Elniplex  | 28/03/2025

Γράφει ο Απόστολος Πάππος

Διαβάζεται σε 4′- Ηλικιακό κοινό: 3+ (target 3-7) – Εικονογραφημένο βιβλίο για παιδιά

ΕΙΜΑΣΤΕ ΠΕΙΡΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ
ΣΟΥΠΕΡ ΔΥΝΑΤΗ!
ΜΑΣ ΞΕΧΩΡΙΖΟΥΝΕ ΓΙΑΤΙ ΦΟΡΑΜΕ ΜΠΑΝΤΑΝΕΣ
ΜΕ ΨΑΡΑΚΙΑ, ΜΕ ΑΣΤΕΡΙΑ ΚΑΙ ΣΠΑΘΙΑ,
ΜΕ ΧΑΡΤΑΕΤΟΥΣ ΚΑΙ ΦΡΑΟΥΛΕΣ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΕΕΕΣ!

Αντώνης Παπαθεοδούλου και Μυρτώ Δεληβοριά στο πιο σύγχρονο ελληνικό picture book που είδαμε ποτέ.

Περί τίνος πρόκειται

“Είμαστε οι πειρατές οι πιο δυνατοί!
μας ξεχωρίζουν γιατί
φοράμε κόκκινη μπαντάνα με σπαθί“.

Όλες οι επιλογές σε ένα βιβλίο έχουν τη σημασία τους. Στις Μπαντάνες, όλο το κείμενο είναι με κεφαλαία. Συγκρίνετε τα δύο παραπάνω κείμενα και δείτε τη διαφορά στην αποτύπωσή τους. Η γραμματοσειρά, το χρώμα της, το μέγεθός της έχουν το δικό τους ρόλο μέσα στη γεωμετρία ενός βιβλίου για παιδιά.

Ένα καραμελένιο γαλαζορόζ για φόντο και συνολική εικονογραφική περίμετρος, αγαπημένες αποχρώσεις της Μυρτώς Δεληβοριά, ένα σύμπαν παιδιών που αραδιάζουν τα μικροπράγματά τους εναγύρω και κυρίως παιδιά που είναι πειρατές! Πειρατές από εκείνους που ίσως έφυγαν από ένα άλλο ξακουστό βιβλίο γι’ αυτούς, ίσως κάποιο με τίτλο Οι καλοί και οι κακοί πειρατές, που αγαπήθηκε πολύ, που ταξίδεψε και παίχτηκε όσο λίγα σε τάξεις και σπίτια και θεατρικές σκηνές. Αλλά εδώ, παρότι το παιχνίδι συνεχίζεται αδιάλειπτο και ατέρμονο, το πειρατικό παιχνίδι λαμβάνει νέα, πρόσθετα χαρακτηριστικά. Κάθε παιδί φωνάζει ένα ηχηρό, αποφασιστικό μήνυμα που περιορίζει την ομάδα των πειρατών με ένα συγκεκριμένο σύμβολο. Η μπαντάνα τους είναι κόκκινη και έχει σπαθί, έτσι τους αναγνωρίζουν. Ποιους; Ένας είναι! Αλλά να! Έρχεται και ένα άλλο παιδί, κορίτσι είναι, φοράει κόκκινη μπαντάνα αλλά έχει αστέρια πάνω της, όχι σπαθιά. Το πρώτο αγόρι την κοιτάζει κάπως αιφνιδιασμένο. Μα αμέσως τροποποιεί την αρχική του δήλωση. Τώρα και οι δυο μαζί φωνάζουν ότι τους ξεχωρίζουν γιατί φοράνε μια κόκκινη μπαντάνα “με αστέρια ή με σπαθί“!

Κάθε φορά που έρχεται ένα νέο παιδί, με μια διαφορετική μπαντάνα στο κεφάλι, τον αρχικό αιφνιδιασμό διαδέχεται η αναπροσαρμογή του συνθήματος που εντάσσει το νέο παιδί με το διαφορετικό σύμβολο και χρώμα στη μπαντάνα. Το αναγνωστικό σύνθημα κάθε φορά μεγαλώνει. Εντάσσει και ένα νέο σύμβολο, όσο παράξενο κι αν είναι αυτό ή το κεφάλι που το κουβαλά. Η παρέα των παιδιών αυξάνεται. Τίποτα δεν είναι ικανό να σταματήσει το παιχνίδι τους.

Εστιάζοντας

Είναι τόσο απλό και τόσο δύσκολο συνάμα να φτιάξεις ένα σύγχρονο εικονογραφημένο βιβλίο, ένα τόσο μοντέρνο picture book, που να λέει τόσα πολλά με τόσα λίγα, επιβεβαιώνοντας θριαμβευτικά το less is more, μια φράση που, καίτοι ήρθε από την αρχιτεκτονική και τον μοντερνισμό, συμπυκνώνει περίφημα τη φιλοσοφία του μινιμαλισμού και την καθαρότητα των γραμμών που στέκουν ανώτερες από κάθε υπερβολή και υπερφόρτωση. Και οι γραμμές δεν είναι μόνο το σπουδαίο εικονογραφικό στυλ της Μυρτώς Δεληβοριά που εδώ εκτοξεύεται και στροβιλίζεται κυριαρχικά, αλλά και κειμενικές, καθώς η απλότητα των λέξεων και η παιδικότητα αυτών των ιαχών, αναβλύζουν αποδοχή, συμπερίληψη και “θα παίξεις κι εσύ μαζί μας ο κόσμος να χαλάσει, ό,τι κι αν έχεις στο κεφάλι σου, φτάνει να το θέλεις“. Μια κοινότητα ποικίλων όψεων που συναινεί στην επιθυμία της συμπερίληψης και του μαζί. Χωρίς άλλες προϋποθέσεις και ψευδαισθητικώς ερμηνευόμενα προαπαιτούμενα που γεμίζουν ιδεοληψίες την απλότητα των παιδιών και του πηγαίου, αυτοσχεδιαστικού παιχνιδιού τους.

