Elniplex | 14/02/2025

Γράφει ο Απόστολος Πάππος

Διαβάζεται σε 3′- Ηλικιακό κοινό: 9+ (target 9-14) – Λογοτεχνία για παιδιά

Πόσο στείρα είναι η φτωχή, αδύναμη φαντασία του ανθρώπου, όταν συγκρίνεται με την αδιανόητη ιδιοφυΐα της φύσης.
Edgar Rice Burroughs, Στον πυρήνα της Γης

Ο πρώτος αυτοτελής τόμος μιας τετραλογίας περιπέτειας και φαντασίας που ταξιδεύει στην εποχή των Νεάντερταλ.

Περί τίνος πρόκειται

“Σας έχει τύχει ποτέ να σας πει κάποιος το γνωστό κλισέ, ότι δεν θα έβγαινε μαζί σας ακόμα κι αν ήσασταν ο τελευταίος άνθρωπος στη Γη; Σε μένα συνέβη πρόσφατα, όταν το πρότεινα στη Σόνια Γκριν. Μόνο που τελικά η ζωή είναι γεμάτη ανατροπές – και βγήκαμε. Δηλαδή, όχι ακριβώς… Το μόνο βέβαιο πάντως είναι ότι εκείνη την ώρα ήμουν όντως η μοναδική διαθέσιμη επιλογή της σε ολόκληρη τη Γη. Ή, τουλάχιστον, σε ολόκληρη τη Γη σήμερα. Σας μπέρδεψα;… Το ξέρω.
Οπότε, ας πάρουμε τα πράγματα καλύτερα από την αρχή”.

Τζέιμπς Γουεμπ, αγόρι, αφηγητής. Σόνια Γκριν, κορίτσι, αφηγήτρια. Συνομήλικοι. Τόπος Μπαρ Χάρμπορ, στο νησί Πάνουντ Ντέζερτ, στην κομητεία Χάνκοκ, πόλη μικρή, κάπου 5 χιλιάδων, δημοφιλής καλοκαιρινός τουριστικός προορισμός, που πριν γίνει τέτοιος, μοιάζει να ζει εντελώς στο παρελθόν και να μην έχει και τόσα παιδιά δα.

Τέλειωσαν το δημοτικό. Πολύ διαφορετικοί, σχεδόν σε όλα τους. Εκείνη δυναμική, εξωστρεφής, θαρραλέα. Εκείνος ένα κουβάρι γύρω από τον εαυτό του, τα βιβλία του, τη μουσική του και θαρραλέο δεν τον λες σε καμία περίπτωση. Ως τότε έστω.

“Αχ, ας γινόταν κάτι να με έπαιρνε από δω πέρα. Κάτι—οτιδήποτε. Ένας σεισμός, μια πυρκαγιά, ένα θαύμα, μια καταστροφή. Αρκεί να έφευγα“. Η Σόνια βαριέται σ’ αυτή την πόλη και το δείχνει ολοφάνερα. Και τον Τζέιμς τον βαριέται σαν την πόλη. Αλλά πρόσεχε τι εύχεσαι παιδί μου, γιατί υπάρχουν πολλών ειδών θαύματα και καταστροφές!

Οι δυο τους θα ανακαλύψουν ένα μυστικό που είναι σε θέση να αλλάξει τη ζωή στον τόπο τους αλλά και γενικώς. Γιατί εκεί, στο υπόγειο του παλιού ξενοδοχείου, το οποίο φτιάχτηκε για να καλύψει το μυστικό εργαστήριο που φτιάχτηκε κατά τον Β’ Παγκόσμιο στο Μπαρ Χάρμπορ και φημολογείται ότι επιστήμονες δούλευαν εκεί πολλά μυστικά πρότζεκτ, ανάμεσά τους και την ατομική βόμβα, υπάρχει μια πύλη που σε πάει πίσω, πολύ πίσω. Στην εποχή των προγόνων του Νεάντερταλ, ας πούμε. Δεν το λες και πολύ κοντά…

Εστιάζοντας

Η συνθήκη των χρονοταξιδιών είναι συνήθης στη λογοτεχνία για παιδιά τα τελευταία τριάντα-σαράντα χρόνια. Κάποια μυστική πύλη, πέρασμα, κρύπτη, ανοίγει και φανερώνει στους προέφηβους ή έφηβους πρωταγωνιστές έναν άλλο κόσμο, μυστηριώδη, φανταστικό, μαγικορεαλιστικό, που με κάποιον τρόπο ενώνεται με τον δικό τους.

Καθώς λοιπόν δεν ξαφνιάζεσαι από τη συνθήκη, αφού την έχεις συναντήσει ξανά και ξανά, εκείνο που μένει να κριθεί στη ματιά του αναγνώστη, είναι αν η γραφή, ο αφηγηματικός ρυθμός, τα υπόλοιπα ευρήματα, οι χαρακτήρες και η πλοκή, έχουν τέτοια ποιότητα που να οικοδομούν κάτι που απολαμβάνεις. Και εδώ, αυτό ακριβώς συμβαίνει.

Ο έμπειρος και πολύ καλός συγγραφέας Κυριάκος Αθανασιάδης συμπράττει με τον λάτρη των περιπετειών φαντασίας Γιώργο Δάμτσιο και το αποτέλεσμα είναι το πρώτο βιβλίο μιας διαφαινόμενης τετραλογίας με τίτλο Στα κύματα του χρόνου, που μας μεταφέρει κάπου 200-300 χιλιάδες χρόνια πριν, στον κόσμο των Νεάντερταλ (εξαφανίστηκαν κάπου 40 χιλιάδες χρόνια πριν από την εποχή μας), που συνομιλεί απευθείας με την εποχή των δύο πρωταγωνιστών.

