Γράφει ο Αντώνης Παπαγιαννίδης

Όταν ολοκληρώνει κανείς την ανάγνωση αυτού του βιβλίου του Αλέξη Πατέλη, επί πέντε χρόνια επικεφαλής του Οικονομικού Γραφείου του Πρωθυπουργού (my chief economic adviser, όπως τον παρουσίασε ο Κυριάκος Μητσοτάκης σε συνάντηση με εκπροσώπους επενδυτικών οίκων, λίγους μήνες προτού ο ίδιος κερδίσει τις εκλογές, αλλά και προτού… κάνει ευθέως στον Πατέλη την πρόταση να αναλάβει αυτόν τον ρόλο), έχει την αίσθηση ότι ο αφηγητής ξεδιπλώνει με ιδιαίτερη ευχαρίστηση την εμπειρία του από μιαν ιδιαίτερα απαιτητική και υπεύθυνη θέση. Περισσότερο κι από ευχαρίστηση: Mε κέφι. Πράγμα που διαχέεται στην γραφή και δίνει ένα ανάγνωσμα το οποίο ρέει, κι ας είναι φορτωμένο με ουκ ολίγα τεχνικά σημεία. Κι ας αποτελεί μιαν ανάλυση του πώς – γι αυτόν, για τη δική του θεώρηση που είναι προδήλως και εκείνη του Κυριάκου Μητσοτάκη – κερδίζεται «η αξιοπιστία», όπως αυτή ανάγεται στο summum τής προς τα έξω κανονικότητας. Αμφότερες έννοιες που πολιτικά απέδωσαν, όσο κι αν από ένα σημείο και πέρα έγιναν αρκετά αυτοαναφορικές: το τελευταίο αυτό, την αυτοαναφορικότητα, ο Πατέλης τουλάχιστον την αποφεύγει – κι αυτό βοηθάει το βιβλίο να απευθύνεται (και) σ’ ένα κοινό μη-πεπεισμένων.

Ξεκινάει η αφήγηση, και η ελληνική εμπειρία Πατέλη, με τον Κυριάκο Μητσοτάκη να του ζητάει – μέσω email φυσικά – «να περάσει να τα πούνε». Καταγράφει εντυπωσιασμένος ο Αλ. Πατέλης πώς το email προήλθε από τον ίδιο τον Κυριάκο, «όχι από γραμματέα!». Και δηλώνει πως απάντησε παρορμητικά με θετική/ενθουσιώδη φατσούλα, πατώντας παρευθύς send. «Σοβαρέψου» είπε παρευθύς στον εαυτό του, και διόρθωσε με δεύτερο email: «θα ήταν μεγάλη μου τιμή, πρόεδρε».

Πίσω απ’ αυτό το στιγμιότυπο, που ανάγεται σε διαδικτυακές αναρτήσεις Πατέλη της εποχής της ελληνικής κρίσης, βρισκόταν μια προσωπική διαδρομή αρκετά ιδιαίτερη (και, πάντως, με συντεταγμένες οι οποίες θα τραβούσαν την προσοχή Κυριάκου). Με διδακτορικό από το Princeton – «από το σχολείο διάβαζα τον Economist, αλλά κι παρακολουθούσα τις χρηματαγορές – και με επιβλέποντα τον Μπεν Μπερνάνκι, τον 14ο Διοικητή της Fed (2008-14). [Υπήρξε ο Μπερνάνκι ο άνθρωπος που, έχοντας την επίγνωση της Μεγάλης Ύφεσης του Μεσοπολέμου και του ρόλου του χρηματοπιστωτικού κλάδου σ’ αυτήν, συνέβαλε αποφασιστικά στην πρώτη φάση αποτροπής του Grexit το 2012 , όπως και ο Τζακ Λιου ως υπουργός Οικονομικών επί Ομπάμα – το 2015 – εξηγώντας «στους Ευρωπαίους» ότι δεν θα δικαιούνταν να φέρουν νέα αναταραχή στο διεθνές σύστημα μετά τη χιονοστιβάδα της πτώχευσης Lehman Bros]. Αυτήν την εποχή δεν την καλύπτει ο Αλεξ Πατέλης, ο οποίος όμως αναφέρεται στο ένστικτο, τις ιδέες και το ήθος του Μπερνάνκι που «συνόδευσαν [τον Πατέλη] σε όλη του την διαδρομή».