Αν το κοιτάξεις με κάποια απόσταση, έχεις μια θεατρική σκηνή σε κίνηση, βγαλμένη από τη διαχρονική καθημερινότητα των παιδιών, όπου παίζεται το αέναο παιχνίδι της αποδοχής ή όχι, της απομόνωσης και της περιθωριοποίησης ή όχι. Στη θεατρική αυτή σκηνή, η διαφορετικότητα είναι το ελάχιστο, είναι αρετή και εισιτήριο για να μπεις όχι μόνο στην ομάδα και να παίξεις, αλλά και να ενταχθείς στο σύνθημα, στο τραγούδι που συνοδεύει την αναγνώριση της ομάδας. “Η διαφορετικότητα είναι να σε προσκαλούν στο πάρτι· η συμπερίληψη είναι να σου ζητούν να χορέψεις“, είχε πει σε ομιλία της η Verna Myers και στις Μπαντάνες έχουμε ακριβώς αυτή την ειδοποιό διαφορά, όπου οι προηγούμενοι δεν σε βάζουν απλώς στο παιχνίδι, αλλά σε ενσωματώνουν εις βάθος, καθιστούν ουσιαστικό, ισότιμο μέλος της ομάδας. Που σημαίνει ότι κάθε φορά η ομάδα πλαταίνει, μεγαλώνει αυτό που ήδη υπάρχει, δημιουργώντας μια νέα οντότητα, μια νέα, διευρυμένη κοινότητα, ένα αδιανόητο στην αρχή μόρφωμα που σαρώνει τα πάντα. Παιχνίδι. Όλοι. Μαζί.

Η συνεργασία των δύο δημιουργών είναι εξαίρετη, ιδανική. Ο χώρος που αφήνει το λιτό, απλό, εμπνευσμένο κείμενο του Αντώνη Παπαθεοδούλου, καταλαμβάνεται ως ευκαιρία από το πλούσιο χρωματικό και γεωμετρικό σύμπαν της Μυρτώς Δεληβοριά που, αν παρατηρήσεις, δημιουργεί δικά της αφηγηματικά παράθυρα, συνομιλώντας αρμονικά με το κείμενο και τον πυρήνα του.

Ο τρόπος που ολόκληρη η αναγνωστική εμπειρία βιβλίων σαν αυτό ζυμώνεται εντός του αναγνώστη, ο τρόπος που μεταπλάθεται και ενεργοποιεί όλες του τις δυνάμεις, αναδύει στην επιφάνεια όλο το αισθητικό, ηθικό και συναισθηματικό φορτίο του κάθε αναγνώστη. Κάθε παιδί γίνεται κάποιος από τις Μπαντάνες. Είναι η δυνατότητα ταύτισης απόλυτη και αβίαστη. Κι αυτό αποτελεί μεγάλη δύναμη για ένα βιβλίο.

Έχουμε ίσως το πιο σύγχρονο ελληνικό picture book για παιδιά. Χωρίς αφελείς διδακτισμούς, με σωστό στίχο, χωρίς δηλωμένα θεματικά κέντρα βάρους, χωρίς κατοχυρωμένες προθέσεις, παιχνιδιάρικο, αθώο και ανέμελο, τρυφερό και θεατρικό, με χιούμορ, φαντασία, αγάπη για τον άλλο. Συμπερίληψη χωρίς να υπάρχει τίποτα στις προγραμματικές δηλώσεις. Συμπερίληψη που κυοφορεί καλαίσθητα σχήματα παντού.

Παίξτε το και αγαπήστε το. Κάντε το δικό σας στη δική σας πειρατική σκηνή. Δημιουργήστε μία γραμμή αποδοχής όπου ο ένας θα υποδέχεται και αποδέχεται τον επόμενο/την επόμενη/τον όποιο.

Για αναγνώστες από 3 περίπου ετών.

Εκδόσεις Παπαδόπουλος.

TAYTOTHTA
Τίτλος:	Μπαντάνες
Συγγραφέας:	Αντώνης Παπαθεοδούλου
Εικονογράφος:	Μυρτώ Δεληβοριά
Εκδόσεις:	Παπαδόπουλος, Ιανουάριος 2025
Επιμέλεια:	Μάνος Μπονάνος
Σελίδες:	40
Μέγεθος:	21 Χ 29
ISBN:	978-618-232-087-7

Πηγή: Elniplex

Elniplex | 30/04/2025

Γράφει ο Απόστολος Πάππος

Στις 2 Σεπτεμβρίου 1945 τελειώνει επίσημα ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος με την άνευ όρων παράδοση της Ιαπωνίας πάνω στο θωρηκτό Μιζούρι του ναύαρχου Νίμιτς. Η μισή και πλέον Ευρώπη στάζει αίμα. Ένα αποτρόπαιο Ολοκαύτωμα έχει συντρίψει κάθε έννοια ανθρωπιάς. Εκατοντάδες περιοχές, πόλεις και χωριά σε όλο τον κόσμο έχουν ισοπεδωθεί, δυο πυρηνικά μανιτάρια έχουν ολοκληρώσει το έγκλημα σε Χιροσίμα και Ναγκασάκι, εκατομμύρια άνθρωποι νεκροί και ακόμα περισσότεροι τραυματίες, διαλυμένοι, ανάπηροι, ψυχικά ασθενείς, ορφανά. Συντρίμμια παντού.

Μέσα σε ένα τέτοιο έρεβος, υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που αναζητούν τη δημιουργία. Ένας από αυτούς, γυναίκα μάλιστα, είναι η Φινλανδή Τόβε (ή Τούβε) Μαρίκα Γιάνσον, κόρη ενός Σουηδόφωνου Φινλανδού γλύπτη και μιας εικονογράφου από τη χώρα των χιλίων λιμνών.

Καθόταν δίπλα στη μητέρα της που σχεδίαζε και έφτιαξε τα δικά της σκίτσα προσθέτοντας από κάτω λεζάντες. Σύντομα, έφτιαξε το πρώτο της βιβλίο το οποίο κυκλοφόρησε στα δεκατρία της χρόνια. Ο τίτλος του ήταν Sara and Pelle and the Octopuses of the Water Sprite.