Με ατμόσφαιρα και ύφος γραφής που κλείνει το μάτι στον μάγιστρο Ντάγκλας Άνταμς, χιουμοριστικό, φλεγματικό και κυνικό ενίοτε, οι δύο συγγραφείς συνθέτουν μια στιβαρή περιπέτεια φαντασίας και κατάδυσης στην προϊστορία, στηρίζοντας τη διπλή, πρωτοπρόσωπη αφήγησή τους στους αντιθέτους χαρακτήρες και τις διαχρονικές αξίες και συνθήκες της φιλίας, της αντιπάθειας, του θάρρους, του προσωπικού χώρου, της ανακάλυψης του εαυτού μέσα σε συνθήκες παράξενες το λιγότερο. Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα στον αναγνώστη να ταξιδέψει στην προϊστορία και στις ιδιαίτερες δυνατότητες και προτεραιότητες εκείνων των μακρινών προγόνων που μοιάζουν απειλητικοί για τη Σόνια και τον Τζέιμς.

Η οργάνωση του υλικού, ο αφηγηματικός ρυθμός, οι δύο βασικοί χαρακτήρες και ο υποδόριος γνωστικός χαρακτήρας του μυθιστορήματος δουλεύουν πολύ καλά.

Καλαίσθητο εξώφυλλο και εικόνες γκριζόμαυρες από την Κατερίνα Σωτηροπούλου.

Για αναγνώστες από 9 περίπου ετών.

Εκδόσεις Παπαδόπουλος.

Απόσπασμα

Δείτε απόσπασμα εδώ

TAYTOTHTA
Τίτλος:	Στα κύματα του χρόνου 1: Άγρια χώρα
Συγγραφέας:	Κυριάκος ΑθανασιάδηςΓιώργος Δάμτσιος
Εικονογράφος:	Κατερίνα Σωτηροπούλου
Εκδόσεις:	Παπαδόπουλος, Οκτώβριος 2024
Σελίδες:	240
Μέγεθος:	14 Χ 20,5
ISBN:	978-618-232-052-5

Πηγή: Elniplex

Artscript

Άλλο ένα βιβλίο της σειράς ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος, που εμπεριέχει κείμενα κλασικών Ελλήνων λογοτεχνών διαμορφωμένα για παιδιά, με πλούσια εικονογράφηση. Έχουμε τονίσει πόσο σημαντικοί είναι οι κλασσικοί Έλληνες συγγραφείς για αυτό και επίκαιροι. Το συγκεκριμένο βιβλίο ‘‘Η θάλασσα’’ είναι σε απόδοση Κώστα Πούλου, και εικονογράφηση Αχιλλέα Ραζή, οι αποχρώσεις του μπλε κυριαρχούνε όπως είναι φυσικό, με εικόνες που θα βρουν της αρεσκείας τους τα παιδιά. Κι εδώ ο Πούλος ακολουθεί όσο πιο πιστά το πρωτότυπο.

Ο Καρκαβίτσας ταξίδεψε σε πολλά μέρη της Ελλάδας για να συλλέξει λαογραφικό και ιστορικό υλικό που χρησιμοποίησε στη σύνθεση των έργων του, αυτό είναι εμφανές και στη «Θάλασσα», που η αφήγηση γίνεται σε πρώτο πρόσωπο, και ο αφηγητής ξεκινάει με τη φράση του πατέρα του «Μακριά, γιέ μου, από τη θάλασσα…». Παρόλα αυτά ο ήρωας θα μπαρκάρει με το καράβι του καπετάν Καλιγέρη. Επιστρέφοντας σώος και αβλαβής και γνώστης πολλών πραγμάτων θα παντρευτεί τη Μαριώ και θα γίνει στεριανός, από εκεί και πέρα θα υπάρξουν δύο αγάπες στη ζωή του και ποια λέτε να τον κερδίσει;

Το κείμενο μας μεταφέρει σε μιαν άλλη εποχή της Ελλάδας, τότε που η ναυτιλία ήταν πολύ πιο επικίνδυνη και επίπονη, αλλά και η περιπέτεια τόσο εθιστική για τους ερωτευμένους με τη θάλασσα. Οι νεαροί αναγνώστες δεν θα διαβάσουν μόνο μια ναυτική ιστορία, μα θα δουν και πως ζούσε ο κόσμος πριν την έλευση της τεχνολογίας των υπολογιστών, έναν αιώνα τουλάχιστον νωρίτερα. Τις δυσκολίες της ζωής, την απλότητά της, μα και τους κινδύνους που εγκυμονούσαν, αν όχι περισσότερους, τουλάχιστον διαφορετικούς.

Ε.Φ.Β

Πηγή: Artscript

ΤοΒιβλίοNet | 12/02/2025

Γράφει η Κατερίνα Σιδέρη

Έχουμε ακούσει για πολλές γυναίκες που πέρασαν στην ιστορία, για γυναίκες που κατέχουν περίοπτη θέση στο κάδρο της. Αν με ρωτάτε, γνώρισα κάμποσες, μα όχι όλες όσες το σημερινό βιβλίο φιλοξενεί.

Μαγεύτηκα πραγματικά από το περιεχόμενό του, από την πλούσια πηγή στοιχείων και από την εικονογράφηση του. 

Ένα βιβλίο χωρισμένο σε κατηγορίες, ένα βιβλίο που ξεχώρισα αμέσως, ένα βιβλίο που λάτρεψα και θεωρώ ότι δεν πρέπει να λείπει από καμιά παιδική ή και όχι, βιβλιοθήκη.

Στο υπέροχο αυτό βιβλίο των εκδόσεων Παπαδόπουλος, έχουμε να γνωρίσουμε πάρα πολλές και διαφορετικές γυναίκες. Γυναίκες της πολιτικής και βασίλισσες, γυναίκες των γραμμάτων, των τεχνών και της φιλοσοφίας, γυναίκες των επιστημών, γυναίκες στρατηγοί και πολεμίστριες, γυναίκες πρωτοπόρες και Influencers για την εποχή τους αλλά και γυναίκες που είχαν το βλέμμα τους στραμμένο στη μεσόγειο.

Πολλές και ξακουστές γυναίκες, παρελαύνουν στις σελίδες του, είναι έτοιμες να μας συστηθούν και να μας διηγηθούν τα κατορθώματα τους!

Πρώτη απ’ όλες η Γοργώ η Σπαρτιάτισσα βασίλισσα και σύζυγος του τρανού Λεωνίδα. 

Η Ολυμπιάδα η ξακουστή βασίλισσα της Μακεδονίας, η Αρσινόη η Β η βασίλισσα της Θράκης και φαραώ της Αιγύπτου και μιας και είμαστε στην Αίγυπτο, ελάτε να σας συστήσω και την επιβλητική Κλεοπάτρα. 

