Ο αναγνώστης | 15.09.2025

Γράφει η Μαρίζα Ντεκάστρο

Σίγουρα πάντως δεν έχει τη μυρωδιά της θάλασσας. Οι τάξεις μυρίζουν μπαρούτι, νεύρα, πλάκες, αναίδεια, ενδιαφέρον, ευχαρίστηση, βαρεμάρα, φόβο, μπούλινγκ, καυγάδες, απειλές, τιμωρίες…

Το θέμα ‘σχολείο’ στα παιδικά/νεανικά βιβλία είναι ανεξάντλητο. Για εφήβους κυκλοφορούν προχωρημένα μυθιστορήματα με σχολικούς έρωτες, δυστοπίες, φάνταζι, κριτικής του συστήματος, με ζόμπι και βαμπίρ, αστυνομική πλοκή. Τα μικρότερα διαβάζουν εικονογραφημένα ‘προετοιμασίας’ για το σχολείο με τίτλους όπως ‘Αγαπώ τη δασκάλα μου’, πλήθος ‘Πρώτη μέρα στο σχολείο’, κλπ. Τα βρίσκουμε εκτεθειμένα στην αρχή της χρονιάς κοντά στα σχολικά είδη, δίκην βοηθημάτων για το σοκ της πρώτης μέρας. Παραδίπλα, βλέπουμε τα ‘λυσάρια’, όπως τον παλιό καλό καιρό… (Εκτός από συγκεκριμένες περιπτώσεις μαθησιακών δυσκολιών όπου απαιτείται άλλου είδους παρέμβαση, είναι μοναδικό το φαινόμενο να μην τα βγάζουν πέρα τα παιδιά με τα μαθήματα, να αγχώνονται οι γονείς και να προμηθεύονται βοηθήματα πριν ακόμα ανοιχτούν τα σχολικά βιβλία).

Επ’ ευκαιρία λοιπόν της καινούργιας σχολικής χρονιάς, θυμήθηκα ένα αγαπημένο μυθιστόρημα που διάβαζα σε κάποια τάξη τη δεκαετία του ’90. Το μυθιστόρημα , Ο Τυφλοπόντικας, του Φιλίπ Μπαρμπώ (μτφρ. Συλβάνα Ζερβάκη, εκδ. Νεφέλη, 1988). Επανακυκλοφόρησε με τίτλο Η μυρωδιά της θάλασσας, σε νέα μετάφραση του Φίλιππου Μανδηλαρά (εκδ. Παπαδόπουλος).

Στην τάξη ‘Μαθησιακής στήριξης’ του δημοτικού σχολείου ‘Παρμεντιέ’, στη γαλλική επαρχία, δεν στεριώνει δάσκαλος στα ‘καθυστερημένα’, χαρακτηρισμός που τους έδωσε το υπόλοιπο σχολείο. Οι έντεκα απροσάρμοστοι μαθητές της ‘Μαθησιακής στήριξης’ σιχαίνονται το σχολείο, είναι ψεύτες, κλεφτρόνια, αναιδείς, χυδαίοι. Ο διευθυντής σηκώνει τα χέρια μπροστά στο κακό που του έτυχε. Έτσι, η μοναδική παιδαγωγική που εφαρμόζει είναι να εναλλάσσει τους εκπαιδευτικούς και όποιος αντέξει. Δεν αντέχουν!