Η Γιάνσον είχε προσπαθήσει ήδη από πριν αλλά και κατά τη διάρκεια του πολέμου να δημιουργήσει μορφές κάποιων παράξενων πλασμάτων. Τελικά, τον Νοέμβριο του 1945, δύο μόλις μήνες δηλαδή μετά το τέλος του πολέμου, και μόλις στα τριάντα ένα της χρόνια, θα έρθει στο φως το πρώτο βιβλίο των περίφημων Μούμιν, το «The Moomins and the Great Flood» (Småtrollen och den stora översvämningen στα φινλανδικά, «Τα Μούμιν και η μεγάλη πλημμύρα» στα ελληνικά) και τα πλάσματα με το παράξενο όνομα ξεκινούν τη θρυλική πορεία τους και ήδη το 1946 εκδίδεται και δεύτερο βιβλίο τους με τίτλο Comet In Moominland (Kometjakten / Mumintrollet på kometjakt / Kometen kommer στα φινλανδικά).

Πώς ήρθαν, όμως, τα Μούμιν, στον κόσμο; Υπάρχουν αρκετές εστίες έμπνευσης που τα συνέθεσαν. Μια μέρα, η Γιάνσον συζητούσε για φιλοσοφία με τον αδερφό της Per Olov Jansson. Η Γιάνσον επικαλέστηκε κάποια στιγμή λόγια του φιλοσόφου Εμμάνουελ Καντ και ο αδερφός της κάπως τα υποβάθμισε. Τότε η Γιάνσον ζωγράφισε το πιο άσχημο πλάσμα που της ήρθε στον τοίχο τουαλέτας του σπιτιού γράφοντας από κάτω “Καντ”. Κι εκείνο το σχέδιο, ίσως να ήταν το πρώτο Μούμιν, αν και τότε το ονόμασε Σνορκ (σουηδ. snork=ρόγχος=θορυβώδης αναπνοή, αλλά στα φινλανδικά δεν σημαίνει τίποτε).

Δεύτερη πηγή. Ο γιατρός θείος Einar, με τον οποίο έμενε μαζί όταν σπούδαζε στη Στοκχόλμη, φέρεται ότι επινόησε το όνομα Moomintroll, τρομάζοντάς την κατά τη διάρκεια του φαγητού που εκείνη ανακάτευε βαριεστημένα, μη θέλοντας να φάει. Αυτά τα πλασματάκια, τα τρολ, έλεγε ο θείος, ζούσαν στα σπίτια των μικρών κοριτσιών που δεν έτρωγαν, έρχονταν και πίεζαν τις κρύες μύτες τους, φυσούσαν κρύο αέρα στο λαιμό τους και φανέρωναν την ύπαρξή τους μέσα από δυσάρεστους αναστεναγμούς. Αυτό το χαριτωμένο αστείο φαίνεται πως άρεσε στην Γιάνσον. Και κάπως έτσι βρήκαν και όνομα!

Βέβαια, η Γιάνσον είχε πει ότι αν έπρεπε πραγματικά να επιλέξει μια πηγή έμπνευσης για τα Μούμιν, θα ήταν τα αλλόκοτα, αστεία τρολ και ξωτικά με τη μεγάλη μύτη του πρωτοπόρου Σουηδού ζωγράφου και εικονογράφου John Bauer (1882-1918, πνίγηκε στα 36 με την οικογένειά του σε ναυάγιο), ο οποίος στη λαογραφική ανθολογία του Bland tomtar och troll (Ανάμεσα σε ξωτικά και τρολ) κατέθεσε μια εικονογραφική προσέγγιση που ακόμα και σήμερα μοιάζει μπροστά από τις μισές εικονογραφήσεις που γίνονται.Στο πρώτο βιβλίο τους, «Τα Μούμιν και η μεγάλη πλημμύρα», είναι φανερός ο παραλληλισμός των Μούμιν με τη φρίκη του πολέμου, καθώς υπάρχουν εικόνες προσφύγων που ψάχνουν τους χαμένους συγγενείς τους. Είναι προφανής η σύνδεση, οι μισοί εμπλεκόμενοι αγνοούσαν κάποιον δικό τους άνθρωπο. Το δεύτερο βιβλίο «Κομήτης στην Κοιλάδα των Μούμιν» ολοκληρώθηκε μετά τις βομβιστικές επιθέσεις της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι και εμφανίζει του κατοίκους της γης των Μούμιν να αντιμετωπίζουν πιθανή εξόντωση από έναν κομήτη που στρέφεται προς τη γη. Πάλι ορατή η αντιστοίχηση. Και τα δύο αυτά βιβλία φανερώνουν το άγχος της Γιάνσον για όσα συνέβαιναν στον πόλεμο. Έβλεπε γύρω της, ακόμα και στη μακρινή Φινλανδία, ανθρώπους να φεύγουν, βόμβες να σφυρίζουν.

Ακολούθησαν άλλες επτά ιστορίες, βιβλία που μεταφράστηκαν στα αγγλικά και σε εξήντα άλλες γλώσσες, ακόμα και σε γλώσσες όπως τα περσικά ή τα ισλανδικά. Ο δρόμος προς τη διεθνή καταξίωση είχε πια στρωθεί. Η μεγάλη τους επιτυχία οδήγησε την εφημερίδα Evening News να την πλησιάσει για να δημοσιεύσει τις ιστορίες των Μούμιν. Ο Τσαρλς Σάττον, διευθυντής της Ένωσης Εφημερίδων, έθεσε τρεις όρους στην Γιάνσον: να μην υπάρχει πολιτική, σεξ ή θάνατος στις ιστορίες και θρυλείται ότι η Γιάνσον του απάντησε ότι τα Μούμιν δεν έχουν σχέση με το σεξ, η ίδια δεν γνώριζε από πολιτική και ότι είχε σκοτώσει στη ζωή της μόνο έναν σκαντζόχοιρο. Συμφώνησαν για επτά χρόνια και η εφημερίδα που ανέλαβε τη δημοσίευση ήταν η μεγαλύτερη της εποχής, η Evening News του Λονδίνου. Η δημοσίευση ιστοριών των Μούμιν σε μορφή comic strips ξεκίνησε στις 20 Σεπτεμβρίου 1954 και μέσα σε δύο χρόνια η εφημερίδα έφτασε τα δώδεκα εκατομμύρια αναγνώστες.

