόνα, από σύνοδο των BRICS.
Στον δημόσιο και στον ιδιωτικό μας λόγο, όταν μεταχειριζόμαστε την έννοια της απολυταρχίας συνήθως έχουμε στον νου μας εκείνες τις κρατικές οντότητες όπου η εξουσία ασκείται συγκεντρωτικά, από μία μόνο πηγή, και χωρίς να υπάρχει κανένα θεσμικό αντιστάθμισμα που να μπορεί ν’ αποτρέπει τις πιθανές αυθαιρεσίες της. Το θέμα του νέου δοκιμίου της Anne Applebaum Απολυταρχία Α.Ε. (Autocracy Inc.) είναι οι σύγχρονοι κρατικοί αυταρχισμοί και οι μέθοδοι που ακολουθούν για να υποσκάψουν τις πολιτικές αντιστάσεις εναντίον τους. Το βιβλίο αποτελείται από έξι κεφάλαια συν μιαν εισαγωγή και έναν επίλογο. Τμήματά του έχουν δημοσιευθεί σε διάφορα έντυπα, ως δημοσιογραφικά άρθρα, απ’ το 2014 ως το 2022. Κοινή τους συνιστώσα είναι ο ανήσυχος και προειδοποιητικός τόνος.
Αρχικά, η Applebaum στηλιτεύει την αισιοδοξία με την οποία αντιμετωπίστηκαν οι εκτεταμένες οικονομικές σχέσεις των μη φιλελεύθερων καθεστώτων με αυταρχικά ή υβριδικά, που θεωρήθηκαν τρόποι εκδημοκρατισμού. Στην πραγματικότητα, αυτό που μακροπρόθεσμα συνέβη ήταν ότι αντί να δώσει μια δημοκρατική «ανάσα ζωής», το εμπόριο των φιλελεύθερων δημοκρατιών της Δύσης με τις χώρες, μάλλον συνετέλεσε στη διάβρωση των πρώτων και τις οδήγησε σε μιαν ηθικώς ύποπτη οικονομική εξάρτηση. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί εδώ ο αγωγός φυσικού αερίου Nord Steam, που συνέδεσε τη Γερμανία με τη Ρωσία, καταλήγοντας να περιπλέξει το ευρωπαϊκό γεωπολιτικό σκηνικό, όταν η Ρωσία εισέβαλε στα ουκρανικά εδάφη.
Στο βιβλίο εμφανίζονται οι κάθε λογής προβληματικές εμπορικές σχέσεις: κράτη που λειτουργούν σαν εγκληματικά συνδικάτα, επικίνδυνοι ολιγάρχες του πλούτου, διαδικτυακή προπαγάνδα και διεφθαρμένες πολιτικές ελίτ, όλα αυτά επιτίθενται εμμέσως πλην σαφώς στα δημοκρατικά μας κεκτημένα.
Η περίπτωση του Πούτιν
Ο Vladimir Putin έχει, φυσικά, την τιμητική του. Η συγγραφέας παρακολουθεί την πορεία του, από την αναρρίχησή του στο αξίωμα του δημάρχου ως την κατάκτηση της προεδρίας και την παράταση της θητείας του, με τα δόλια μέσα που χρησιμοποιήθηκαν.
Όχι μόνο δεν έθεσε τη ρωσική δημοκρατία σε στέρεες βάσεις, αλλά τουναντίον, έκανε συμμαχίες με διεφθαρμένες μορφές, για να εξυπηρετήσει τους προσωπικούς του σκοπούς και να καταστήσει τη Ρωσία ξανά μια μεγάλη αυταρχική δύναμη..
Ο Putin, μας λέει, αθέτησε την υπόσχεσή του να σεβασθεί τα ατομικά δικαιώματα και να θεσμοθετήσει υγιείς εμπορικές σχέσεις, στηριγμένες στον κανόνα της διαφάνειας (που τόσο εξυμνήθηκε κατά την Περεστρόικα). Όχι μόνο δεν έθεσε τη ρωσική δημοκρατία σε στέρεες βάσεις, αλλά τουναντίον, έκανε συμμαχίες με διεφθαρμένες μορφές, για να εξυπηρετήσει τους προσωπικούς του σκοπούς και να καταστήσει τη Ρωσία ξανά μια μεγάλη αυταρχική δύναμη, όπως ήταν την ιστορική περίοδο της κορύφωσης του Ψυχρού Πολέμου.
Απ’ το βιβλίο δεν λείπει και το ίνδαλμα μερικών σοσιαλιστών, ο Λατινοαμερικανός δικτάτορας Hugo Chávez. Ο Chávez, αν και παρέλαβε μια οικονομικώς αξιοπρεπή Βενεζουέλα και είχε τη μοναδική ευκαιρία να της εξασφαλίσει την ευμάρεια, δεν δίστασε να εγκαταστήσει ένα διεφθαρμένο πελατειακό κράτος, φιμώνοντας αδίστακτα οποιαδήποτε αντιπολιτευόμενη φωνή. Η οικονομία υπέστη καίριο πλήγμα, αλλά βοηθήθηκε από χώρες σαν την Κίνα και το Ιράν. Όπως και στη Ρωσία, σε όλες αυτές τις χώρες, οι πολίτες απειλούνται, εκφοβίζονται και τους ασκείται συχνά βία, που φτάνει έως και τη φυσική τους εξόντωση.
Βέβαια, ο φόνος συνήθως αποφεύγεται, γιατί μπορεί να τραβήξει τα βλέμματα και να μετατρέψει σε ήρωα τον δολοφονημένο. Προτιμότερη κρίνεται η έντεχνη υποβάθμιση των προσωπικοτήτων, με ψευδείς καταγγελίες και συκοφαντίες ότι εξυπηρετούν ξένα συμφέροντα και ιδιοτελείς σκοπούς. Αυτό συνέβη στην περίπτωση του ακτιβιστή της Ζιμπάμπουε, του Πεντηκοστιανού πάστορα που ξεκίνησε το αυθόρμητο κοινωνικό κίνημα #ThisFlag, μ’ ένα βίντεο στο διαδίκτυο όπου μιλούσε για τη σημαία της χώρας του.
Ο πάστορας ξυλοκοπήθηκε βάναυσα, απειλήθηκε και στο τέλος εξορίστηκε (δύο φορές!), ενώ παράλληλα εξαπολύονταν πάσης φύσεως συκοφαντίες εις βάρος του απ’ τη συστημική εξουσία. Όταν έφυγε, φοβούμενος για τη ζωή του, το κίνημά του δυσφημίστηκε και πλήθος κόσμου άρχισε να τον κατηγορεί.
Ακόμα χειρότερα, μας λέει η Applebaum, χώρες όπως η Ρωσία έχουν τρόπους να ενισχύουν τους υποστηρικτές τους σε μακρινές περιοχές, με συστηματική προπαγάνδα και οικονομική πίεση, όπως συνέβη στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία.