Επόμενη είναι μια αυτοκράτειρα του Βυζαντίου, η γνωστή Θεοδώρα, σύζυγος του Ιουστινιανού και ακολουθεί η Αθηναία αυτοκράτειρα του Βυζαντίου η αποφα-σιστική Ευδοκία.

Τη σκυτάλη παίρνει μια Ελληνίδα πριγκίπισσα της Γερμανίας, η Θεοφανώ και τη δίνει στην αυτοκράτειρα του Βυζαντίου Αριάδνη. 

Οφείλω να ομολογήσω ότι τόσα βαρύγδουπα γυναικεία ονόματα δεν έχω δει ξανά συγκεντρωμένα σε ένα βιβλίο!

Επόμενος σταθμός, οι γυναίκες των γραμμάτων.  

Θα γνωρίσουμε τη λυρική ποιήτρια Κορίνα τη ζωγράφο Ελένη, την πρωτοπόρο της αγγειοπλαστικής Κόρα τις ποιήτριες Ανύτη και Σαπφώ, τις φιλόσοφους Περικτιόνη και Σωσιπάτρα, την ιστοριογράφο Άννα Κομνηνή η Αλεξιάδα  και τον κύκλο των γυναικών των γραμμάτων θα κλείσει η μοναχή συγγραφέας Κασσιανή. 

Τι υπέροχα ονόματα έχουμε έως τώρα διαβάσει. Ονόματα που κουβαλούν ιστορία, ονόματα που ταξιδεύουν στον χρόνο, ονόματα που σημάδεψαν ιστορικά γεγονότα, ονόματα που δύσκολα ξεχνιούνται, όσα χρόνια κι αν περάσουν.

Κάθε γυναίκα συνοδεύεται με την περίοδο στην οποία έζησε και έγινε διάσημη και για εκείνες τις γυναίκες που δεν γνωρίζουμε ακριβώς τον χρόνο στον οποίον έζησαν, αναφέρεται μονάχα ο αιώνας στον οποίον δραστηριοποιήθηκαν.  

Αφήνουμε την τέχνη και περνάμε στην επιστήμη, όπου εδώ θα γνωρίσουμε την Αγνοδίκη τη γιατρό, την Αγλαονίκη την αστρονόμο, τη Θεανώ, τη Θεμιστοκλεία και την Υπατία που διέπρεψαν στα μαθηματικά αλλά και την Ασπασία την γυναικολόγο του τετάρτου αιώνα μΧ.

Σειρά έχουν οι πολεμίστριες, με πρώτη την τρομερή Κυνάνη, την ποιήτρια Τελέσιλλα που έσωσε το Άργος από τους Σπαρτιάτες, τη βασίλισσα της Σπάρτης Αρχιδάμεια, την Ύδνα που δοξάζεται μαζί με τον πατέρα της και που η οποία πολέμησε και διακρίθηκε στο πλευρό των Περσών και τέλος η Αρτεμίσια βασίλισσα της Αλικαρνασσού, που έδειχνε περίσσιο θάρρος στο πεδίο της μάχης.

Θέλετε να μάθουμε ποιες ήταν οι πρώτες γυναίκες πού έμειναν στην ιστορία ως πρωτοπόρες;

Πάμε λοιπόν να τις γνωρίσουμε!

Μαζί μας είναι η προπονήτρια Καλλιπάτειρα και στοργική μητέρα μου η Κυνίσκα από την Σπαρτή, η ολυμπιονίκης και ιέρεια τις Πολιάδος Αθηνάς Πραξιθέα, η Λάμια η πρώτη έφορος και ομορφότερη όλων, η εταίρα Φρύνη, η συνοδοιπόρος του Περικλή ξακουστή Ασπασία, η αρχαία σταχτοπούτα Δωρίχα η ιστορία της οποίας διασώθηκε από Ρωμαίους, η μακρεμβολίτισσα Ευδοκία και τον κύκλο κλείνει η μητέρα του μεγάλου Κωνσταντίνου Αγία Ελένη.

Στην τελευταία κατηγορία των γυναικών που άγγιξαν και ξεπέρασαν το μύθο και φέρει τίτλο με ένα βλέμμα στη μεσόγειο την αυλαία ανοίγει η βασίλισσα της Παλμύρας Ζηνοβία, ακολουθεί η Αρτεμίσια  η Β της Καρίας, η πανίσχυρη Φούλβια που ήταν και η πρώτη μυθολογική γυναίκα που εμφανίστηκε σε ρωμαϊκό νόμισμα, η Λιβία Δρουσίλλα πρώτη αυτοκράτειρα της Ρώμης, η Κυμαία Σίβυλλα που κατάφερε να επιβληθεί στον κόσμο ως φοβερή μάντισσα και την αυλαία ρίχνει η Απολλωνίς η γυναίκα του Άτταλου καταγόμενη από την Κύζικο.

Εικονογράφηση: Μεταλληνού Ρένια

Η Ρένια Μεταλληνού γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Κέρκυρα. Σε ηλικία περίπου 4 ετών ξεκίνησε την καλλιτεχνική της σταδιοδρομία ζωγραφίζοντας αρχικά σε έπιπλα και τοίχους με αυτοσχέδια χρώματα (τα καλλυντικά της μητέρας της) αναγκάζοντας την έτσι να της αγοράσει τετράδια, μπλοκ, μαρκαδόρους και χρώματα. Μεγαλώνοντας μετακόμισε στην Αθήνα, όπου σπούδασε γραφιστική στον ΑΚΤΟ. Λίγα χρόνια αργότερα, κερδίζοντας μια υποτροφία, παρακολούθησε μαθήματα σχεδίου μόδας στο ΙΕΚ Ακμή.

Εργάστηκε στα ατελιέ μεγάλων περιοδικών και εφημερίδων για 10 περίπου χρόνια. Το 2013 κυκλοφόρησε το πρώτο της βιβλίο αποφάσισε να ασχοληθεί αποκλειστικά με την εικονογράφηση. Έχει συνεργαστεί με εκδοτικούς οίκους σε Ελλάδα και εξωτερικό. Σήμερα ζει λίγο έξω από την Αθήνα με την οικογένεια της και τα ζωάκια τους και συνεχίζει να ζωγραφίζει σε κάθε ευκαιρία.