Η μεγάλη τους επιτυχία φαίνεται να στρίμωξε κατά κάποιον τρόπο την δημιουργικότητα και ελευθερία της Γιάνσον που επανειλημμένως προσπάθησε να αποκοπεί από τα Μούμιν, να κάνει άλλα πράγματα, να δημιουργήσει νέα πρότζεκτ, αλλά μάταια. Τα Μούμιν ήθελαν να μείνουν εκεί, πέρα και πάνω από τη θέληση της ίδια της δημιουργού τους. “Αυτά τα καταραμένα Μούμιν. Δεν θέλω να ακούω άλλο γι’ αυτά. Θα μπορούσα να κάνω εμετό πάνω τους”, έγραψε κάποια μέρα στις σημειώσεις της. Τα τελευταία χρόνια της ζωής της έγραψε και άλλα βιβλία, κυρίως ενηλίκων, όμως πάντα επέστρεφε στα Μούμιν.

Πέθανε τον Ιούνιο του 2001. Για το συγγραφικό και καλλιτεχνικό της έργο τιμήθηκε με πολλά βραβεία, μεταξύ των οποίων και το Βραβείο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, που της δόθηκε το 1966 από την ΙΒΒΥ για το συνολικό έργο της στο χώρο του παιδικού βιβλίου.

Το 2017 άνοιξε τις πύλες του το Μουσείο Μούμιν στο οποίο παρουσιάζονται πάνω από 2.000 γνήσια σχέδια της Τούβε Γιάνσον τα οποία δωρίθηκαν από την ίδια.
www.tovejansson.com
www.moomin.com

Η Ανέζα Κολόμβου από το ELNIPLEX παρακολούθησε στην 62η Διεθνή Έκθεση Παιδικού Βιβλίου της Μπολόνια την εκδήλωση Celebrating 80 Years of Moomin με ομιλητή τον Roleff Kråkström, διευθύνοντα Σύμβουλο, Moomin Characters Ltd και ιδρυτικός συνεργάτης των δικαιωμάτων του brand στη Φινλανδία ο οποίος μίλησε για την κληρονομιά που άφησαν τα Moomins, που κατάφεραν να ανανεωθούν με τα χρόνια, παραμένοντας πάντα εξαιρετικά ελκυστικά.

O Roleff Kråkström μίλησε για την επέτειο των 80 ετών και το πώς την εκμεταλλεύθηκαν για να δημιουργήσουν καινοτόμα πράγματα γύρω από το brand των Μούμιν. “Ο σχεδιασμός” ανέφερε ο κος Kråkström “έχει ξεκινήσει πριν από τέσσερα-πέντε χρόνια και είχαμε τη φιλοδοξία να επιστρέψουμε στο πρώτο βιβλίο των Moomins, το The Booms and the Great Flood. Δεν ξέραμε από την αρχή ότι ουσιαστικά αυτό το μικρό βιβλίο ήταν μια προσφυγική ιστορία. Είμαστε στο 1945. Εκείνη τη χρονιά, αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι πέθαναν από την πείνα στην ευρωπαϊκή ήπειρο, γεγονός που είναι συγκλονιστικό αν το σκεφτείς σήμερα. Ειλικρινά, δεν είχαμε ιδέα ότι η Ρωσία του Πούτιν θα προσπαθούσε να εισβάλει στην Ουκρανία, και ξαφνικά αυτό το μικρό βιβλίο από 80 χρόνια πριν, με τρομακτικό τρόπο, είναι πιο επίκαιρο από ποτέ. Κάποιες φορές, λοιπόν, συμβαίνουν τέτοια πράγματα“.

Και συνέχισε: “Η Tove ένιωθε ότι η ζωγραφική ήταν μάταιη μετά τον πόλεμο. Είχε πει ότι είχε χάσει την αίσθηση του χρώματος. Και άρχισε να σκιαγραφεί αυτή τη μικρή ιστορία για τα τρολ που είχαν χτυπηθεί από μια τρομερή πλημμύρα. […] Νομίζω ότι η Tove έκανε ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις και κατά τη διάρκεια του πολέμου, σχετικά με το πώς αντιδρούν οι συνηθισμένοι άνθρωποι. Και δημιούργησε μια γκαλερί χαρακτήρων για αυτή την πρώτη ιστορία, η οποία στη συνέχεια πήγε σε άλλα οκτώ μυθιστορήματα και τρία βιβλία με εικόνες και έθεσε τα θεμέλια για αυτό που έχουμε σήμερα με βιβλία μεταφρασμένα σε περισσότερες από 60 χώρες και γλώσσες. Και οι ετήσιες πωλήσεις παγκοσμίως είναι 750 εκατομμύρια ευρώ σήμερα. Φέτος μάλιστα, έχουμε μια αύξηση κατά 30%, κάτι που είναι συγκλονιστικό. Και δεν νιώθουμε ότι αναδημιουργήσαμε τον εαυτό μας ή παρουσιάσαμε κάτι νέο μαγικό. Αλλά νομίζω ότι οι αφηγήσεις και οι αξίες που δημιούργησε η Tove αντέχουν στον χρόνο. Μάλιστα η ίδια είχε πει ότι ήθελε να ασχοληθεί με τις παγκόσμιες αξίες, που δεν εξαρτώνται από κανένα πολιτικό σύστημα, από καμία γνωστή θρησκεία“.

Και τώρα που διαβάσατε όλο αυτό το αφιέρωμα, τι πιστεύετε; Ήταν τελικά η Τόβε Γιάνσον μια αυθεντική επαναστάτρια που έκανε πράξη τις ιδέες της;

Στα ελληνικά τα Μούμιν κυκλοφορούν πλέον από τις Εκδόσεις Παπαδόπουλος (σε μετάφραση της Βίκυς Αλυσσανδράκη):

Τα Μούμιν και ο κομήτης

Τα νέα είναι συγκλονιστικά! Σύντομα, ένας κομήτης θα χτυπήσει την Κοιλάδα των Μούμιν! Πότε; Κανένας δεν το γνωρίζει, όμως καθένας έχει τη θεωρία του. Όλοι ετοιμάζονται για τη μεγάλη στιγμή. Θα καταφέρουν τα Μούμιν να γλυτώσουν και να σώσουν την Κοιλάδα τους; Το κόμικ ήταν αποτέλεσμα της συνεργασίας της Tove με τον αδερφό της, Lars, και δημοσιεύτηκε το 1958 στην εφημερίδα London Evening News.