Δυστυχώς, το πλέον ανησυχητικό όλων των παραπάνω είναι το γεγονός ότι οι αυταρχικοί ηγέτες τείνουν να συνασπίζονται στη βάση ενός διάχυτου αντιφιλελευθερισμού, του αντιαμερικανισμού και της διεφθαρμένης κλεπτοκρατίας, συμπλέοντας και στα οικονομικά τους συμφέροντα. Πώς αλλιώς μπορεί να εξηγηθεί σύμπλευση κομμουνιστών και ακροδεξιών δικτατόρων στον οικονομικό τομέα; Πώς αλλιώς μπορεί να ερμηνευθεί ότι χώρες σαν τη σοσιαλιστική Βενεζουέλα και το θεοκρατικό Ιράν, γεωγραφικά απομακρυσμένες και ανόμοιες πολιτισμικά, αλληλεπιδρούν και αλληλοσυντηρούνται; Ακόμα χειρότερα, μας λέει η Applebaum. χώρες όπως η Ρωσία έχουν τρόπους να ενισχύουν τους υποστηρικτές τους σε μακρινές περιοχές, με συστηματική προπαγάνδα και οικονομική πίεση, όπως συνέβη στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία.
Παράλληλα, ομάδες όπως οι BRICS και ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης φέρνουν σε αγαστή συνεργασία εκείνα τα κράτη που επιδιώκουν ν’ αυτονομηθούν απ’ τις διακηρύξεις του Διεθνούς Δικαίου
Παράλληλα, ομάδες όπως οι BRICS και ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης φέρνουν σε αγαστή συνεργασία εκείνα τα κράτη που επιδιώκουν ν’ αυτονομηθούν απ’ τις διακηρύξεις του Διεθνούς Δικαίου, και να αντιπροβάλλουν στη θέση του τις εθνικές τους ιδιαιτερότητες και τον «πολυπολικό» κόσμο. Έτσι, στο όνομα της δημοκρατικής αυτοδιάθεσης των λαών η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου καταγγέλλεται σαν δυτικός (διάβαζε: αμερικανικός) παρεμβατισμός και συνακόλουθα παραγκωνίζεται. Στο εξής:
«Αν το παλιό σύστημα είχε σχεδιαστεί με γνώμονα το “κράτος δικαίου” (rule of law), οι νέοι αυτοί φορείς προωθούν το “κράτος ηγέτη” (rule by law) – την πεποίθηση ότι “νόμος” είναι ό,τι λέει ο εκάστοτε πρόεδρος ή αρχηγός του κυβερνώντος κόμματος, είτε στο Ιράν, είτε στην Κούβα, είτε οπουδήποτε αλλού στον κόσμο. Και όπως ακριβώς η παλιά αντίληψη περί οικουμενικών δικαιωμάτων επηρέαζε στην πράξη τη συμπεριφορά των εθνών, το ίδιο ισχύει και για τις νέες αντιλήψεις που επιχειρούν να την αντικαταστήσουν» (σελ. 130).
Όλοι αυτοί οι παράγοντες συντελούν στη σταδιακή και μεθοδική υπονόμευση των φιλελεύθερων δημοκρατιών μας. Και το αντίθετο, όμως, συμβαίνει ενίοτε: σύγχρονοι αντιρρησίες επωφελούνται απ’ τα παλαιότερα διδάγματα των πολιτικών αντιφρονούντων επί κομουνισμού, και απειλούν την εξουσία των διεφθαρμένων καθεστώτων που τους κυβερνούν. Κορυφαίο τέτοιο παράδειγμα, λέει η Applebaum, ήταν η εξέγερση των κατοίκων του Χονγκ Κονγκ απέναντι στην κινεζική καταπίεση. Ωστόσο, παρά τη μαχητικότητά τους, οι πρωτεργάτες του κινήματος φυλακίστηκαν ή εξορίστηκαν, και το ίδιο το κίνημα κατεστάλη και απονομιμοποιήθηκε ευρύτερα. Όπως λέει η Applebaum:
«Αυτή η τακτική, ο επονομαζόμενος “καταβρεχτήρας ψεύδους”, δεν εμφυσά στους πολίτες κάποιο αίσθημα οργής, αλλά μηδενισμό και απάθεια. Με τόσες πολλές πιθανές θεωρίες, πώς γίνεται να ξέρεις τι πραγματικά συνέβη; Ίσως απλά δεν γίνεται να ξέρεις. Και όσο περισσότερο δεν είσαι σε θέση να καταλάβεις τι συμβαίνει γύρω σου, τόσο λιγότερο πιθανό είναι να ενταχθείς σε κάποιο μεγάλο κίνημα για τη δημοκρατία, ή να προσέξεις έναν ηγέτη που θίγει τα κακώς κείμενα, ή να τείνεις ευήκοον ους όταν κάποιος κάνει λόγο για θετική πολιτική αλλαγή. Είναι προς όφελος των αυταρχικών ηγετών η διάδοση αυτού του αισθήματος παραίτησης και κυνισμού, όχι μόνο στους πολίτες των χωρών τους, αλλά και όλου του κόσμου» (σελ. 97-98).
Ο ρόλος της τεχνολογίας
Στην εποχή μας, ο πόλεμος της προπαγάνδας και του κυνισμού διεξάγεται και με τη βοήθεια της τεχνολογίας: ένα ολόκληρο κεφάλαιο αφιερώνεται στα περιβόητα ρωσικά και κινεζικά «bots», τα οποία δραστηριοποιούνται έντονα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και θολώνουν το πολιτικό σκηνικό, κάθε φορά που ανακύπτει ένα σοβαρό πρόβλημα.
Στο πλαίσιο της Παγκοσμιοποίησης και του ανεξέλεγκτου καπιταλισμού, κλεπτοκρατία και κρατικός αυταρχισμός βαδίζουν χέρι χέρι, ενισχύοντας η μία την άλλη και διακυβεύοντας από κοινού του δημοκρατικούς θεσμούς, θεμέλιο των οποίων (δεν μπορεί παρά να) είναι η διαφάνεια. Τι πρέπει λοιπόν να κάνει ο φιλελεύθερος κόσμος; Μπορεί να μεταχειρισθεί αθέμιτα μέσα για να κατανικήσει τους «αθέμιτους» αντιπάλους του; Μάλλον το αντίθετο φαίνεται να πιστεύει η Applebaum και γι’ αυτό μας καλεί σε συσπείρωση των υποστηρικτών της ελευθερίας γύρω απ’ τα ιδανικά τους. Σήμερα, δεν υπάρχει πια φιλελεύθερη παγκόσμια τάξη. Ο αγώνας ενάντια στην ανελευθερία είναι σκληρός, αλλά εμείς οφείλουμε να τον διεξαγάγουμε.
*Ο ΜΥΡΩΝ ΖΑΧΑΡΑΚΗΣ είναι υποψήφιος διδάκτωρ Φιλοσοφίας.
Δυο λόγια για τη συγγραφέα
Η Αν Άπλμπαουμ (Anne Applebaum) γεννήθηκε στην Ουάσινγκτον το 1964. Αρθρογράφος της Washington Post για δεκαεπτά χρόνια, ήταν από τους πρώτους δημοσιογράφους που έκρουσαν τον κώδωνα του κινδύνου για την παρέμβαση της Ρωσίας στις αμερικανικές εκλογές και για τις αντιδημοκρατικές τάσεις στην Ευρώπη.