Το ιντερνετικό της σπίτι είναι το www.reniametallinou.com αλλά μπορείτε να την βρείτε και στο https://www.facebook.com/reniamet.illustration/

Το οπισθόφυλλο του βιβλίου αναφέρει:

Αφουγκραστείτε τις ιστορίες και τους θρύλους δεκάδων ξεχωριστών γυναικών,

καθώς µας αφηγούνται οι ίδιες πώς άλλαξαν το πεπρωμένο τους

και άφησαν το δικό τους μοναδικό στίγμα στην ιστορία.

Ακολουθήστε τις κόκκινες κλωστές που συνδέουν τα κατορθώματά τους,

κάνοντας ένα μαγευτικό ταξίδι στην Ελλάδα, τη Μεσόγειο

κι ακόμη παραπέρα, από την αρχαιότητα ως το Βυζάντιο,

και αλλάξτε τον τρόπο που κατανοούσατε μέχρι τώρα το παρελθόν!

Γυναίκες που διακρίθηκαν στην πολιτική και στον πόλεμο. Γυναίκες που πρωτοστάτησαν στις τέχνες, τα γράμματα και τις επιστήμες. Γυναίκες που κατάφεραν να ξεχωρίσουν και να γίνουν διαχρονικά παραδείγματα προς μίμηση! Σπουδαίες γυναικείες φιγούρες από τον αρχαιοελληνικό, βυζαντινό και μεσογειακό κόσμο, που σε πρώτο πρόσωπο μας αφηγούνται τα κατορθώματά τους — κατορθώματα εκπληκτικά, που αποδεικνύουν περίτρανα πως πίσω από κάθε πετυχημένη γυναίκα δεν κρύβεται κανείς άλλος παρά ένας ευφυής νους σε συνδυασμό με το πείσμα και τη θέλησή τους να διακριθούν και να κατακτήσουν μια θέση ανάμεσα στις επιφανείς προσωπικότητες της ιστορίας.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα του βιβλίου.

Ο Ζήνωνας Ζαμπακίδης έχει δουλέψει για χρόνια στον κλάδο της συμβουλευτικής επιχειρήσεων ενώ διετέλεσε και ερευνητικός συνεργάτης για το Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου.

Αυτό που πραγματικά αγαπά, όμως, είναι η εκπαίδευση. Τα τελευταία χρόνια εργάζεται ως καθηγητής Οικονομικών και Διοίκησης Επιχειρήσεων στο πρόγραμμα International Baccalaureate της Σχολής Μωραΐτη, ενώ στο παρελθόν έχει εργαστεί και στο Κολλέγιο Αθηνών. Ταυτόχρονα, είναι διεθνής εξεταστής για το International Baccalaureate, αλλά και κριτής στην Διεθνή και την Ελληνική Οικονομική Ολυμπιάδα. Έχει πάθος για την ιστορία και ειδικά την ελληνική. Αυτό είναι το τρίτο παιδικό ιστορικό βιβλίο του.

Έχει την τιμή να είναι ανδρικό μέλος (Φίλος) της Γυναικείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς.

Λίγα λόγια για τη συγγραφέα του βιβλίου.

Η Βασιλική Μαρκάκη γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Είναι μουσειολόγος-διεθνολόγος με σπουδές ιστορίας τέχνης και πολιτιστικής διαχείρισης, συγγραφέας, κι υποψήφια διδάκτωρ με αντικείμενο έρευνας το marketing των πωλητηρίων μουσείων. Έχει συνεργαστεί με μουσεία, καθώς και πολιτιστικούς κι ερευνητικούς φορείς στην Αθήνα, το Λονδίνο και τις Βρυξέλλες – μεταξύ άλλων, με το Σπίτι της Ευρωπαϊκής Ιστορίας (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο-Βρυξέλλες) ως μέλος της ομάδας σχεδιασμού του νέου μουσείου, με το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης (Αθήνα) ως συντονίστρια του e-Learning, και με το Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Ελλάδα για το σχεδιασμό εκπαιδευτικών πακέτων.

Έχει ασχοληθεί, επί σειρά ετών, με την έρευνα για τη σύνδεση μάθησης στο σχολείο και το μουσείο, μέσα από ελληνικά και διεθνή ερευνητικά προγράμματα. Είναι μέλος της Γυναικείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς και του ελληνικού τμήματος IBBY.

Αυτό είναι το έβδομο παιδικό της βιβλίο.

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος.

Περισσότερες πληροφορίες για το βιβλίο, θα βρείτε εδώ.

Πηγή: ΤοΒιβλίοNet

Athens Voice | 04/02/2025

Γράφει η Βίλμα Παπασάββα

Μια συζήτηση με την ψυχαναλύτρια και ιδρύτρια της Κοιτίδας με αφορμή το νέο της βιβλίο «Διαδρομές γονεϊκότητας. Πώς γινόμαστε ή δεν γινόμαστε γονείς» (εκδ. Παπαδόπουλος)

Το βιβλίο «Διαδρομές γονεϊκότητας» της Μερόπης Μιχαλέλη απευθύνεται σε γονείς, σε όσους θέλουν να γίνουν γονείς, αλλά και σε αυτούς που δεν θέλουν ή δεν μπορούν για διαφόρους λόγους. 