Ποιος θα παρηγορήσει το Τουφάκι;
(δεν ανήκει στα επίσημα βιβλία των Μούμιν αλλά προέρχεται από το σύμπαν τους)

Το Τουφάκι φοβάται το σκοτάδι και τη μοναξιά. Ένα πρωί, φεύγει απ’ το σπιτάκι του και παίρνει τους δρόμους. Όμως, πώς θα κάνει φίλους; Πώς θα πλησιάσει τους άλλους; Άνθρωποι και ξωτικά περνούν από δίπλα του, όμως κανένας δεν το προσέχει. Το Τουφάκι συνεχίζει τον δρόμο του και γνωρίζει όμορφα μέρη που δεν έχει ξαναδεί… Μια μέρα, ένα μήνυμα μέσα σ’ ένα μπουκάλι που ξεβράζει το κύμα θ’ αλλάξει για πάντα τη ζωή του! Ποιος στέλνει αυτό το μήνυμα; Τι θέλει να του πει; Τι θα κάνει το Τουφάκι;

Το βιβλίο Ποιος θα παρηγορήσει το Τουφάκι; κυκλοφόρησε το 1960. Είναι μια ιστορία για όλα τα ντροπαλά πλάσματα εκεί έξω, που χρειάζονται απλώς να ακούσουν τα σωστά λόγια και να συναντήσουν το κατάλληλο άτομο, ώστε να ανθίσουν!

Μικρά για τα Μούμιν και την Τόβε Γιάνσον

1. Το 1956, γνωρίζει σε ένα πάρτι την Tuulikki Pietila (ή Tooti, ​​όπως ήταν γνωστή). Η Γιάνσον της ζητά να χορέψουν. Λίγο μετά βρίσκονται στο διαμέρισμα της δεύτερης να ακούνε μουσική. Έγιναν ισόβιοι σύντροφοι. 

2. Το 1964, η Γιάνσον και η Τούτι έχτισαν έχτισαν ένα απλό σπίτι στο απομονωμένο νησάκι Klovharu, χωρίς τρεχούμενο νερό ή ηλεκτρικό ρεύμα. Πέρασαν εκεί 28 καλοκαίρια, μέχρι το 1992, και αποσύρθηκαν μόνο όταν η Γιάνσον άρχισε να νιώθει πιο αδύναμη και θέλησε να κρατήσει το μέρος εκείνο στον νου της ως ένα μέρος όπου ήταν ακμαία. 

3. Η Γιάνσον πέθανε το καλοκαίρι του 2001, σε ηλικία 87 ετών. Ο Tuulikki Pietila πέθανε οκτώ χρόνια αργότερα.

4. Η Walt Disney την προσέγγισε να πάρει τα δικαιώματα του ονόματος Moomins, αλλά η Γιάνσον αρνήθηκε τον πλούτο που την περίμενε στη γωνία.

5. Οι περισσότεροι Φινλανδοί έχουν στο σπίτι τους κάποιο αντικείμενο Μούμιν, κάποιο αναμνηστικό, κάποια εικόνα, μαγνητάκι, ρούχο, πετσέτα, πιάτο.

6. Ο Φίλιπ Πούλμαν την έχει περιγράψει ως ιδιοφυΐα.

7. Η Tove ονόμασε τη μαύρη γάτα της Psipsina (ψιψίνα).

Πηγές

www.moomin.com/en/

Wikipedia

Εκδόσεις Παπαδόπουλος

ELNIPLEX

Πηγή: Elniplex

ERTecho | 29/04/2025

Συγγραφείς και μεταφραστές μιλάνε στον Δημήτρη Μεϊδάνη για το πρόσφατο βιβλίο τους.

Σήμερα Τρίτη η Μερόπη Μιχαλέλη μας μιλάει για το βιβλίο της “Διαδρομές γονεϊκότητας” (Πως γινόμαστε ή δεν γινόμαστε γονείς).

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος.

Πηγή: ERTecho

Elniplex | 27/04/2025

Γράφει ο Απόστολος Πάππος

Έχουν κάνει πολλά μαζί. Πρώτα και καλύτερα, έχουν διώξει τον πόλεμο. Κι ακολούθως, έχουν μάθει να κάνουν τικ τακ συντονισμένα, έχουν κάνει επαγγελματικό προσανατολισμό, έχουν καταφέρει να κάνουν αποταμίευση, έχουν φτιάξει βιβλιοθήκες, έχουν κάνει Χριστούγεννα με αλφαβητάρια και ακαδημίες. Και τώρα; Τώρα “Μπαντάνες” (Εκδόσεις Παπαδόπουλος)!

Αυτός είναι ο τίτλος του καινούργιου τους βιβλίου. Ενός πολυταξιδεμένου πειρατή είκοσι πέντε χρόνια στα καράβια και τα μονοκυάλια και μιας πολυτάλαντης χρωμοκράτειρας άλλα τόσα χρόνια στα ίδια ταξίδια συν μια Καλλιθέα.

Ένα βιβλίο που είναι παιχνίδι. Ένα παιχνίδι που είναι διασκέδαση. Και παράδειγμα! Και τρόπος! Και αγάπη! Και συμπερίληψη! Και αποδοχή! Ένα βιβλίο που πραγματικά λέει τρία, σου δείχνει ογδόντα τρία και υπαινίσσεται άλλα τόσα.

Τους ξέρουν όλα τα παιδιά, οι βιβλιόφιλοι, τα βιβλία τους αγαπιούνται, παίζονται και φτιάχνουν πρώτα χαρούμενους αναγνώστες. Δεν χρειάζονται ιδιαίτερες συστάσεις. Ένα μόνο θα σας πω: παίξτε και διαδώστε τις Μπαντάνες. Είναι στάση ζωής, είναι αντίληψη, είναι… έγνοια!