Το άρθρο της «Προειδοποίηση από την Ευρώπη», που δημοσιεύτηκε το 2018 στο Atlantic (του οποίου δύο χρόνια αργότερα έγινε μόνιμη συντάκτρια), ενέπνευσε αυτό το βιβλίο που ήταν στη βραχεία λίστα για το National Magazine Award. Είναι παντρεμένη με τον Ράντεκ Σικόρσκι, πρώην υπουργό Εξωτερικών της Πολωνίας. Είναι συγγραφέας τριών βραβευμένων ιστορικών βιβλίων σχετικά με τη Σοβιετική Ένωση: Red Famine (Ο Κόκκινος Λιμός, εκδ. Αλεξάνδρεια), Iron Curtain (Σιδηρούν Παραπέτασμα, εκδ. Αλεξάνδρεια) και Gulag (που έλαβε το βραβείο Πούλιτζερ).
Διαβάζεται σε 3′- Ηλικιακό κοινό: 4+ (target 5-8) – Εικονογραφημένο βιβλίο για παιδιά
Όσα μας ενώνουν είναι περισσότερα από όσα μας χωρίζουν Jo Co
Ένα παιδί σαν κι εσένα. Μανιφέστο αγάπης, ισότητας, σεβασμού, ενσυναίσθησης και διαφορετικότητας.
Περί τίνος πρόκειται
Κάπου σ΄αυτόν τον κόσμο, υπάρχει ένα παιδί ακριβώς σαν και σένα που με τα ίδια αστεία ξεκαρδίζεται κι έχει απ’ τα γέλια μάτια δακρυσμένα. Μπορεί να μιλάτε άλλη γλώσσα, όνομα να ‘χετε διαφορετικό στην εμφάνιση να διαφέρετε, μα νιώθετε το ίδιο το αυτό. Τα ίδια πράγματα σε κάνουν να γελάσεις. Και τα ίδια σε κάνουν να νευριάσεις.
Somewhere in this world, there is someone just like you who finds the same things funny and who laughs the way you do. You may speak a different language, you may have a different name On the outside you look different, but your feelings are the same. The same things make you giggle. The same things make you mad.
Δεν είναι καθόλου εύκολο να μεταφράσεις και να αποδόσεις σε άλλη γλώσσα -και δη στην ελληνική- μια ομοιοκατάληκτη ιστορία, καλοδομημένη, που έχει το πλεονέκτημα της πρωτότυπης γλώσσας, άρα της πρωτογενούς έκφρασης, σκέψης και δημιουργίας. Πολλές φορές βλέπω ελληνικές μεταφράσεις που δεν ξέρω γιατί έγιναν, αλλά πάλι σκέφτομαι ότι δεν είναι καθόλου εύκολο να επιλέγεις τον δρόμο της ομοιοκατάληκτης απόδοσης. Στην περίπτωση όμως που συμβαίνει αυτό, θα ήθελα, αν και το ελληνικό κείμενο πάντα είναι πιο αποδυναμωμένο, να υπάρχει ένα αξιοπρεπές αποτέλεσμα απόδοσης όπως το παραπάνω, που έχει σεβαστεί το πρωτότυπο και προσπαθεί πραγματικά να το αποδώσει στη γλώσσα μας.
Ως προς την ιστορία, η συγγραφέας εμπνέεται από την παραπάνω φράση του δολοφονηθέντος βουλευτή Jo Cox, και δημιουργεί μια ιστορία που υμνεί τη διαφορετικότητα των ανθρώπων ως φαινόμενο που πρέπει να ενώνει, παρά να διαχωρίζει και να προκαλεί αντιπαραθέσεις. Γιατί κάθε παιδί γελά και στεναχωριέται με παρόμοια πράγματα, νευριάζει και θυμώνει με παρόμοια πράγματα. Όσο διαφορετική κι αν είναι η εμφάνισή του ή η γλώσσα του ή οι κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές αφετηρίες του, όλοι φοβόμαστε στα ίδια σχεδόν πράγματα, ελπίζουμε στα ίδια σχεδόν πράγματα, εγκαταλείπουμε τον τόπο ή τα σπίτια μας για τα ίδια ακριβώς πράγματα και θα μοιραζόμασταν λίγη βοήθεια σε κάποιον που είχε ανάγκη γιατί τις ίδιες έχουμε και εμείς, όπου κι αν είμαστε, όπου κι αν ζούμε.
Εστιάζοντας
Ένα μανιφέστο αγάπης, ένωσης και συμπερίληψης, στο πνεύμα των ενωτικών δημιουργιών “we are the world, we are the children”, όπου τα παιδιά καλούνται να κοιτάξουν τις ομοιότητές τους με τα άλλα παιδιά του κόσμου, που είναι τελικά πάρα πολλές.
Κείμενο μεστό, απλογραμμένο, κατανοητό από τους μικρούς αναγνώστες, λειτουργεί επιδραστικά στις σκέψεις των παιδιών, δημιουργώντας κρίκους σύνδεσης και ταύτισης με ποικίλα πολιτισμικά περιβάλλοντα.
Η εικονογράφηση έχει πλήθος οπτικών ερεθισμάτων που προωθούν τη συμπερίληψη και δίνουν έμφαση στη διαφορετικότητα πολλών μορφών και τύπων. Οι χειροποίητης αίσθησης ψηφιακές μολυβιές προσφέρουν μια παιδικότητα που πλησιάζει το παιδικό σχέδιο και σκέψη, ενώ τα αφαιρετικά σκίτσα στο λευκό φόντο ξεκουράζουν και δίνουν ισορροπία μεταξύ κειμενικής και οπτικής πληροφορίας.
Διαβάζεται σε 3′- Ηλικιακό κοινό: 5+ (target 5-9) – Εικονογραφημένο βιβλίο για παιδιά
Τότε έφτασε η μέρα που είδε στον καθρέφτη ότι ήταν σκέτος λαβύρινθος. Και τα πιο απλά προβλήματα του φαίνονταν περίπλοκα: το να δέσει τα κορδόνια του, το να πάρει το λεωφορείο.
Σέρτζιο Ολιβότι στο κείμενο και Τζούλια Παστορίνο στην εικονογράφηση
Περί τίνος πρόκειται
Ένα πρωί ο Ούγκο ξύπνησε και… δεν ήταν πια ο Ούγκο. Ή τουλάχιστον… δεν ήταν ο ίδιος Ούγκο όπως συνήθως. Ήταν πια μια χάλια μουντζούρα. Κι όχι μόνο απέξω. Και μέσα του, όλες του οι σκέψεις ήταν μπλεγμένες. “Ελπίζω αύριο να είμαι και πάλι κανονικός” είπε πέφτοντας το βράδυ για ύπνο. Αλλά το πρωί ξύπνησε όλο παύλες. Και την μεθεπόμενη μέρα γεμάτος τελείες. Και την επόμενη μέρα ξύπνησε καλλιγραφία. Μια άλλη μέρα συννεφιασμένος, μια άλλη τρεμάμενος, άλλη τετραγωνισμένος, την επόμενη ομόκεντρος κύκλος, μετά αγκαθωτός, ζιγκ ζαγκ, λαβύρινθος και ούτω καθεξής. Κάθε μέρα και κάτι άλλο γινόταν. Και κατέληξε να μην ξέρει ποιος είναι ο εαυτός του. Σαν ένας άλυτος γρίφος. Θα καταφέρει ποτέ να ξαναγίνει ο εαυτός του;
Εστιάζοντας
Πολύ έξυπνο βιβλίο, πρωτότυπο, μοντέρνο. Ο Ούγκο ξυπνάει πάντα κάποιος άλλος, με κυρίαρχο κάποιο άλλο σχήμα, γραμμή, στυλ. Αισθάνεται έξω από τα νερά του. Όλες αυτές οι αλλαγές εκπροσωπούν και φωτογραφίζουν το μεγάλωμα κάθε παιδιού. Μεγαλώνω, κάτι μου συμβαίνει, μπερδεύομαι. Γίνομαι κάτι άλλο. Ξαφνιάζω τους άλλους, ξαφνιάζομαι κι εγώ. Νομίζω έτσι πως θα αρέσω, σφάλλω. Νομίζω δεν θα αρέσω έτσι, σφάλλω ξανά. Αλλαγές, προσδοκίες, great expectations (τα είχε πει ο μεγάλος Τσαρλς πολύ πριν από εμάς), ματαιώσεις, αναζητήσεις, διαψεύσεις. Η ανάγκη να συνδεθείς με τον εαυτό σου, αλλά και με τους άλλους. Ένα ταξίδι, κανονικός λαβύρινθος, χάνεσαι συχνά και πάλι απ’ την αρχή. Μόνο που το ίδιο συμβαίνει με όλους. Όταν εσύ θα νιώσεις ξανά ότι βρήκες τον εαυτό σου, μπορεί οι άλλοι να βρίσκονται σε αντίστοιχη τροχιά αντικανονικότητας.