Μέχρι που εμφανίζεται ένας λεπτούλης νεαρός που φοράει πατομπούκαλα και αμέσως αποκτά το ταιριαστό παρατσούκλι Τaupe, δηλ. ‘Τυφλοπόντικας’. Οι μαθητές ξεκινούν πάραυτα τις σχετικές δράσεις για να τον στείλουν στην κόλαση όπως και τους προηγούμενους δασκάλους, όμως τίποτα δεν δουλεύει! Επειδή ο Τυφλοπόντικας έχει σχέδιο. Αντί για φωνές, τιμωρίες και επιπλήξεις, είναι ήρεμος και έχει έξυπνες ιδέες. Κυρίως ιδέες εφαρμόσιμες (πολλές τις πρότειναν ήδη από την αρχή του 2ου αι. γνωστοί παιδαγωγοί) που θα τους αποδείξουν στα τέρατα ότι το αναγκαίο κακό, που είναι το σχολείο, έχει τις καλές του πλευρές όταν ο δάσκαλος αποφασίσει να ξεφύγει από την τυπική καταπιεστική διδασκαλία. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι να πάρει στα σοβαρά τις ιδιομορφίες της ομάδας του- στο μυθιστόρημα είναι παιδιά διαφορετικής ηλικίας και μαθησιακού επιπέδου, χωρίς όνειρα, φτωχά με μόνη διέξοδο τη μελλοντική ανεργία ή, στην καλύτερη περίπτωση, μια δουλειά σε εργοστάσιο.

[Αν έχεις επισκεφτεί, για παράδειγμα, σχολεία με ελάχιστους μαθητές σε απομονωμένα χωριά, σχολεία πρότυπα, ιδιωτικά και δημόσια σχολεία του κέντρου της Αθήνας με ποικίλο εθνοτικό πληθυσμό, ε, δεν χρειάζεται φιλοσοφία για να καταλάβεις πόσο απέχουν από τον μέσο όρο των παιδιών που φαντάζεται το Υπουργείο Παιδείας. Γιατί κακά τα ψέματα, η βιολογική ηλικία που καθορίζει την ένταξη στις τάξεις είναι μόνον ένας από τους παράγοντες σύνθεσης των σχολικών προγραμμάτων, τα οποία φτιάχνονται για να ανταποκριθούν σ’ ένα ‘χρυσό’ μέσο όρο που εξισώνει τις διαφορετικές προσωπικότητες εξαφανίζοντας τις κοινωνικές ιδιαιτερότητες των σχολικών κοινών].

Ο κύριος Τυφλοπόντικας έχει άλλη παιδαγωγική αντίληψη! Ακολουθεί ‘το πρόγραμμα’ παραλλαγμένο. Παραδείγματα: για να πείσει τα παιδιά να διαβάσουν και να γράψουν τους προτείνει να γράψουν ένα δικό τους βιβλίο. Οι μαθητές τσιμπάνε, λένε ιδέες, καταγράφονται στον πίνακα, και να το το μοναδικό αντίτυπο, εικονογραφημένο μάλιστα= γλωσσικό μάθημα. Όμως, ένα βιβλίο μόνο του δεν λέει τίποτα αν δεν υπάρχουν και άλλα. Τους χρειάζεται μια βιβλιοθήκη που την κατασκευάζουν μόνα τους η οποία θα γεμίσει με τα βιβλία που θα διαλέξουν από το βιβλιοπωλείο, ας είναι και μαγειρικής. Έγινε και ξεκίνησε ο δανεισμός στο σπίτι και η αβίαστη ανάγνωση= πορεία προς τη φιλαναγνωσία! Μαθηματικά= απαραίτητα όταν πρέπει να υπολογίσεις τα υλικά για να φτιάξεις και να πουλήσεις κέικ. Πόσο από ένα υλικό, πόσο από το άλλο, πόσα ετοιμάζονται, πόσο κοστίζει καθένα, σύνολο εσόδων, καθαρό κέρδος. Έγραψαν, έσβησαν, υπολόγισαν και έμαθαν τα βασικά. Ναι και στα πρότζεκτ όταν οργανώνονται ομαδικά, όπως η συναυλία ροκ για να μαζευτούν λεφτά για την ποθητή εκδρομή στη θάλασσα για να μυρίσουν τη μυρωδιά της, μια εκδρομή στην οποία ανακατεύτηκαν διάφορα σχολικά αντικείμενα από την ανάγνωση πινάκων με τα δρομολόγια των τρένων, των ενδιάμεσων σταθμών μέχρι τη γεωγραφία… Τέτοιου τύπου δραστηριότητες αποκαλύπτουν στα ‘καθυστερημένα’ ότι δεν υστερούν. Όσα δε παραστρατήματα γίνονται εξαιτίας προηγούμενων κακών συνηθειών (π.χ. η κλοπή στο βιβλιοπωλείο) λύνονται σχεδόν αυτόματα.