Θα χαρακτήριζα το καινούργιο σας βιβλίο ένα, ας πούμε, «αδερφάκι» της «Αμάλια», υπό την έννοια, όχι μόνο της τεχνικής, αλλά και της επιλογής σας το βασικό ζήτημα που αναδύεται να το πράττει ανείπωτα, προτάσσοντας την απόλαυση της ανάγνωσης. Είναι έτσι;

Καταπληκτική παρατήρηση. Είναι έτσι από πολλές απόψεις. Σίγουρα γιατί, όπως και η Αμάλια που φτιάξαμε με την Ντανιέλα Σταματιάδη, αντί για ιστορία είναι περισσότερο ένα στιγμιότυπο. Οι Μπαντάνες δεν είναι παρά μερικά μόνο λεπτά από την καθημερινότητα μιας σχολικής παρέας που ετοιμάζεται να παίξει τους πειρατές. Και ειδικά με αφορμή τις Μπαντάνες, σκέφτομαι πως αν ό,τι νιώθεις την ανάγκη να πεις με ένα βιβλίο, με έναν φυσικό τρόπο μπορεί να χωρέσει σε μερικά λεπτά καθημερινότητας των παιδιών, τότε μπορείς να ελπίζεις ότι αυτό που προσδοκάς σαν αλλαγή μπορεί να χωρέσει κάποτε στην πραγματικότητα όλων μας. Είναι και ένα τεστ αν το θες. Πολλά σπουδαία και βαρύγδουπα μπορούμε να συνθέσουμε για να αφηγηθούμε… αλλά τελικά ίσως είναι η συνάφειά τους με την πραγματική ζωή μας που θα τα κάνει να έχουν ένα μικρό αποτέλεσμα προς κάτι καλύτερο.

Αλλά και, μιας και έπιασα το συγγενολόι, θα το έλεγα ένα ξαδερφάκι των θρυλικών «καλών και κακών πειρατών». Υπήρξε κάποια συνάφεια, κάτι που πριν ή μετά, πήγε το μυαλό σου, Αντώνη, σε εκείνη την τριλογία;

Ε, καλά τώρα. Έχει βαρεθεί ο κόσμος να βάζω πλοία και πειρατές μέσα στα βιβλία μου. Δεν μπορώ να το ελέγξω. Οι καλοί κι οι κακοί, ο Μπελαμής, το Leon Millequestions που βγάλαμε με την Ίριδα σε Βέλγιο, Κορέα και Βραζιλία, τα Κύματα της Έλλης (τον έκανα καπετάνιο κι όχι πειρατή για ξεκάρφωμα), Οι πιο Ωραίοι Θησαυροί που κάναμε με την Μυρτώ, τα Καράβια μας με την Μαρία Αγγελίδου και η διασκευή του Νησιού των Πειρατών και τώρα αυτό… Υπάρχει πάντα η αγάπη και η μανία μου για τη θάλασσα και τη ναυτοσύνη μέσα στα βιβλία. Πετάγεται από παντού.

Αλλά τρέφω και μια ιδιαίτερη αγάπη για την έννοια «πειρατής». Όχι μόνο για την ταξιδιάρικη, θαλασσινή διάθεση στην οποία μας βάζει, αλλά για το γεγονός ότι οι πειρατές ήταν στην ιστορία ως επί το πλείστον κλέφτες, απατεώνες, κακοί και άγριοι. Το ότι η λογοτεχνία για παιδιά είναι γεμάτη, χρόνια τώρα, με αστεία, ταξιδιάρικα πολύχρωμα πειρατάκια, είναι κάπως μια μεταστροφή, μια αλλαγή, μια ωραία επιλογή. Μου αρέσει αυτό.

Το να επιλέγουμε συνειδητά την καλύτερη εκδοχή μας: τι είμαι στο βιβλίο; Πειρατής; Ωραία! Αλλάζω! Πετάω τα σπαθιά, τις ληστείες, την αγριάδα μου, κρατάω το καράβι μου, τη γενναιότητά μου, την περιέργειά μου για τους θησαυρούς που κρύβονται εκεί έξω στο πέλαγο και προχωράω καλύτερα έτσι… Το «καλοί και κακοί» δεν είναι διάκριση που προχωράει κανέναν. Το «εμείς» και «οι καινούργιοι, καλύτεροι εμείς» είναι η διάκριση που αξίζει νομίζω. Αυτό που συμβαίνει πανηγυρικά στις τελευταίες σελίδες όλων των βιβλίων της τριλογίας που ανέφερες, διαλύοντας τον τίτλο «καλοί και κακοί» και φτιάχνοντας πάντα μια παρέα που εκείνη τη μέρα… έκανε ένα βήμα.

Είναι ένα βιβλίο που κυρίως παίζεται οι Μπαντάνες; Ένα βιβλίο που στήνεται σε ένα ομαδικό παιχνίδι, σε μια θεατρική σκηνή και δημιουργεί παιγνιώδεις διαλόγους και αφετηρίες για συζήτηση; 

ΜΥΡΤΩ: Σίγουρα είναι ένα βιβλίο, που μπορεί να εμπνεύσει όσα αναφέρεις στην ερώτηση. Κι είναι ένα βιβλίο που μπορείς να παρατηρήσεις, στο φόντο, την προετοιμασία των παιδιών και της δασκάλας. Αλλά και τους τρόπους με τους οποίους επιτυγχάνεται το μοίρασμα και το καλωσόρισμα στο παιχνίδι, πότε με την αλλαγή ονομασίας της ομάδας, πότε με την ομοιοκαταληξία και πότε χωρίς αυτήν.

ΑΝΤΩΝΗΣ: Για μένα είναι απλώς ένα παράδειγμα. Κάτι που επιδιώκει να πει 3 πράγματα και να δείξει 83. Βέβαια όπως και οι Καλοί κι οι Κακοί Πειρατές (να άλλη μια συνάφεια) δεν είναι ένα παράδειγμα του πώς πράγματι συμβαίνουν τα πράγματα. Αλλά του πώς θα ήθελα πολύ να συμβαίνουν.

Τα παραδείγματα που μας ενθουσιάζουν, όμως, εκείνα που μας κάνουν να χαμογελάμε κρυφά με το πόσο μας ταιριάζουν, τα υιοθετούμε, τα μιμούμαστε πιο εύκολα από τα λόγια.