Το “ποιος είμαι” και η “κανονικότητα” του εαυτού μας τίθενται πολύ έξυπνα από τον Σέρζιο Ολιβότι. Το να βρεις τον εαυτό σου, να αντιληφθείς τις μεταβολές που συμβαίνουν μέσα κι έξω σου, να αποδεχθείς αυτές τις αλλαγές, είναι ένας διαρκής αγώνας που απλά στην αρχή ξαφνιάζει πολύ κάθε παιδί, προκαλεί τριγμούς, λυγμούς.
Θαυμάσια βρήκα τη σύνδεση όλων αυτών των αλλαγών με την τέχνη και με σπουδαία καλλιτεχνικά ρεύματα και στυλ. Ευθείες ή έμμεσες αναφορές και συνδέσεις με τον πουαντιγισμό, με τον εξπρεσιονισμό και την αφηρημένη τέχνη, με τον Μοντριάν, τον κυβισμό, τον Πικάσο, την Op Art, τον Καντίνσκι, τις νευρικές γραμμές του Σίλε και του Αυστριακού εξπρεσιονισμού κ.α. Όλα αυτά, πέραν του ότι μπορούν να αποτελέσουν αφορμές για εικαστικούς πειραματισμούς και δοκιμές από τα παιδιά, είναι και μια ευφυής γέφυρα των μεταβολών μας με την τέχνη και με τον τρόπο που αυτή αλλάζει, εξελίσσεται και αποβαίνει σπουδαία για τον άνθρωπο και την ουσιαστική ενηλικίωσή του.
Σε αυτό, προφανώς έχει κάνει εξαίρετη δουλειά η εικονογράφος Τζούλια Παστορίνο. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Η συνολική της ματιά και προσέγγιση αξίζουν της προσοχής όλων μας. Έχει κεντήσει κυριολεκτικά. Οι γραμμές της, οι αντιθέσεις της, ο τρόπος που διαχειρίζεται τον Ούγκο και αναπτύσσει μέσα από σχέδια όλες αυτές τις εικαστικές ιδέες, η εναλλαγή στυλ και τρόπων που δουλεύει τις ματιέρες της, η αίσθηση χειροποίητης δουλειάς που εκπέμπουν οι περισσότερες σελίδες της, όλα αποτελούν μια πραγματική καλλιτεχνική πανδαισία που στέκεται και αυτόνομα, πέρα από το κείμενο.
Διαβάζεται σε 3′- Ηλικιακό κοινό: 4+ (target 4-8) – Εικονογραφημένο βιβλίο για παιδιά
Αν η διάθεσή σου ήταν ένα χρώμα, τι χρώμα θα ήταν;
Το ζευγάρι Σόφι Μίλερ και Άντι Τ. Πίτσα συνεργάζονται θαυμάσια και δημιουργούν ένα πολύ πρωτότυπο αλλά και ιδιαιτέρως χρήσιμο και επιδραστικό βιβλίο γνώσεων.
Περί τίνος πρόκειται
Πράγματα που δεν φαίνονται με γυμνό μάτι είναι επισήμως το περιεχόμενο του βιβλίου. Τι σημαίνει αυτό; Ότι τα πιο σημαντικά πράγματα δεν φαίνονται, δεν τα βλέπεις με τα μάτια (τα είχε πει κι ο Μικρός Πρίγκιπας αυτά παλιά). Ξεκινώντας από τις αισθήσεις: όραση, αφή, όσφρηση, γεύση, ακοή. Βλέπεις κάτι απ’ αυτά; Όχι! Ξέρεις όμως ότι υπάρχουν. Έχεις αποδείξεις.
Μετά: γάβγισμα, λάλημα κόκορα, ψίθυρος, ήχοι γενικώς. Αυτά τα βλέπεις κάπου; Όχι! Τα ακούς! Μυρωδιές! Η ζεστασιά! Η ψύχρα!Το γλειφιτζούρι! Κι αν κλείσεις τα μάτια και μετρήσεις ως το δέκα, ίσως κάτι νιώθεις μέσα σου. Κάτι από τα αόρατα πράγματα. Συναισθήματα! Χαρά, αγάπη, ελπίδα, ευγνωμοσύνη, καλή διάθεση. Αλλά υπάρχουν και άλλα αόρατα πράγματα. Ναι, πολλά. Όπως φαγούρα, νοσταλγία, χάος, όνειρο, κουλαμάρα, ανατριχίλες, τρομάρα, συγκινήσεις, κότσια, φόβος, αποφασιστικότητα, κουράγιο, τσαγανό, ακεφιές, μελαγχολία. Κι άλλα ακόμα πιο παράξενα αλλά επίσης αόρατα: βαρύτητα, μπρίο, άπειρο.
Εστιάζοντας
Στο βιβλίο γνώσεων, αλλά και γενικώς, μεγάλη σημασία έχει η πρωτοτυπία. Η γνώση είναι διάχυτη στο διαδίκτυο, στα κινητά, τώρα και στην ΑΙ. Τι νόημα έχει να του πεις του παιδιού εγκυκλοπαιδικά πράγματα, ετοιματζίδικα; Άρα πρέπει να φτιάξεις πρότζεκτ, καλό, πρωτότυπο, προσεγμένο. Και στο εν λόγω έχουμε την ουσία του Μικρού Πρίγκιπα, ότι τα πιο πολλά (έλεγε εκείνος), πολλά θα πω εγώ, δεν τα βλέπουμε με τα μάτια, αλλά τα αισθανόμαστε, τα μαθαίνουμε, τα σκεφτόμαστε με άλλους τρόπους, αισθήσεις, δεξιότητες. Κι είναι σπουδαίο να καταλάβεις πόσα δεν βλέπεις κι υπάρχουν, συνήθως επειδή τους δίνουμε υπόσταση οι άνθρωποι.