Η σύμπνοια δασκάλου και μαθητών, η αυτενέργεια, ο θετικός συντονισμός, μεταμορφώνουν τα τέρατα σε κανονικότερους μαθητές. Ο έμπειρος συγγραφέας ξέρει από την πείρα του ως δάσκαλος ότι το κλειδί είναι η δημιουργία σχέσεων εμπιστοσύνης, η πεποίθηση ότι κάθε παιδί έχει τη δική του εξυπνάδα δημιουργικότητα και κρυμμένες ικανότητες που συνήθως θάβονται χάριν της σχολικής απόδοσης.

Το μυθιστόρημα του Barbeau είναι για παιδιά 9-11 ετών και για εκείνους τους εκπαιδευτικούς που είναι επιφυλακτικοί και ακολουθούν ακόμα παραδοσιακές μεθόδους. Αν το διαβάσουν θα πάρουν ιδέες ώστε να εμπλουτίσουν την πρακτική τους και θα δουν με άλλα μάτια την εξουθενωτική καθημερινότητα του επαγγέλματός τους.

Πηγή: Ο αναγνώστης

Diastixo.gr | 09.9.2025

Γράφει η Λεύκη Σαραντινού

Όλοι γνωρίζουμε πάνω-κάτω πώς ήταν η ζωή στο πρώην Ανατολικό μπλοκ, πόσα πράγματα ξέρουμε όμως ειδικά για τη ζωή στην Ανατολική Γερμανία; Υπάρχει μία τάση να μη λέγονται τα πράγματα με το όνομά τους, ιδιαίτερα αν σκεφτεί κανείς το καθεστώς της καταπίεσης, της παρακολούθησης και της μυστικότητας που επικρατούσε στα κράτη αυτά. Σήμερα, όμως, που η Ανατολική Γερμανία έχει πλέον ενσωματωθεί για τα καλά στον κορμό της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, ίσως είναι ώρα να πούμε τα πράγματα ακριβώς με το όνομά τους. Εξάλλου, πολλοί γνωστοί πρώην Ανατολικογερμανοί μεγάλωσαν εκεί, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα την πρώην καγκελάριο της Γερμανίας, Άνγκελα Μέρκελ.

Έτσι, λοιπόν, μία πλήρης, αναλυτική και εμβριθής μελέτη από την έγκυρη Γερμανοβρετανίδα ιστορικό Κάτια Χόιερ όπως η παρούσα, με τίτλο Πέρα από το τείχος: Ανατολική Γερμανία, 1949-1990, είναι κάτι παραπάνω από απαραίτητη σε όποιον/-α θέλει να γνωρίσει όλες τις πτυχές της ζωής εκεί από πρώτο χέρι: «…υπήρχε καταπίεση και βαναυσότητα, αλλά υπήρχαν και ευκαιρίες και το αίσθημα ότι ανήκεις κάπου. Οι περισσότερες ανατολικογερμανικές κοινότητες τα βίωσαν όλα. Κοντά στα δάκρυα και την οργή υπήρχαν γέλια και υπερηφάνεια. Οι πολίτες της ΛΔΓ (Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας) ζούσαν, αγαπούσαν, εργάζονταν και γερνούσαν. Πήγαιναν διακοπές, έλεγαν αστεία για τους πολιτικούς τους και μεγάλωναν τα παιδιά τους. Η ιστορία τους αξίζει τη δική της θέση στο γερμανικό αφήγημα. Είναι ώρα να ρίξουμε μία σοβαρή ματιά στην άλλη Γερμανία, πέρα από το τείχος», το περίφημο Τείχος του Βερολίνου, που ανεγέρθηκε το 1961. Διότι, πράγματι, πέρα από τις στυγνές παρακολουθήσεις της Στάζι και τη λογοκρισία, στη ΛΔΓ υπήρχαν και καλές στιγμές, όπως μία οργανωμένη και στρωμένη ζωή μακριά από τη φτώχεια –αλλά και τον πλούτο, για τους περισσότερους– και με πολλές παροχές στους τομείς της εκπαίδευσης, του αθλητισμού, της εργασίας και της υγείας, όπως ίσχυε, δηλαδή, σε όλα τα σοσιαλιστικά κράτη.