Τι είναι η γονεϊκότητα; «Πρόκειται για μια πορεία αγάπης, αγωνίας, ανατροπών, ενίοτε και μίσους, από το γνωστό και οικείο στο άγνωστο που μας τρομάζει…». Η ψυχαναλύτρια Μερόπη Μιχαλέλη στο νέο της βιβλίο «Διαδρομές γονεικότητας. Πώς γινόμαστε ή δεν γινόμαστε γονείς» (εκδ. Παπαδόπουλος), ανοίγει όλα τα θέματα τα οποία ως κοινωνία απωθούμε, αρνούμαστε, εκλογικεύουμε, διαψεύδουμε. Η γονεϊκότητα, η υπογεννητικότητα, η υπογονιμότητα κυριαρχούν στον δημόσιο διάλογο. Με ποιους όρους όμως; Εκατοντάδες εκδόσεις ελληνικές και ξένες, με συμβουλές και μαγικές λύσεις, ινφλουένσερς και ινσταγκράμερς μονοπωλούν το ενδιαφέρον των μελλοντικών γονέων ή ακόμη εκμεταλλεύονται την αγωνία τους προσφέροντας μια εξιδανικευμένη εικόνα της γονεϊκότητας που απέχει πολύ από το αληθινό βίωμα των ανθρώπων. Βεβαίως έχουμε τόσο πολύ απομακρυνθεί από το αληθινό που δυσκολευόμαστε να το αναγνωρίσουμε.

Η Μερόπη Μιχαλέλη είναι ψυχαναλύτρια, μέλος της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας (ΕΨΕ), της Διεθνούς Ψυχαναλυτικής Ένωσης (IPA) και της Ευρωπαϊκής Εταιρίας για την Ψυχανάλυση Παιδιών και Εφήβων (SEPEA). Από το 1996 ασχολείται ενεργά με την εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας της περιγεννητικής περιόδου με στόχο την πρόληψη και θεραπεία της ψυχοπαθολογίας αυτής της περιόδου. Είναι ιδρύτρια και πρόεδρος της ΚΟΙΤΙΔΑΣ του μοναδικού οργανισμού στην Ελλάδα που υποστηρίζει γονείς, νεογνά – βρέφη και επαγγελματίες υγείας. Είναι γνωστή για την προσφορά της στην κοινότητα και για τις δημόσιες παρεμβάσεις της σε θέματα που αφορούν την πρώιμη παρέμβαση σε αυτό τον πληθυσμό, ώστε τα βρέφη και τα νήπια να αναπτύξουν στο μέγιστο το δυναμικό τους. Επισημαίνει συστηματικά την παντελή έλλειψη δημόσιων υποστηρικτικών δομών και κατάλληλα εκπαιδευμένων επαγγελματιών στον τομέα της περιγεννητικής υγείας – παρόλο που όπως έχει αποδειχθεί ότι η πρόληψη προσφέρει πολλαπλάσια οφέλη στο σύστημα υγείας.

Το βιβλίο απευθύνεται σε γονείς, σε όσους θέλουν να γίνουν γονείς, αλλά και σε αυτούς που δεν θέλουν ή δεν μπορούν για διαφόρους λόγους. Στην πραγματικότητα απευθύνεται σε όλους μας, αφού όλοι είμαστε παιδιά κάποιων γονέων. Πραγματεύεται ένα ζήτημα βαθιά υπαρξιακό με το οποίο ο καθένας έχει βρεθεί αντιμέτωπος σε κάποια στιγμή της ζωής του. Και για αυτό απαιτεί από τον αναγνώστη να συνδεθεί με τα συναισθήματά του και να καταδυθεί σε κρυμμένες πτυχές του ψυχισμού του.

Γιατί γράψατε αυτό το βιβλίο;
Υπάρχει μια αλληλουχία φάσεων. Στο έργο μου, όλα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα –είτε είναι το βιβλίο, είτε η Κοιτίδα, είτε η δουλειά μου στην κοινότητα–, το ένα είναι μέσα στο άλλο και όλα μαζί αποτελούν ένα σύνολο. Επομένως ο τρόπος με τον οποίο έγραψα το βιβλίο, ο τίτλος που έδωσα είναι αντανάκλαση της θεωρίας μου και του μοντέλου που έχει διαμορφωθεί όλα αυτά τα χρόνια. Το κεντρικό σημείο είναι η διαδρομή – τίποτα δεν μπορεί να συμβεί χωρίς διαδρομή, προσωπική ή κοινωνική. Για να μπορέσει να γίνει μια μεταλλαγή, ένας μετασχηματισμός και σε εμάς τους ίδιους ως άτομα και στην κοινωνία χρειάζεται μια διαδρομή, με ανηφόρες, κατηφόρες αλλά και ίσιο δρόμο. Στα 65 μου χρόνια, έχοντας κάνει ένα μεγάλο κύκλο στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, ήθελα να μεταδώσω αυτό το μήνυμα – που αντίκειται σε αυτό που συμβαίνει σήμερα στην κοινωνία. Είμαι οπαδός της διαδικασίας. Γίνονται και αυθόρμητα τα πράγματα, αλλά τα σημαντικά είναι αποτέλεσμα μιας διαδικασίας.

Η εγκυμοσύνη μετά από ερωτική πράξη είναι αυθόρμητη ή αποτέλεσμα διαδικασίας;
Είναι αυθόρμητη, όταν η ψυχική διαδικασία και οι ψυχικές κινήσεις μιας γυναίκας ή ενός άνδρα δεν αντιστρατεύονται αυτό το διάβημα. Όμως, η αναπαραγωγή δεν είναι ούτε αυτόματη, ούτε ελεγχόμενη και αυτό το βλέπουμε χειροπιαστά στις περιπτώσεις υπογονιμότητας. Υπάρχουν ασυνείδητα, διαγενεολογικά σενάρια, τα οποία μπορεί να αντιστρατεύονται τη δυνατότητα κάποιων ανθρώπων να κάνουν παιδιά.

Και πολύ περισσότερο όταν είναι ιατρικά ανεξήγητο.
Η αναπαραγωγή είναι το μεγαλύτερο των ανθρώπινων μυστηρίων. Δεν θα το ελέγξουμε απολύτως ποτέ και ας το υπόσχεται η βιομηχανία της αναπαραγωγής. Ευτυχώς, υπόκειται σε ασυνείδητους μηχανισμούς, οι οποίοι έρχονται στην επιφάνεια μέσω της ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας και γίνονται πιο διαφανείς. Πολλές φορές βλέπουμε ότι στα υπογόνιμα ζευγάρια υπάρχει μια ιστορία δύο ή και τριών γενεών που επαναλαμβάνεται, που βοηθά να κατανοήσουμε τις ασυνείδητες κινήσεις που αντιστρατεύονται το διάβημα της πρόσβασης στην γονεϊκότητα και η εγκυμοσύνη δεν επιτυγχάνεται. Τα πρώιμα ή τα εν αγνοία μας κληρονομημένα τραύματα διαμορφώνουν αυτό που είμαστε. Όμως, το περιβάλλον, ο τρόπος που φροντίζεται ένα μωρό μπορεί να αλλάξει και την έκφραση της γενετικής κληρονομιάς, χάρη σε επιγενετικές αλλαγές. Δεν είμαστε καταδικασμένοι να ζήσουμε και να μεταφέρουμε τα τραύματά μας στις επόμενες γενιές. Είναι σημαντικό να τα γνωρίζουν αυτά οι άνθρωποι που σκέπτονται να γίνουν γονείς.