Όσο για τον τρόπο και το περιεχόμενο, έχουμε βραχύ κείμενο, περιεκτικό, παιγνιώδες, πολλές λέξεις, εικονοποιημένες και προσωποποιημένες, με κεφαλαία γράμματα και ανάλαφρη γραμματοσειρά και εικονογράφηση η οποία όχι μόνο ταιριάζει με το χιουμοριστικό κείμενο αλλά το αναδεικνύει, είναι πιο σπιρτόζικη κι από αυτό, καθώς οι μορφές, τα διάφορα μικρά τερατάκια και εμψυχωμένες έννοιες έχουν πολλή πλάκα, ζωντάνια, κίνηση, σπιρτάδα και κερδίζουν την προσοχή.
Νομίζω ότι είναι ιδανικό για ενασχόληση και με τη γλώσσα, πέρα από έννοιες και συναισθήματα, αλλά και για εικαστικό πειραματισμό να ζωγραφίσουν και να δημιουργήσουν με υλικά τα παιδιά τα δικά τους αόρατα πράγματα, είτε υπάρχουν, είτε δεν υπάρχουν. Εξαιρετική άσκηση αυτή.
Διαβάζεται σε 4′- Ηλικιακό κοινό: 3+ (target 3-7) – Εικονογραφημένο βιβλίο για παιδιά
ΕΙΜΑΣΤΕ ΠΕΙΡΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΣΟΥΠΕΡ ΔΥΝΑΤΗ! ΜΑΣ ΞΕΧΩΡΙΖΟΥΝΕ ΓΙΑΤΙ ΦΟΡΑΜΕ ΜΠΑΝΤΑΝΕΣ ΜΕ ΨΑΡΑΚΙΑ, ΜΕ ΑΣΤΕΡΙΑ ΚΑΙ ΣΠΑΘΙΑ, ΜΕ ΧΑΡΤΑΕΤΟΥΣ ΚΑΙ ΦΡΑΟΥΛΕΣ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΕΕΕΣ!
Αντώνης Παπαθεοδούλου και Μυρτώ Δεληβοριά στο πιο σύγχρονο ελληνικό picture book που είδαμε ποτέ.
Περί τίνος πρόκειται
“Είμαστε οι πειρατές οι πιο δυνατοί! μας ξεχωρίζουν γιατί φοράμε κόκκινη μπαντάνα με σπαθί“.
Όλες οι επιλογές σε ένα βιβλίο έχουν τη σημασία τους. Στις Μπαντάνες, όλο το κείμενο είναι με κεφαλαία. Συγκρίνετε τα δύο παραπάνω κείμενα και δείτε τη διαφορά στην αποτύπωσή τους. Η γραμματοσειρά, το χρώμα της, το μέγεθός της έχουν το δικό τους ρόλο μέσα στη γεωμετρία ενός βιβλίου για παιδιά.
Ένα καραμελένιο γαλαζορόζ για φόντο και συνολική εικονογραφική περίμετρος, αγαπημένες αποχρώσεις της Μυρτώς Δεληβοριά, ένα σύμπαν παιδιών που αραδιάζουν τα μικροπράγματά τους εναγύρω και κυρίως παιδιά που είναι πειρατές! Πειρατές από εκείνους που ίσως έφυγαν από ένα άλλο ξακουστό βιβλίο γι’ αυτούς, ίσως κάποιο με τίτλο Οι καλοί και οι κακοί πειρατές, που αγαπήθηκε πολύ, που ταξίδεψε και παίχτηκε όσο λίγα σε τάξεις και σπίτια και θεατρικές σκηνές. Αλλά εδώ, παρότι το παιχνίδι συνεχίζεται αδιάλειπτο και ατέρμονο, το πειρατικό παιχνίδι λαμβάνει νέα, πρόσθετα χαρακτηριστικά. Κάθε παιδί φωνάζει ένα ηχηρό, αποφασιστικό μήνυμα που περιορίζει την ομάδα των πειρατών με ένα συγκεκριμένο σύμβολο. Η μπαντάνα τους είναι κόκκινη και έχει σπαθί, έτσι τους αναγνωρίζουν. Ποιους; Ένας είναι! Αλλά να! Έρχεται και ένα άλλο παιδί, κορίτσι είναι, φοράει κόκκινη μπαντάνα αλλά έχει αστέρια πάνω της, όχι σπαθιά. Το πρώτο αγόρι την κοιτάζει κάπως αιφνιδιασμένο. Μα αμέσως τροποποιεί την αρχική του δήλωση. Τώρα και οι δυο μαζί φωνάζουν ότι τους ξεχωρίζουν γιατί φοράνε μια κόκκινη μπαντάνα “με αστέρια ή με σπαθί“!
Κάθε φορά που έρχεται ένα νέο παιδί, με μια διαφορετική μπαντάνα στο κεφάλι, τον αρχικό αιφνιδιασμό διαδέχεται η αναπροσαρμογή του συνθήματος που εντάσσει το νέο παιδί με το διαφορετικό σύμβολο και χρώμα στη μπαντάνα. Το αναγνωστικό σύνθημα κάθε φορά μεγαλώνει. Εντάσσει και ένα νέο σύμβολο, όσο παράξενο κι αν είναι αυτό ή το κεφάλι που το κουβαλά. Η παρέα των παιδιών αυξάνεται. Τίποτα δεν είναι ικανό να σταματήσει το παιχνίδι τους.
Εστιάζοντας
Είναι τόσο απλό και τόσο δύσκολο συνάμα να φτιάξεις ένα σύγχρονο εικονογραφημένο βιβλίο, ένα τόσο μοντέρνο picture book, που να λέει τόσα πολλά με τόσα λίγα, επιβεβαιώνοντας θριαμβευτικά το less is more, μια φράση που, καίτοι ήρθε από την αρχιτεκτονική και τον μοντερνισμό, συμπυκνώνει περίφημα τη φιλοσοφία του μινιμαλισμού και την καθαρότητα των γραμμών που στέκουν ανώτερες από κάθε υπερβολή και υπερφόρτωση. Και οι γραμμές δεν είναι μόνο το σπουδαίο εικονογραφικό στυλ της Μυρτώς Δεληβοριά που εδώ εκτοξεύεται και στροβιλίζεται κυριαρχικά, αλλά και κειμενικές, καθώς η απλότητα των λέξεων και η παιδικότητα αυτών των ιαχών, αναβλύζουν αποδοχή, συμπερίληψη και “θα παίξεις κι εσύ μαζί μας ο κόσμος να χαλάσει, ό,τι κι αν έχεις στο κεφάλι σου, φτάνει να το θέλεις“. Μια κοινότητα ποικίλων όψεων που συναινεί στην επιθυμία της συμπερίληψης και του μαζί. Χωρίς άλλες προϋποθέσεις και ψευδαισθητικώς ερμηνευόμενα προαπαιτούμενα που γεμίζουν ιδεοληψίες την απλότητα των παιδιών και του πηγαίου, αυτοσχεδιαστικού παιχνιδιού τους.