Η συγγραφέας χωρίζει την ιστορία της ΛΔΓ σε δέκα σχετικά σύντομα κεφάλαια. Μετά τον κατατοπιστικό πρόλογο, η δομή ακολουθεί τις περιόδους της ιστορίας του 20ού αιώνα, δηλαδή του Μεσοπολέμου, του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και, κυρίως, του Ψυχρού πολέμου.

Ένα αξιοσημείωτο έργο, που δεν αφήνει απέξω καμία πτυχή της συγκεκριμένης περιόδου και αξίζει να κοσμεί τη βιβλιοθήκη κάθε Έλληνα φιλίστορα και ιστορικού.

Στο πρώτο κεφάλαιο, η Χόιερ εξετάζει τη γεωπολιτική κατάσταση που οδήγησε στη δημιουργία της ΛΔΓ και στο δεύτερο κεφάλαιο τις ακριβείς συνθήκες ίδρυσής της μέσα από τα ερείπια της ταλαιπωρημένης Ευρώπης του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ως το 1953, οπότε και πέθανε ο Στάλιν, μπορούμε να πούμε ότι συντελείται η δημιουργία της ΛΔΓ πάνω στη σοβιετική ζώνη κατοχής. Εν συνεχεία, όπως μας λέει η συγγραφέας στο τέταρτο κεφάλαιο του βιβλίου της, οικοδομείται ο σοσιαλισμός. Στο κεφάλαιο αυτό εξετάζει όλες τις παραμέτρους δημιουργίας του κράτους ως το 1961, μία ημερομηνία-τομή στην ιστορία του Ψυχρού Πολέμου, οπότε και ανεγέρθηκε το περίφημο Τείχος του Βερολίνου. Εν συνεχεία, η συγγραφέας αναπτύσσει την ιστορία του κράτους της ΛΔΓ σε άλλα τέσσερα κεφάλαια, φτάνοντας ως το 1981, ως τη δεκαετία του 1980 δηλαδή, οπότε και είχε γίνει πλέον ολοφάνερο ότι θα κατέρρεε ο σοσιαλισμός όχι μονάχα στην Ανατολική Γερμανία αλλά σε όλο το σοβιετικό μπλοκ.

Ο πρώτος ηγέτης της ΛΔΓ ήταν ο Βάλτερ Ερνστ Πάουλ Ούλμπριχτ, που κράτησε το τιμόνι του νεοσύστατου κράτους από το 1951 ως το 1971, προτού το παραδώσει στον Έριχ Χόνεκερ, ο οποίος ηγήθηκε του κράτους μέχρι την πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού, το 1989.