Τι συμβαίνει με το ανάποδο σενάριο; Εγκυμοσύνες που προκύπτουν χωρίς επιλογή;
Μου δίνετε την ευκαιρία να μιλήσω για αυτή την πανδημία, την εγκυμοσύνη στην εφηβεία, που λόγω και της κοινωνικοοικονομικής κρίσης της τελευταίας δεκαετίας μεγαλώνει όλο και περισσότερο. Αυτές οι «ανεπιθύμητες» εγκυμοσύνες υποκρύπτουν επίσης ένα ασυνείδητο σενάριο. Σε αυτές τις περιπτώσεις η κοπέλα προσπαθεί να διαπραγματευθεί μέσα από την εγκυμοσύνη τη δική της σχέση με τη μητέρα της. Το ζητούμενο δεν είναι το σεξ, ούτε το μωρό. Το ζητούμενο είναι να ξαναγίνει η ίδια μωρό. Εάν λοιπόν αυτές οι γυναίκες που κάνουν παιδιά και δεν μπορούν να τα κρατήσουν δεν φροντιστούν σύμφωνα με το ασυνείδητο διάβημά τους, θα συνεχίζουν να κάνουν και άλλα παιδιά που με την σειρά τους δεν θα φροντιστούν όπως τους αξίζει, συνεχίζοντας το διαγενεαλογικό τραύμα της εγκατάλειψης/παραμέλησης.

Είναι πιο ανοιχτά τα ζευγάρια σήμερα να μιλήσουν για τις δυσκολίες τους σε κάποιον ειδικό;
Πολλές φορές όταν έρχονται στα γραφεία μας μάς βλέπουν σαν ένα ακόμη κρίκο στην αλυσίδα των ειδικών που πρέπει να δουν. Εκπλήσσονται όταν ακούν ότι είναι υπάρχει μια αθέατη, ασυνείδητη πλευρά που αντιπαλεύει την προσπάθειά τους. Υπάρχει άρνηση. Θεωρώ ότι οι δύο τελευταίες γενιές είναι άνθρωποι πιο αποκομμένοι από τους ενστικτώδεις μηχανισμούς και τη διαγενεαλογική αλυσίδα της προσωπικής τους ιστορίας. Εδώ και τουλάχιστον δεκαπέντε χρόνια ο σεβασμός στην ψυχική πραγματικότητα έχει αντικατασταθεί από την κυριαρχία της διαδικτυακής πραγματικότητας, που δίνει μια ψευδαίσθηση ελέγχου και παντοδυναμίας. Η υποταγή στην παντοδυναμία μας έχει απομακρύνει από την αλήθεια της γονεϊκότητας που είναι ότι το παιδί είναι ένας τρίτος άνθρωπος, ένας ξένος. Πρέπει να αφιερώσεις χρόνο και να θέσεις σε λειτουργία τους ενστικτώδεις μηχανισμούς για να τον γνωρίσεις. Αυτό είναι μια διαδρομή.

Δεν υπάρχουν οδηγίες χρήσεις. Αλλά οι γονείς έχουν ανάγκη συμβουλές, είναι κάτι που αντιμετωπίζουμε πολύ στα γραφεία μας.
Οι άνθρωποι δυσκολεύονται να έρθουν σε επαφή με το δικό τους παιδικό κομμάτι. Για να γίνεις γονέας πρέπει να συναντήσεις το παιδί που ήσουν εσύ. Αυτό δεν το λέω μόνο σαν ψυχαναλύτρια, αλλά σαν οπαδός και λάτρης των νευροεπιστημών οι οποίες έχουν αποδείξει περίτρανα ότι θα φερθούμε ως γονείς όπως μας φέρθηκαν ως παιδιά. Οι εγγραφές της παιδικής μας ηλικίας θα επιστρέψουν αναπόδραστα. Ό,τι και να σου πει η μεγαλύτερη ινφλουένσερ ή ινσταγκράμερ οι δικές σου εγγραφές θα έρθουν στην επιφάνεια.

Υπάρχει μητρικό ένστικτο;
Απολύτως. Τα ερευνητικά δεδομένα από τις νευροεπιστήμες έχουν δείξει πως αυτό που ονομάζαμε μητρικό ένστικτο, δηλαδή αυτό το ισχυρό πάθος επένδυσης των αναγκών ενός απροστάτευτου βρέφους, είναι γενετικά προγραμματισμένο. Όμως, το μητρικό ένστικτο έχει να κάνει με την ιστορία της μητέρας, του τρόπου που έχει φροντιστεί. Αν έχεις φάει ξύλο, οι ενστικτώδεις κινήσεις σου δεν είναι να φροντίζεις αλλά να δίνεις ξύλο. Άρα με την έννοια αυτή δεν υπάρχει μόνο το μητρικό ένστικτο της καλοσύνης και της αγάπης που διαφημίζεται στο ίνσταγκραμ, υπάρχουν οι πρώιμες εγγραφές στα νευρωνικά μας δίκτυα, οι οποίες έρχονται να παρεμβληθούν σε ό,τι και αν γνωρίζουμε σαν πληροφορία. Χωρίς να τις ελέγχουμε ενεργοποιούνται, ιδιαίτερα σε τόσο κρίσιμες και μεταβατικές φάσεις της ζωής μας. Αυτό που έχεις βιώσει επανέρχεται. Η ψυχοθεραπεία είναι ένας τρόπος να καταλάβουμε και να βάλουμε σε λέξεις αυτά που έρχονται απρόσκλητα και έχουν παραμείνει ανεπεξέργαστα. Αυτή πάντως είναι μια χρυσή περίοδος για να μπορέσει κανείς να επεξεργαστεί το παλιό και να ανοίξει ο δρόμος για το καινούργιο.