Αν το κοιτάξεις με κάποια απόσταση, έχεις μια θεατρική σκηνή σε κίνηση, βγαλμένη από τη διαχρονική καθημερινότητα των παιδιών, όπου παίζεται το αέναο παιχνίδι της αποδοχής ή όχι, της απομόνωσης και της περιθωριοποίησης ή όχι. Στη θεατρική αυτή σκηνή, η διαφορετικότητα είναι το ελάχιστο, είναι αρετή και εισιτήριο για να μπεις όχι μόνο στην ομάδα και να παίξεις, αλλά και να ενταχθείς στο σύνθημα, στο τραγούδι που συνοδεύει την αναγνώριση της ομάδας. “Η διαφορετικότητα είναι να σε προσκαλούν στο πάρτι· η συμπερίληψη είναι να σου ζητούν να χορέψεις“, είχε πει σε ομιλία της η Verna Myers και στις Μπαντάνες έχουμε ακριβώς αυτή την ειδοποιό διαφορά, όπου οι προηγούμενοι δεν σε βάζουν απλώς στο παιχνίδι, αλλά σε ενσωματώνουν εις βάθος, καθιστούν ουσιαστικό, ισότιμο μέλος της ομάδας. Που σημαίνει ότι κάθε φορά η ομάδα πλαταίνει, μεγαλώνει αυτό που ήδη υπάρχει, δημιουργώντας μια νέα οντότητα, μια νέα, διευρυμένη κοινότητα, ένα αδιανόητο στην αρχή μόρφωμα που σαρώνει τα πάντα. Παιχνίδι. Όλοι. Μαζί.
Η συνεργασία των δύο δημιουργών είναι εξαίρετη, ιδανική. Ο χώρος που αφήνει το λιτό, απλό, εμπνευσμένο κείμενο του Αντώνη Παπαθεοδούλου, καταλαμβάνεται ως ευκαιρία από το πλούσιο χρωματικό και γεωμετρικό σύμπαν της Μυρτώς Δεληβοριά που, αν παρατηρήσεις, δημιουργεί δικά της αφηγηματικά παράθυρα, συνομιλώντας αρμονικά με το κείμενο και τον πυρήνα του.
Ο τρόπος που ολόκληρη η αναγνωστική εμπειρία βιβλίων σαν αυτό ζυμώνεται εντός του αναγνώστη, ο τρόπος που μεταπλάθεται και ενεργοποιεί όλες του τις δυνάμεις, αναδύει στην επιφάνεια όλο το αισθητικό, ηθικό και συναισθηματικό φορτίο του κάθε αναγνώστη. Κάθε παιδί γίνεται κάποιος από τις Μπαντάνες. Είναι η δυνατότητα ταύτισης απόλυτη και αβίαστη. Κι αυτό αποτελεί μεγάλη δύναμη για ένα βιβλίο.
Έχουμε ίσως το πιο σύγχρονο ελληνικό picture book για παιδιά. Χωρίς αφελείς διδακτισμούς, με σωστό στίχο, χωρίς δηλωμένα θεματικά κέντρα βάρους, χωρίς κατοχυρωμένες προθέσεις, παιχνιδιάρικο, αθώο και ανέμελο, τρυφερό και θεατρικό, με χιούμορ, φαντασία, αγάπη για τον άλλο. Συμπερίληψη χωρίς να υπάρχει τίποτα στις προγραμματικές δηλώσεις. Συμπερίληψη που κυοφορεί καλαίσθητα σχήματα παντού.
Παίξτε το και αγαπήστε το. Κάντε το δικό σας στη δική σας πειρατική σκηνή. Δημιουργήστε μία γραμμή αποδοχής όπου ο ένας θα υποδέχεται και αποδέχεται τον επόμενο/την επόμενη/τον όποιο.
Στις 2 Σεπτεμβρίου 1945 τελειώνει επίσημα ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος με την άνευ όρων παράδοση της Ιαπωνίας πάνω στο θωρηκτό Μιζούρι του ναύαρχου Νίμιτς. Η μισή και πλέον Ευρώπη στάζει αίμα. Ένα αποτρόπαιο Ολοκαύτωμα έχει συντρίψει κάθε έννοια ανθρωπιάς. Εκατοντάδες περιοχές, πόλεις και χωριά σε όλο τον κόσμο έχουν ισοπεδωθεί, δυο πυρηνικά μανιτάρια έχουν ολοκληρώσει το έγκλημα σε Χιροσίμα και Ναγκασάκι, εκατομμύρια άνθρωποι νεκροί και ακόμα περισσότεροι τραυματίες, διαλυμένοι, ανάπηροι, ψυχικά ασθενείς, ορφανά. Συντρίμμια παντού.
Τόβε Μαρίκα Γιάνσον
Μέσα σε ένα τέτοιο έρεβος, υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που αναζητούν τη δημιουργία. Ένας από αυτούς, γυναίκα μάλιστα, είναι η Φινλανδή Τόβε (ή Τούβε) Μαρίκα Γιάνσον, κόρη ενός Σουηδόφωνου Φινλανδού γλύπτη και μιας εικονογράφου από τη χώρα των χιλίων λιμνών.
Καθόταν δίπλα στη μητέρα της που σχεδίαζε και έφτιαξε τα δικά της σκίτσα προσθέτοντας από κάτω λεζάντες. Σύντομα, έφτιαξε το πρώτο της βιβλίο το οποίο κυκλοφόρησε στα δεκατρία της χρόνια. Ο τίτλος του ήταν Sara and Pelle and the Octopuses of the Water Sprite.
Η Γιάνσον είχε προσπαθήσει ήδη από πριν αλλά και κατά τη διάρκεια του πολέμου να δημιουργήσει μορφές κάποιων παράξενων πλασμάτων. Τελικά, τον Νοέμβριο του 1945, δύο μόλις μήνες δηλαδή μετά το τέλος του πολέμου, και μόλις στα τριάντα ένα της χρόνια, θα έρθει στο φως το πρώτο βιβλίο των περίφημων Μούμιν, το «The Moomins and the Great Flood» (Småtrollen och den stora översvämningen στα φινλανδικά, «Τα Μούμιν και η μεγάλη πλημμύρα» στα ελληνικά) και τα πλάσματα με το παράξενο όνομα ξεκινούν τη θρυλική πορεία τους και ήδη το 1946 εκδίδεται και δεύτερο βιβλίο τους με τίτλο Comet In Moominland (Kometjakten / Mumintrollet på kometjakt / Kometen kommer στα φινλανδικά).
Πώς ήρθαν, όμως, τα Μούμιν, στον κόσμο; Υπάρχουν αρκετές εστίες έμπνευσης που τα συνέθεσαν. Μια μέρα, η Γιάνσον συζητούσε για φιλοσοφία με τον αδερφό της Per Olov Jansson. Η Γιάνσον επικαλέστηκε κάποια στιγμή λόγια του φιλοσόφου Εμμάνουελ Καντ και ο αδερφός της κάπως τα υποβάθμισε. Τότε η Γιάνσον ζωγράφισε το πιο άσχημο πλάσμα που της ήρθε στον τοίχο τουαλέτας του σπιτιού γράφοντας από κάτω “Καντ”. Κι εκείνο το σχέδιο, ίσως να ήταν το πρώτο Μούμιν, αν και τότε το ονόμασε Σνορκ (σουηδ. snork=ρόγχος=θορυβώδης αναπνοή, αλλά στα φινλανδικά δεν σημαίνει τίποτε).