Η Κάτια Χόιερ περιγράφει με λεπτομέρειες τις προσπάθειες του κράτους να ιδρύσει κάποια υποτυπώδη έστω βιομηχανία ξεπερνώντας τη δυσκολία της έλλειψης ενέργειας, μία δυσκολία η οποία ταλάνιζε το κράτος από την πρώτη στιγμή, την καθημερινή ζωή των πολιτών, τις απεχθείς τακτικές της Στάζι και τη λογοκρισία, την προώθηση του αθλητικού ιδεώδους, τις αυθόρμητες απεργιακές κινητοποιήσεις που ξέσπασαν μετά τον θάνατο του Στάλιν, τις διώξεις όσων εχθρεύονταν τον κομμουνισμό, αλλά και τη σταδιακή βελτίωση της ζωής μετά τη δεκαετία του 1970 και τον εμφανή «εκδυτικισμό», καθώς και τους τριγμούς που οδήγησαν τη δεκαετία του 1980 στην πτώση του καθεστώτος. Τέλος, εξαιρετικά ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι μέσα σε όλα αυτά υπάρχει η εξιστόρηση διαφόρων επεισοδίων της ιστορίας του Ανατολικού μπλοκ άγνωστων στον μέσο αναγνώστη, όπως είναι π.χ. η υπόθεση Μπρούσεβιτς ή η κρίση του καφέ το 1977.

Εν συνόλω, πρόκειται για ένα αξιοσημείωτο έργο, που δεν αφήνει απέξω καμία πτυχή της συγκεκριμένης περιόδου και αξίζει να κοσμεί τη βιβλιοθήκη κάθε Έλληνα φιλίστορα και ιστορικού.

Πηγή: Diastixo.gr

Diastixo.gr | 06.09.2025

Γράφει η Adi Elazari

«Αλλά για μια στιγμή – πού είναι ο Έντι;» Ξαφνικά συνειδητοποίησα την απουσία του. Έτρεξα στην πλώρη, και μετά μέχρι την άλλη άκρη, στην πρύμνη, ανεβοκατέβηκα σκάλες, όμως δεν μπορούσα να τον βρω πουθενά. Ο ουρανός είχε αρχίσει να ξανοίγει και η μέρα να χαράζει… πού να ήταν ο Έντι; «Α-χόι!» άκουσα ξαφνικά μια κραυγή από πάνω μου. Κοίταξα ψηλά και τον είδα. Στεκόταν στο «Άπερ Ντεκ» πάνω από τη γέφυρα, όπου βρίσκονταν όλες οι κεραίες ναυσιπλοΐας. Με το δεξί του χέρι έδειχνε τον ορίζοντα. «Τρίτη αξιωματικέ Άντι, βάλε όλο το πλήρωμα σε θέση μάχης, ένα πολεμικό πλοίο μάς πλησιάζει με μεγάλη ταχύτητα, κινδυνεύουμε!» Κοίταξα στον ορίζοντα κι από μακριά διέκρινα ένα μεγάλο σκάφος που μας πλησίαζε γρήγορα. Μπορούσε να είναι πράγματι πολεμικό πλοίο στη μέση του Ατλαντικού Ωκεανού; αναρωτήθηκα.

Το βιβλίο Πέρα από τον ορίζοντα είναι μια ναυτική εγκυκλοπαίδεια για παιδιά, η πρώτη στο είδος της, με θέμα τη ναυτιλία και τη θάλασσα. Η Άντι και ο Έντι σαλπάρουν για ένα συναρπαστικό ταξίδι σε όλο τον κόσμο. Όσο τα παιδιά παρακολουθούν τις περιπέτειές τους, μαθαίνουν για ναυτιλιακές έννοιες και εξοικειώνονται με τις διαφορές ανάμεσα σε διάφορα σκάφη, με τη θαλάσσια κυκλοφορία, με τα λιμάνια, και άλλα. Το ναυτικό αυτό γλωσσάρι αποκαλύπτει τα μυστικά του ναυτιλιακού κόσμου.

Στο βιβλίο συμπεριλαμβάνονται και πολλές επιπλέον πληροφορίες, είναι ένα οπτικό ταξίδι σε έναν νέο κόσμο, έναν κόσμο που αποτελεί πάνω από τα δύο τρίτα του πλανήτη μας. Τα παιδιά μπορούν, επίσης, να δουν βίντεο και άλλα στοιχεία σε ιστοσελίδες που προτείνονται στις σελίδες του βιβλίου και αποτυπώνουν τη δύναμη του ναυτιλιακού κόσμου και των θαλασσών.

Πηγή: Diastixo.gr