Σε τι συνίσταται η μητρική λειτουργία;
Η μητρική λειτουργία, την οποία μπορούν να εκπληρώσουν και τα δύο φύλα, συνίσταται στη δυνατότητά μας και στην επιθυμία μας να αγαπάμε, να θρέφουμε, να φροντίζουμε, να εμπεριέχουμε την ένταση και το άγχος του παιδιού μπροστά στο χάος και το άγνωστο. Ταυτόχρονα όμως στην υγιή μορφή της περιλαμβάνει και την εισαγωγή στη συμβολική τάξη. Αυτό σημαίνει την απομάκρυνση από την αρχική συγχώνευση και την εισαγωγή της θέσης του Τρίτου, άνδρα ή γυναίκας, που θα ευνοήσει τον διαχωρισμό από την τρέλα της συνένωσης και της συγχώνευσης. Η μητρική λειτουργία λοιπόν περιλαμβάνει την αποδοχή του αποχωρισμού. Ο Τρίτος εισάγει τη διαφορά. Αν δεν εισαχθεί η διαφορά, έχουμε τα φαινόμενα της βίας. Αγαπώ πολύ την ψυχαναλυτική έννοια της «λογοκρισίας της ερωμένης», όπως μας την κληροδότησε ο Μισέλ Φαν. Πρόκειται ακριβώς για μια επιταγή μερικής αποεπένδυσης του παιδιού από τη μητέρα, από τη σκέψη της μητέρας, που μετά τον 5ο μήνα αρχίζει και έχει στο μυαλό της τον άντρα της, τον ερωτικό σύντροφο, τη δουλειά της. Έτσι ανοίγει ο δρόμος για να αποκτήσει το μωρό την ικανότητα να παρηγορείται μόνο του και για την ψευδαισθητική ικανοποίηση της επιθυμίας, μια θεμελιώδη ικανότητα του ψυχισμού. Διαφορετικά, μητέρα και παιδί θα παραμείνουν εγκλωβισμένοι σε μια αυταπάτη, ότι εσύ και εγώ θα είμαστε για πάντα ενωμένοι.

Στην κλινική σας δουλειά με ενήλικες βλέπετε αυτή την έντονη συγχώνευση;
Ειδικά στην Ελλάδα πάρα πολύ. Σε άλλους πολιτισμούς λιγότερο, διότι η αίσθηση του μέτρου και όχι της υπερβολής είναι κομμάτι αναπόσπαστο της ανατροφής των παιδιών.

Η ιατρική και η κοινωνία επενδύουν πολύ στην εξέλιξη της καταπολέμησης της υπογονιμότητας. Υπάρχει η διάχυτη αίσθηση ότι αν θέλεις να αποκτήσεις παιδί υπάρχει η δυνατότητα και αν δεν τα καταφέρεις σημαίνει ότι δεν προσπάθησες αρκετά. Εσείς τι πιστεύετε;
Βέβαια! Υπάρχει ο κίνδυνος να ενοχοποιήσουμε την επιθυμία. Όπως λέω και στο βιβλίο να αισθανθείς «Επειδή το θέλω τόσο πολύ, δεν μπορώ να το έχω». Έπειτα μπορεί να γίνει ναρκισσιστική ανάγκη. Από τη μια πλευρά είναι η πίεση από τις δυνατότητες που προσφέρονται από την τεχνολογία της αναπαραγωγής. Από την άλλη είναι ότι ζούμε σε μια κοινωνία με απαιτήσεις τελειότητας, πρέπει να είμαστε πολύ καλοί σε όλα και το έλλειμμα από τη βιολογία μας ή τις συνθήκες της ζωής μας δεν γίνεται αποδεκτό. Σε αυτό το πλαίσιο έχουμε την πίεση ότι πρέπει« να έχουμε παιδί για το βιογραφικό μας». Η αδυναμία απόκτησης παιδιού βιώνεται σαν έλλειμμα και όχι σαν προσωπική επιθυμία ή απόφαση ή απότοκο της διαδρομής του καθένα. Εδώ έρχεται η διεργασία του πένθους των επιθυμιών μας, την οποία οι άνθρωποι πρέπει να κάνουμε. Το πένθος εμπεριέχει και τον μετασχηματισμό. Έχασα κάτι που είχα, ή δεν θα το αποκτήσω ποτέ, όμως μπορώ να γράψω ένα βιβλίο, να κάνω εθελοντισμό κλπ. Να μετουσιωθεί η επιθυμία σε κάτι άλλο. Αν αυτό γίνει όπως είπαμε τον 4ο ή 5ο μήνα της ζωής μας, αν μας επιτραπεί να βιώσουμε την πρώτη μεγάλη απογοήτευση ότι δεν είμαι ένα με τη μαμά μου, γιατί αυτή έχει και άλλα πράγματα στο μυαλό της εκτός από εμένα, τότε μπαίνουν οι βάσεις για να μπορούμε να αντέξουμε τις ματαιώσεις της ζωής.

Η εξέλιξη στην τεχνητή αναπαραγωγή δημιουργεί μια αίσθηση παντοδυναμίας.
Μου δίνετε τώρα την ευκαιρία να πω πως είμαι πολύ σκεπτική με την αλλαγή του νόμου που επιτρέπει να κάνεις παιδιά μέσω ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής μέχρι τα 54 χρόνια σου. Η απόκτηση ενός παιδιού δεν μπορεί να είναι μόνο απότοκο του θέλω, αλλά και της δυνατότητας του ανθρώπου να αναγνωρίσει τι σημαίνει ένα παιδί για αυτόν και τους περιορισμούς στην αρμονική έκφανση αυτής της επιθυμίας. Μπορείς να είσαι γονέας ενός βρέφους όταν το σώμα σου δεν αντέχει να κάτσεις κάτω να παίξεις, να κυλιστείς στην άμμο, να παίξεις μπάλα με το παιδί σου; Και ακόμη περισσότερο, θα μπορέσεις να του εξασφαλίσεις ένα σταθερό περιβάλλον για να το συνοδεύσεις και να το στηρίξεις μέχρι τα 25 ή τα 27 του χρόνια;