Δεύτερη πηγή. Ο γιατρός θείος Einar, με τον οποίο έμενε μαζί όταν σπούδαζε στη Στοκχόλμη, φέρεται ότι επινόησε το όνομα Moomintroll, τρομάζοντάς την κατά τη διάρκεια του φαγητού που εκείνη ανακάτευε βαριεστημένα, μη θέλοντας να φάει. Αυτά τα πλασματάκια, τα τρολ, έλεγε ο θείος, ζούσαν στα σπίτια των μικρών κοριτσιών που δεν έτρωγαν, έρχονταν και πίεζαν τις κρύες μύτες τους, φυσούσαν κρύο αέρα στο λαιμό τους και φανέρωναν την ύπαρξή τους μέσα από δυσάρεστους αναστεναγμούς. Αυτό το χαριτωμένο αστείο φαίνεται πως άρεσε στην Γιάνσον. Και κάπως έτσι βρήκαν και όνομα!
Βέβαια, η Γιάνσον είχε πει ότι αν έπρεπε πραγματικά να επιλέξει μια πηγή έμπνευσης για τα Μούμιν, θα ήταν τα αλλόκοτα, αστεία τρολ και ξωτικά με τη μεγάλη μύτη του πρωτοπόρου Σουηδού ζωγράφου και εικονογράφου John Bauer (1882-1918, πνίγηκε στα 36 με την οικογένειά του σε ναυάγιο), ο οποίος στη λαογραφική ανθολογία του Bland tomtar och troll (Ανάμεσα σε ξωτικά και τρολ) κατέθεσε μια εικονογραφική προσέγγιση που ακόμα και σήμερα μοιάζει μπροστά από τις μισές εικονογραφήσεις που γίνονται.Στο πρώτο βιβλίο τους, «Τα Μούμιν και η μεγάλη πλημμύρα», είναι φανερός ο παραλληλισμός των Μούμιν με τη φρίκη του πολέμου, καθώς υπάρχουν εικόνες προσφύγων που ψάχνουν τους χαμένους συγγενείς τους. Είναι προφανής η σύνδεση, οι μισοί εμπλεκόμενοι αγνοούσαν κάποιον δικό τους άνθρωπο. Το δεύτερο βιβλίο «Κομήτης στην Κοιλάδα των Μούμιν» ολοκληρώθηκε μετά τις βομβιστικές επιθέσεις της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι και εμφανίζει του κατοίκους της γης των Μούμιν να αντιμετωπίζουν πιθανή εξόντωση από έναν κομήτη που στρέφεται προς τη γη. Πάλι ορατή η αντιστοίχηση. Και τα δύο αυτά βιβλία φανερώνουν το άγχος της Γιάνσον για όσα συνέβαιναν στον πόλεμο. Έβλεπε γύρω της, ακόμα και στη μακρινή Φινλανδία, ανθρώπους να φεύγουν, βόμβες να σφυρίζουν.
Ακολούθησαν άλλες επτά ιστορίες, βιβλία που μεταφράστηκαν στα αγγλικά και σε εξήντα άλλες γλώσσες, ακόμα και σε γλώσσες όπως τα περσικά ή τα ισλανδικά. Ο δρόμος προς τη διεθνή καταξίωση είχε πια στρωθεί. Η μεγάλη τους επιτυχία οδήγησε την εφημερίδα Evening News να την πλησιάσει για να δημοσιεύσει τις ιστορίες των Μούμιν. Ο Τσαρλς Σάττον, διευθυντής της Ένωσης Εφημερίδων, έθεσε τρεις όρους στην Γιάνσον: να μην υπάρχει πολιτική, σεξ ή θάνατος στις ιστορίες και θρυλείται ότι η Γιάνσον του απάντησε ότι τα Μούμιν δεν έχουν σχέση με το σεξ, η ίδια δεν γνώριζε από πολιτική και ότι είχε σκοτώσει στη ζωή της μόνο έναν σκαντζόχοιρο. Συμφώνησαν για επτά χρόνια και η εφημερίδα που ανέλαβε τη δημοσίευση ήταν η μεγαλύτερη της εποχής, η Evening News του Λονδίνου. Η δημοσίευση ιστοριών των Μούμιν σε μορφή comic strips ξεκίνησε στις 20 Σεπτεμβρίου 1954 και μέσα σε δύο χρόνια η εφημερίδα έφτασε τα δώδεκα εκατομμύρια αναγνώστες.
Η μεγάλη τους επιτυχία φαίνεται να στρίμωξε κατά κάποιον τρόπο την δημιουργικότητα και ελευθερία της Γιάνσον που επανειλημμένως προσπάθησε να αποκοπεί από τα Μούμιν, να κάνει άλλα πράγματα, να δημιουργήσει νέα πρότζεκτ, αλλά μάταια. Τα Μούμιν ήθελαν να μείνουν εκεί, πέρα και πάνω από τη θέληση της ίδια της δημιουργού τους. “Αυτά τα καταραμένα Μούμιν. Δεν θέλω να ακούω άλλο γι’ αυτά. Θα μπορούσα να κάνω εμετό πάνω τους”, έγραψε κάποια μέρα στις σημειώσεις της. Τα τελευταία χρόνια της ζωής της έγραψε και άλλα βιβλία, κυρίως ενηλίκων, όμως πάντα επέστρεφε στα Μούμιν.
Πέθανε τον Ιούνιο του 2001. Για το συγγραφικό και καλλιτεχνικό της έργο τιμήθηκε με πολλά βραβεία, μεταξύ των οποίων και το Βραβείο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, που της δόθηκε το 1966 από την ΙΒΒΥ για το συνολικό έργο της στο χώρο του παιδικού βιβλίου.
Το 2017 άνοιξε τις πύλες του το Μουσείο Μούμιν στο οποίο παρουσιάζονται πάνω από 2.000 γνήσια σχέδια της Τούβε Γιάνσον τα οποία δωρίθηκαν από την ίδια. www.tovejansson.com www.moomin.com
Η Ανέζα Κολόμβου από το ELNIPLEX παρακολούθησε στην 62η Διεθνή Έκθεση Παιδικού Βιβλίου της Μπολόνια την εκδήλωση Celebrating 80 Years of Moomin με ομιλητή τον Roleff Kråkström, διευθύνοντα Σύμβουλο, Moomin Characters Ltd και ιδρυτικός συνεργάτης των δικαιωμάτων του brand στη Φινλανδία ο οποίος μίλησε για την κληρονομιά που άφησαν τα Moomins, που κατάφεραν να ανανεωθούν με τα χρόνια, παραμένοντας πάντα εξαιρετικά ελκυστικά.
O Roleff Kråkström μίλησε για την επέτειο των 80 ετών και το πώς την εκμεταλλεύθηκαν για να δημιουργήσουν καινοτόμα πράγματα γύρω από το brand των Μούμιν. “Ο σχεδιασμός” ανέφερε ο κος Kråkström “έχει ξεκινήσει πριν από τέσσερα-πέντε χρόνια και είχαμε τη φιλοδοξία να επιστρέψουμε στο πρώτο βιβλίο των Moomins, το The Booms and the Great Flood. Δεν ξέραμε από την αρχή ότι ουσιαστικά αυτό το μικρό βιβλίο ήταν μια προσφυγική ιστορία. Είμαστε στο 1945. Εκείνη τη χρονιά, αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι πέθαναν από την πείνα στην ευρωπαϊκή ήπειρο, γεγονός που είναι συγκλονιστικό αν το σκεφτείς σήμερα. Ειλικρινά, δεν είχαμε ιδέα ότι η Ρωσία του Πούτιν θα προσπαθούσε να εισβάλει στην Ουκρανία, και ξαφνικά αυτό το μικρό βιβλίο από 80 χρόνια πριν, με τρομακτικό τρόπο, είναι πιο επίκαιρο από ποτέ. Κάποιες φορές, λοιπόν, συμβαίνουν τέτοια πράγματα“.