Γιατί η κουλτούρα της αγένειας κυριαρχεί συχνά και όχι αυτή της αποδοχής, της ευγένειας, της συμπερίληψης; Μιλήστε μας για τον τρόπο που δώσατε αυτή τη δεύτερη κουλτούρα…

ΑΝΤΩΝΗΣ: Η λέξη με την οποία αγαπώ να μιλώ για την κουλτούρα που λες είναι η λέξη «έγνοια». Η έγνοια αν χωράει κι ο άλλος. Πώς έρχεται κάποιος στο τραπέζι που τρώμε κι αμέσως κάνουμε πιο ‘κει και ψάχνουμε καρέκλα και σερβίτσιο να χωρέσει στην παρέα; Έτσι. Τόσο απλά. Κι όχι μόνο στο τραπέζι. Η έγνοια αν χωράει κι ο άλλος άνθρωπος στα λόγια μας, στις λέξεις μας, στα συνθήματα, τα αφηγήματά μας.

Είμαστε σε θέση να ανοίξουμε τις φράσεις μας; Να ξαναδούμε τα συνθήματά μας; Να πειράξουμε ίσως τις «ομοιοκαταληξίες» μας γιατί τελικά αξίζει πιο πολύ το γεγονός να καταφέρουμε να παίξουμε όλοι μαζί παρέα; Κι όταν θέλουμε να συμπεριλάβουμε, είμαστε ανοιχτοί να ακούσουμε τον «άλλο» να μιλά για τον εαυτό του; Να μάθουμε; Ή μας φτάνουν όσα νομίζουμε πως ξέρουμε ήδη;

Όλα αυτά, δεν ξέρω, ίσως να καταφέραμε να τα χωρέσουμε μέσα στο βιβλίο αλλά ίσως και να φτιάξαμε τελικά απλώς ένα αστείο εσταντανέ με μπαντάνες, γέλια, αστεία συνθήματα, βούλες, μπρόκολα και μια δασκάλα με αποτυχημένη στολή χταπόδι! Και μόνο να γελάσετε λίγο επιτυχία είναι!

ΜΥΡΤΩ: Η δημιουργία, η επινόηση και η συνεννόηση φαίνεται να δίνουν τον τόνο του παιχνιδιού «Μπαντάνες» και του συνθήματος που θα καλωσορίσει το επόμενο παιδί που έρχεται. Παράλληλα βλέπουμε διάφορες στιγμές μοιράσματος π.χ. το αγόρι βοηθάει το κορίτσι να δέσει καλύτερα την μπαντάνα του, το τηλεσκόπιο αλλάζει χέρια κάθε φορά κ.α..

Και φυσικά τη δασκάλα, που αν και έχει βγει λίγο εκτός θέματος, φαίνεται πως είναι εκείνη που έχει εμπνεύσει στα παιδιά αυτήν την χαρά για δημιουργία, παιχνίδι και μοίρασμα.

Με κάποιον τρόπο, με αδιάφορα τα μερίδια, συγγραφέας και εικονογράφος, μοιράζεστε την αφήγηση. Είναι μια επιλογή που διώχνει μπροστά το βιβλίο, μακριά από την παραδοσιακή αφήγηση μιας ιστορίας όπου ο συγγραφέας τα λέει όλα και η εικονογράφηση απλώς συνοδεύει. Μιλήστε μας…

α) για αυτή την επιλογή…

ΜΥΡΤΩ: Αρχικά, είχαμε το κείμενο, το οποίο χωρίζεται σε δύο μέρη: Σ’ ένα κομμάτι που θα παρέμενε ως γραπτός λόγος στο βιβλίο και σ’ ένα άλλο που θα το αναπαριστούσαν οι εικόνες. Επίσης, ο Αντώνης σκέφτεται πολύ με εικόνες ζωντανές και τρισδιάστατες, ενώ εγώ, σκέφτομαι πολύ με εικόνες στατικές και δισδιάστατες. Από αυτή τη συνομιλία και με οδηγό το κείμενο προέκυψε η αφήγηση.

ΑΝΤΩΝΗΣ: Τα picturebooks είναι βιβλία όπου η αφήγηση δεν κρύβεται στο λόγο ούτε και στην εικόνα αλλά στη μαγεία που σπινθηρίζει διαρκώς ανάμεσά τους. Κι η δυσκολία του να συνθέσεις ένα τέτοιο υλικό με ενθουσίαζε πάντα. Δεν είναι τυχαίο ότι τα καλύτερα picturebooks τα δημιουργούν οι εικονογράφοι μόνοι τους (έχουμε και ελληνικά παραδείγματα απίστευτα). Πρέπει συγγραφέας και εικονογράφος να μπορέσουν να λειτουργήσουν κάπως σαν ένας/μία δημιουργός. Όταν αυτή η συνταγή πετυχαίνει είναι συνήθως με εικονογράφους, εκδότες, editors, επιμελητές, αναγνώστες που δεν είμαστε απλώς συνεργάτες αλλά αγαπημένοι φίλοι.

β) για τη συνεργασία σας.

ΜΥΡΤΩ: Η συνεργασία μας σ’ αυτό το βιβλίο είχε μέσα πολύ ενθουσιασμό, γέλια, άγχος, μπαντάνες, χρώματα, μπρόκολα, θαυμασμό, αγάπη, επιθυμία να φτιάξουμε κάτι όμορφο και καλό.

Μυρτώ, πώς χειρίστηκες το βραχύσωμο υλικό του Αντώνη. Παρότι γνωρίζεις πια τους κώδικές του, αυτό ήταν ένα βιβλίο διαφορετικό ακόμα και από εκείνα με τα οποία θεωρητικά «συγγενεύει».

Να σου πω την αλήθεια δεν πρόσεξα κάποια διαφορά στη δομή σε σχέση με τα άλλα. Μου φάνηκε εντελώς «Αντώνης». Αστείο, τρυφερό και έξυπνο. Βέβαια, εγώ γνώριζα από την αρχή και τι γίνεται στην ιστορία, ενώ στο βιβλίο, ένα κομμάτι του κειμένου αποδίδεται μόνο με εικόνες.