Στο βιβλίο τονίζετε τον διαχωρισμό μεταξύ της ανάγκης και της επιθυμίας για παιδί.
Η μοναδικότητα κάθε υποκειμένου και η αρχή της ιστορίας του βρίσκονται στην συνάντηση των επιθυμιών των γονέων του. Η ζωή υπάρχει εκεί όπου υπάρχει επιθυμία, ακόμη και αν δεν γίνει ποτέ πραγματικότητα το παιδί με σάρκα και οστά. Η ζωή υπάρχει ακόμη και αν το παιδί παραμείνει στη φαντασία, αλλά ακολουθήσει την παρακαμπτήριο των μετουσιωτικών λειτουργιών. Πριν το παιδί, όπως λέω και στο βιβλίο, υπάρχει η επιθυμία για παιδί. Η ανάγκη από την άλλη πλευρά εγκαθίσταται συνήθως στο ζευγάρι όταν έχει υποστεί κάποιο πλήγμα η διαδρομή προς την απόκτηση του, αποβολές, παλίνδρομη κύηση, περιγεννητική απώλεια κλπ. Βλέπουμε ανθρώπους με φυσιολογική ψυχική λειτουργία μέχρι εκείνη τη στιγμή να προβάλλουν το αίτημα για ένα παιδί ως το πιο σημαντικό στη ζωή τους και να μπαίνουν στις αγωνιώδεις και επίπονες προσπάθειες να το αποκτήσουν. Όμως πίσω από αυτό το επιτακτικό αίτημα πολλές φορές κρύβονται παλαιότερα μη αναγνωρισμένα πένθη που ψάχνουν διέξοδο έκφρασης.

Πολλοί άνθρωποι έχουν την ψευδαίσθηση ότι ένα παιδί μπορεί να λύσει τα σχεσιακά προβλήματά τους ή τα υπαρξιακά αδιέξοδα.
Αυτό αποτελεί ανάγκη για παιδί. Αναδύεται όπου υπάρχει κάποιο έλλειμμα ή απώλεια. Ένα παιδί δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να λύσει ανάγκες των γονέων, δεν μπορεί και δεν πρέπει να φέρει αυτό το βάρος. Έρχεται για να του μεταδώσουμε εμείς την κληρονομιά μας.

Σήμερα η γονεϊκότητα μπορεί να επιτευχθεί με διάφορους τρόπους. Πολλές οικογένειες είναι μονογονεϊκές, ομόφυλες, ή απέκτησαν παιδί καταφεύγοντας σε τράπεζες για δωρεά σπέρματος και ωαρίων. Εσείς ως ψυχαναλύτρια τι σκέπτεστε πάνω σε αυτό;
Πιστεύω πως το καίριο ζήτημα είναι ο τρόπος με τον οποίο όλες αυτές οι διαδρομές απόκτησης παιδιού γίνονται αντικείμενο επεξεργασίας από τους γονείς. Από τη μία πλευρά η κοινωνία είναι πιο ανεκτική και ευτυχώς γιατί δίνει περισσότερες δυνατότητες στους ανθρώπους να ικανοποιούν την επιθυμία τους να γίνουν γονείς, από την άλλη όμως πρέπει να σκεφθούμε τα πολλαπλά μηνύματα που έχει κάθε επιλογή η οποία διαφοροποιείται από τον γνωστό τρόπο της φύσης, όπου μια γυναίκα και ένας άνδρας μέσα από την ερωτική πράξη κάνουν ένα παιδί. Ξέρουμε ότι ο ψυχισμός μας εγγράφει και απορροφά τα ψυχικά γεγονότα των γονέων μας. Τα υιοθετημένα παιδιά γνωρίζουν. Τα παιδιά που τα έχουν εγκαταλείψει και εμφανίζεται κάποιος και τα παίρνει επίσης το γνωρίζουν. Δεν μπορούν να ενταχθούν στη γενεαλογία του παιδιού οι διαδρομές που ακλούθησαν οι γεννήτορες τους για να έρθουν αυτά στη ζωή χωρίς να γίνουν αντικείμενο επεξεργασίας. Τα παιδιά όταν έρχονται στην ανάλυση πάντα υπάρχει κάτι που πρέπει να μπει σε λόγια, πρέπει να φτιαχτεί το αφήγημά τους. Άρα ναι στις τεχνικές υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, αλλά όχι παρακάμπτοντας τελείως τη filiation, την υικότητα δηλαδή πώς ήρθε αυτό το παιδί στον κόσμο. Είτε είναι υιοθεσία, είτε δανεικό ωάριο, είτε αναδοχή πρέπει να φτιαχτεί ένα αφήγημα το οποίο μετασχηματίζεται ανάλογα με την ηλικία και την κατανόηση του παιδιού. Στην περίπτωση της υιοθεσίας, αυτό το σενάριο οφείλει να αρχίσει να υφαίνεται από την πρώτη ημέρα συνάντησης με το παιδί. Επανέρχομαι στην αναγνώριση και το σεβασμό της διαδρομής του καθένα, που μέσα έχει και την ιστορία και την αναγνώριση της επιθυμίας και των εμποδίων για την υλοποίηση των επιθυμιών του. Δεν μπορείς να γίνεις γονέας χωρίς να διαβείς όλη αυτή τη διαδρομή, από τους γεννήτορές σου μέχρι κάθε στιγμή της ζωής σου, να καταλάβεις τις επιθυμίες σου, διαφοροποιημένες από τις επιθυμίες των άλλων και κατά πόσον μπορείς να τις υλοποιήσεις και αν όχι να τις μετασχηματίσεις.

Άρα υπάρχουν πολλοί τρόποι να γίνει κανείς γονέας;
Όσοι είναι και οι άνθρωποι. Ο καθένας σεβόμενος την ιστορία του, τις ιδιαιτερότητές του, τις αρχές του, τις αξίες του αλλά και το δυναμικό του παιδιού το οποίο έχει, θα γίνει γονέας με τον δικό του τρόπο.

Πηγή: Athens Voice