Και συνέχισε: “Η Tove ένιωθε ότι η ζωγραφική ήταν μάταιη μετά τον πόλεμο. Είχε πει ότι είχε χάσει την αίσθηση του χρώματος. Και άρχισε να σκιαγραφεί αυτή τη μικρή ιστορία για τα τρολ που είχαν χτυπηθεί από μια τρομερή πλημμύρα. […] Νομίζω ότι η Tove έκανε ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις και κατά τη διάρκεια του πολέμου, σχετικά με το πώς αντιδρούν οι συνηθισμένοι άνθρωποι. Και δημιούργησε μια γκαλερί χαρακτήρων για αυτή την πρώτη ιστορία, η οποία στη συνέχεια πήγε σε άλλα οκτώ μυθιστορήματα και τρία βιβλία με εικόνες και έθεσε τα θεμέλια για αυτό που έχουμε σήμερα με βιβλία μεταφρασμένα σε περισσότερες από 60 χώρες και γλώσσες. Και οι ετήσιες πωλήσεις παγκοσμίως είναι 750 εκατομμύρια ευρώ σήμερα. Φέτος μάλιστα, έχουμε μια αύξηση κατά 30%, κάτι που είναι συγκλονιστικό. Και δεν νιώθουμε ότι αναδημιουργήσαμε τον εαυτό μας ή παρουσιάσαμε κάτι νέο μαγικό. Αλλά νομίζω ότι οι αφηγήσεις και οι αξίες που δημιούργησε η Tove αντέχουν στον χρόνο. Μάλιστα η ίδια είχε πει ότι ήθελε να ασχοληθεί με τις παγκόσμιες αξίες, που δεν εξαρτώνται από κανένα πολιτικό σύστημα, από καμία γνωστή θρησκεία“.
Και τώρα που διαβάσατε όλο αυτό το αφιέρωμα, τι πιστεύετε; Ήταν τελικά η Τόβε Γιάνσον μια αυθεντική επαναστάτρια που έκανε πράξη τις ιδέες της;
Στα ελληνικά τα Μούμιν κυκλοφορούν πλέον από τις Εκδόσεις Παπαδόπουλος (σε μετάφραση της Βίκυς Αλυσσανδράκη):
Τα Μούμιν και ο κομήτης
Τα νέα είναι συγκλονιστικά! Σύντομα, ένας κομήτης θα χτυπήσει την Κοιλάδα των Μούμιν! Πότε; Κανένας δεν το γνωρίζει, όμως καθένας έχει τη θεωρία του. Όλοι ετοιμάζονται για τη μεγάλη στιγμή. Θα καταφέρουν τα Μούμιν να γλυτώσουν και να σώσουν την Κοιλάδα τους; Το κόμικ ήταν αποτέλεσμα της συνεργασίας της Tove με τον αδερφό της, Lars, και δημοσιεύτηκε το 1958 στην εφημερίδα London Evening News.
Ποιος θα παρηγορήσει το Τουφάκι; (δεν ανήκει στα επίσημα βιβλία των Μούμιν αλλά προέρχεται από το σύμπαν τους)
Το Τουφάκι φοβάται το σκοτάδι και τη μοναξιά. Ένα πρωί, φεύγει απ’ το σπιτάκι του και παίρνει τους δρόμους. Όμως, πώς θα κάνει φίλους; Πώς θα πλησιάσει τους άλλους; Άνθρωποι και ξωτικά περνούν από δίπλα του, όμως κανένας δεν το προσέχει. Το Τουφάκι συνεχίζει τον δρόμο του και γνωρίζει όμορφα μέρη που δεν έχει ξαναδεί… Μια μέρα, ένα μήνυμα μέσα σ’ ένα μπουκάλι που ξεβράζει το κύμα θ’ αλλάξει για πάντα τη ζωή του! Ποιος στέλνει αυτό το μήνυμα; Τι θέλει να του πει; Τι θα κάνει το Τουφάκι;
Το βιβλίο Ποιος θα παρηγορήσει το Τουφάκι; κυκλοφόρησε το 1960. Είναι μια ιστορία για όλα τα ντροπαλά πλάσματα εκεί έξω, που χρειάζονται απλώς να ακούσουν τα σωστά λόγια και να συναντήσουν το κατάλληλο άτομο, ώστε να ανθίσουν!
Μικρά για τα Μούμιν και την Τόβε Γιάνσον
1. Το 1956, γνωρίζει σε ένα πάρτι την Tuulikki Pietila (ή Tooti, όπως ήταν γνωστή). Η Γιάνσον της ζητά να χορέψουν. Λίγο μετά βρίσκονται στο διαμέρισμα της δεύτερης να ακούνε μουσική. Έγιναν ισόβιοι σύντροφοι.
2. Το 1964, η Γιάνσον και η Τούτι έχτισαν έχτισαν ένα απλό σπίτι στο απομονωμένο νησάκι Klovharu, χωρίς τρεχούμενο νερό ή ηλεκτρικό ρεύμα. Πέρασαν εκεί 28 καλοκαίρια, μέχρι το 1992, και αποσύρθηκαν μόνο όταν η Γιάνσον άρχισε να νιώθει πιο αδύναμη και θέλησε να κρατήσει το μέρος εκείνο στον νου της ως ένα μέρος όπου ήταν ακμαία.
3. Η Γιάνσον πέθανε το καλοκαίρι του 2001, σε ηλικία 87 ετών. Ο Tuulikki Pietila πέθανε οκτώ χρόνια αργότερα.
4. Η Walt Disney την προσέγγισε να πάρει τα δικαιώματα του ονόματος Moomins, αλλά η Γιάνσον αρνήθηκε τον πλούτο που την περίμενε στη γωνία.
5. Οι περισσότεροι Φινλανδοί έχουν στο σπίτι τους κάποιο αντικείμενο Μούμιν, κάποιο αναμνηστικό, κάποια εικόνα, μαγνητάκι, ρούχο, πετσέτα, πιάτο.
6. Ο Φίλιπ Πούλμαν την έχει περιγράψει ως ιδιοφυΐα.
7. Η Tove ονόμασε τη μαύρη γάτα της Psipsina (ψιψίνα).
Ήρθε η ώρα του παιδικού πάρτι!
Όλοι ξέρουμε πόση οργάνωση χρειάζεται… δραστηριότητες, παιχνίδια, φαγητό και –φυσικά– τα δωράκια για τους μικρούς καλεσμένους.
Αυτό το τελευταίο, αφήστε το πάνω μας!
Τα βήματα είναι απλά:
Συμπληρώστε τα ακόλουθα πεδία, ανάλογα με την ηλικία και τον αριθμό των παιδιών που έχετε καλέσει.
Επιλέξτε ανάμεσα σε πακέτα δώρων, με βιβλία επιλεγμένα από εμάς με φροντίδα και αγάπη.
Στο τέλος του πάρτι μοιράστε τα δωράκια στα παιδιά, χαρίζοντας τους έτσι… ακόμα περισσότερη χαρά!
*Στο κάθε σετ περιλαμβάνονται τα βιβλία και χάρτινες σακούλες για τη συσκευασία δώρου.