Με αυτό το φόντο, λοιπόν, περπάτησε εν συνεχεία τους διαδρόμους της high finance: Από Goldman Sachs σε Citigroupκαι σε Merrill Lynch ως επικεφαλής αναλυτής για μεγάλη περιοχή της υφηλίου. Μέχρις ότου ….η κατάρρευση της Lehman παρέσυρε την Merrill Lynch (που διεσώθη από την BofA), με τον ίδιο να διερωτάται, στο Τόκιο όπου βρισκόταν μαζί με διάφορα τραπεζικά στελέχη για παρουσίαση, «αν θα ήμασταν ακόμη στην δουλειά μας την επόμενη μέρα».

Η συνέχεια: Ανεξάρτητη εταιρεία συμβουλών με ευρεία απεύθυνση. «Ευτυχώς το εγχείρημα πήγε καλά». Απ’ εκεί, παρακολούθησε την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση να φθάνει – ως ευρωπαϊκή κρίση χρέους – στην Ελλάδα. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα με τον σύζυγό του, Μιχάλη, που «έχοντας μεγαλώσει στη Ζιμπάμπουε, γνώριζε από πρώτο χέρι πώς μια χώρα μπορεί να καταρρεύσει ολοκληρωτικά», βλέπει τον εαυτό του να στρατεύεται στους «Μενουμευρώπη» στο Σύνταγμα. Αναφέρεται στη διαπραγμάτευση Βαρουφάκη ως «συνδυασμό ασχετοσύνης, επιπολαιότητας αλλά και αλαζονείας». Θεωρεί ότι «ο διχασμός και το μίσος που είχε σπείρει η νέα κυβέρνηση δηλητηρίαζε τα πάντα». Είναι φανερό ότι έχει λάβει θέση – ξεκάθαρα…

Οπότε; Όταν η αντιπολιτευόμενη Ν.Δ. κάνει τις ενδοκομματικές εκλογές της, «η καρδιά του ήταν ξεκάθαρα με τον Κυριάκο Μητσοτάκη». Από κει και πέρα, στο «Η Μεγάλη Επιστροφή» ο Άλεξ Πατέλης καταθέτει, χρονιά-χρονιά, την ιχνηλάτηση πώς όταν η κυβέρνηση Μητσοτάκη αναλαμβάνει την εξουσία – «δεν υπήρχε περιθώριο για θεωρίες» -επιχειρεί μιαν οικοδόμηση διακυβέρνησης στηριζόμενης στο τρίγωνο – Φορολογία (κορυφή, επάνω) /Μεταρρυθμίσεις /Χρηματοπιστωτικό σύστημα. Προερχόμενος από τον τελευταίο χώρο, ο Πατέλης δεν μπορεί να μην καταγράψει ότι την ίδια μέρα που αναλάμβανε καθήκοντα αίρονταν «τα τελευταία υπολείμματα των capital controls» [Δεν το πολυαναγνωρίζει, αυτό το τελευταίο, ότι δηλαδή η γραμμή εκκίνησης ήταν από μιαν οικονομία που ήδη επανερχόταν. Και, όπως θα ‘λεγε κι ο Γιάννης Στουρνάρας, θα ζούσε την εμπειρία επαναφοράς του υπερσυμπιεσμένου ελατηρίου…].

Δεν θα μπορούσαν να λείπει από την αφήγηση η ιδεολόγηση – κατά τα πρώτα βήματα εφαρμογής της – της μείωσης φόρων (και ασφαλιστικών εισφορών): «Η αλλαγή στην φιλοσοφία από την προηγούμενη κυβέρνηση ήταν τεράστια», με την ειλικρινή παραδοχή ότι αυτή η προσέγγιση έχτισε σε μια λογική «και ποιος δεν θα ήθελε, να πληρώνει λιγότερους φόρους». Όμως… η καταγραφόμενη προτεραιότητα (2019) για τη μείωση της φορολόγησης της εργασίας -«και όχι της κατανάλωσης και της περιουσίας»- δεν απετέλεσε σταθερά στις μεταγενέστερες φάσεις όταν δηλαδή το δημοσιονομικό δώρο του πληθωρισμού, που έγινε δεκτό με ενθουσιασμό με την ΜΗ-προσαρμογή της κλίμακας της φορολογίας φυσικών προσώπων (και των συντελεστών ΦΠΑ, πλην κάποιων αγγιγμάτων στην φάση Covid), έφερε μια μονομέρεια, αρχικά στην αποσόβηση ελλειμμάτων και εν συνεχεία στο χτίσιμο πρωτογενών πλεονασμάτων.