Αστέρια, σπαθιά και άλλα σύμβολα. Με ελάχιστες λέξεις και χαμηλή πλοκή κατορθώσατε να πείτε πολλά, και οι δυο. Τι ρόλο παίζουν τα σύμβολα στη ζωή των ανθρώπων και ειδικότερα των παιδιών; Πώς μπορούμε να πάμε πέρα από τα εξωτερικά γνωρίσματα;

ΜΥΡΤΩ: Τα σύμβολα μπορούν να εμπνεύσουν, να νοηματοδοτήσουν, να δημιουργήσουν δεσμούς. Νομίζω πως είναι σημαντικά για τους ανθρώπους, ως κύριο συστατικό της φαντασίας. Από κει και πέρα σημαντικό ρόλο παίζει η παιδεία, στο πώς θα τα χειριστούμε ώστε να μη γίνουν αφορμή για φανατισμό, χειραγώγηση, θεωρίες συνωμοσίας κτλ.

Με μια λέξη ή μια φράση ή περίπου

Η δική σας μπαντάνα τι σύμβολο και τι χρώμα θα είχε;

ΜΥΡΤΩ: Κόκκινη και θα είχε μια μπλε αρκούδα.

ΑΝΤΩΝΗΣ: Αδιάφορο το χρώμα αλλά να έχουν γράψει από κάτι οι φίλοι κι οι φίλες μου με μαρκαδόρο.

Σε ποια πόλη, περιοχή ή δρόμο, αισθάνεστε τόσο άνετα, τόσο ο εαυτός σας που θα κυκλοφορούσατε ακόμα και με την πιο αστεία σας μπαντάνα;

ΜΥΡΤΩ: Στο “ποτάμι” στην Καλλιθέα, στις βόλτες που βγάζουμε τον Ερμή-Λουκουμή.

ΑΝΤΩΝΗΣ: Στη Βαρκελώνη. Στο Μικρολίμανο. Στη Μπολόνια. Στη Νέα Σμύρνη. Στο Σαντιάγο δε Κομποστέλα. Στο Γαλαξίδι. Στο Καψάλι των Κυθήρων. Μια και το ΄πες όμως επειδή έρχεται και καλοκαιράκι: οι μπαντάνες είναι ωραίες για να παίξουμε τους πειρατές στο σπίτι ή στο σχολείο! Ο ήλιος δεν αστειεύεται όμως… σε παραλίες, καράβια αληθινά κλπ οπωσδήποτε, οπωσδήποτε, οπωσδήποτε καπέλο!

Με ποιο τραγούδι θα υποδεχόσασταν κάποιον/κάποια/κάποιους δίνοντάς του/της/τους θέση στην ομάδα, στην παρέα σας;

ΜΥΡΤΩ: Με Το πάρτι του Λουκιανού Κηλαηδόνη.

Θέλω ένα βράδυ να κάνω ένα πάρτι
πάρτι από εκείνα τα παλιά
και να καλέσω σε εκείνο το πάρτι
να `ρθουν τα πιο καλά παιδιά[…]

[…]Στην πάντα να περάσει η παρέα μας!
Γιούχα ι, γιούχα για
Στη μπάντα να περάσει η παρέα μας Γιούχα Χίγια Για!

ΑΝΤΩΝΗΣ: Αντί για τραγούδι θα σου πω μια σκηνή που με συγκινούσε πάντα και τώρα που το σκέφτομαι μπορεί να ήταν και έμπνευση για το βιβλίο. Είναι από την ταινία «Παρακαλώ γυναίκες μην κλαίτε», του Σταύρου Τσιώλη και του Χρήστου Βακαλόπουλου. Ο Αργύρης Μπακιρτζής ως ενορχηστρωτής μιας δημοπρασίας-γιορτής στην Αρκαδία, παίρνει το μικρόφωνο κι αρχίζει: «Χαιρετίζουμε Στεμνίτσα και Δημητσάνα, χαιρετίζουμε Χρυσοβίτσι, Ζάτουνα, Πυργάκι, Βυτίνα, Καρκαλού…» κι η παρλάτα του συνεχίζει για ώρα ώσπου να χωρέσει όλα τα χωριά της Αρκαδίας ένα ένα, μετά όλη την Πελοπόννησο κι ύστερα όλη τη χώρα. «Σφίγγουμε στον καθένα ξεχωριστά το χέρι» τελειώνει μετά από ώρα κι ο κόσμος παραληρεί από τη χαρά του που άκουσε τον εαυτό του, που δεν ξεχάστηκε κανείς. Λοιπόν με συγκινεί αυτή η σκηνή απίστευτα (ενώ δεν είναι και η πιο συγκινητική του έργου). Επίσης με συγκινούν οι κάθε είδους εμψυχωτές που διακόπτουν μια στιγμούλα το παιχνίδι για να καλωσορίσουν τον αργοπορημένο φίλο ή φίλη που μόλις μπήκε. Κι εκείνη η φράση από το Lilo & Stitch: «Ohana means family. Family means: nobody gets left behind or forgotten!» Λοιπόν, τραγούδι ρώτησες όμως: ίσως αυτό από το Χάρτινο Καράβι που λέει «Αν θες μαζί μου έλα κι εσύ, δυο πειρατές σε ένα νησί, σε ένα νησί των θησαυρών και Κρούσος μα και Ροβινσών» να το διασκεύαζα «Αν θες μαζί μας…» και να μέτραγα πειρατές: δυο πειρατές σε ένα νησί, τρεις πειρατές, πέντε πειρατές…

Το χιούμορ είναι σαν…

ΜΥΡΤΩ: Βάλσαμο. Ξορκίζει και μαζί αγκαλιάζει.

ΑΝΤΩΝΗΣ: Το χιούμορ ξεκλειδώνει, ξεπαγώνει, κάνει τους ανθρώπους να νιώθουν ασφάλεια. Κι όταν νιώθουν ασφάλεια αφήνονται να παίξουν. Κι όταν παίζουν φτιάχνουν όμορφα πράγματα ή σκέφτονται όμορφα πράγματα που δεν τα είχαν σκεφτεί ως τώρα.

Όταν δεν έχεις οξυγόνο, ξέρουμε τι γίνεται. Όταν έχεις οξυγόνο…;

ΑΝΤΩΝΗΣ: Όταν έχεις οξυγόνο κάνε ό,τι ποθείς και μαζί με αυτό κάνε πράγματα για να έχουν όλοι οξυγόνο.

ΜΥΡΤΩ: Ζεις με τις χαρές και τις λύπες. Μαθαίνεις, δημιουργείς, προσπαθείς για το καλύτερο.

Πηγή: Elniplex