Άλλο θέμα, η εκκαθάριση του πεδίου στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Εδώ, πάλι στα πρώτα βήματα, μπαίνει στη μέση το διαβόητο «Σχέδιο Ηρακλής». Και ο Πατέλης έρχεται αγριωπά σε επαφή με την ελληνική πραγματικότητα: Σε συνάντηση στο υπουργείο Οικονομικών, «οι τρεις από τις τέσσερεις συστημικές τράπεζες αρνούνταν να συμμετάσχουν στο σχέδιο διάσωσης». Δείτε όμως την συνέχεια της αφήγησης: «Ντόϊνγκ! Αυτή ήταν μια από τις πρώτες μου επαφές με την ελληνική πραγματικότητα. «Δεν είστε σε θέση να το αρνηθείτε -τους απαντούμε κοφτά. Δεν ξέχασα ποτέ αυτήν τη συνάντηση». Για να συνεχίσει να ξετυλίγει το νήμα της διόρθωσης της ισορροπίας των τραπεζών με το ξεφόρτωμα των κόκκινων δανείων στη διαδρομή της θητείας του…

Η συνέχεια καταλαμβάνει επεισόδια από το κυνηγητό των data centers (αρχής γενομένης από το Νταβός του 2020 και τους σχεδιασμούς της Microsoft) μέχρι τις προκλήσεις της πανδημίας του Covid και, για παράδειγμα, την πρόκληση διάσωσης της Aegean (2022). Έτσι κάπως συνεχίζονται οι αφηγήσεις Πατέλη: Προσγειωτική, παράδειγμα, η αναδρομή στη συνάντηση Κυριάκου Μητσοτάκη – Άνγκελας Μέρκελ λίγο προτού η Καγκελάριος αφυπηρετήσει («η συνάντηση δεν είχε ούτε την βαρύτητα, ούτε τη συγκίνηση που θα περίμενε κανείς»). Εντυπωσιακή όταν (και) η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με την απογείωση της ευρωπαϊκής τιμής του φυσικού αερίου, μαζί και της τιμής της κιλοβατώρας («πρώτα διπλασιάστηκε, μετά τριπλασιάστηκε, ύστερα πενταπλασιάστηκε»). σε διάφορες φάσεις αναλύονται οι προκλήσεις του στεγαστικού…

Σ’ όλη αυτήν την αφηγηματική διαδρομή, που ασφαλώς περιλαμβάνει στοιχείο υπεράσπισης της οικονομικής πολιτικής της περιόδου Μητσοτάκη, ο Αλεξ Πατέλης κατορθώνει να μην ακολουθεί τη –διαδεδομένη- πρακτική της δοξολογίας. που, στο κάτω-κάτω της γραφής, για τον Πατέλη θα ήταν εν πολλοίς αυτεπιβράβευση. Μάλιστα, αρκετά νωρίς ενσωματώνει στο κείμενο (σελ. 29) ένα πλαίσιο με τίτλο: «Είναι αντικειμενικό αυτό το βιβλίο;» Για να απαντήσει παρευθύς. «Όχι ακριβώς. Άλλωστε καμιά αφήγηση δεν είναι πλήρως αντικειμενική […] Αυτό που μπορώ να πω με ειλικρίνεια είναι ότι περιγράφω γεγονότα και συναισθήματα όπως τα έζησα – με την καρδιά και το μυαλό μου».

Αυτό – ίσως – εξηγεί και πώς άνθρωποι που διασταυρώθηκαν με τον Πατέλη, όπως ο Γιάννης Στουρνάρας παράδειγμα, κατέγραψαν (ο τελευταίος στην παρουσίαση του βιβλίου, με παρούσα την κυβέρνηση Μητσοτάκη περίπου σε πανστρατιά) ότι μπορούσες να διαφωνήσεις μαζί του, έντονα, αλλά να συνεχίσεις να συνομιλείς.

Δυο τελευταία στοιχεία: Έχει επιλέξει ο συγγραφέας/chief economic advisor να παραθέσει ως παράρτημα μια επιλογή από Ενημερωτικά Σημειώματά του /Newsletters με τα οποία τακτικά επικοινωνούσε – εξ ονόματος της κυβέρνησης και του πρωθυπουργού, φυσικά – με το διεθνές σύστημα, τραπεζίτες, επενδυτικούς οίκους, τέτοια πράγματα. Και εξηγούσε/ανέλυε/επεξηγούσε την εφαρμοζόμενη πολιτική, έδινε στοιχεία και προοπτικές. Πέρα από το χαλαρό ύφος (σε ένα newsletter, αναφορά και στον Peanut του Μαξίμου, με τρόπο που κάθε διεθνή/σοβαροφανή οικονομικό συντελεστή ασφαλώς θα τον έκανε να αισθανθεί οικεία), η συνολική επικοινωνιακότητα Πατέλη θα άξιζε να μελετηθεί. Ακόμη-ακόμη, να διδάσκεται.

Το άλλο: Ασφαλώς αναμενόμενο για Princeton PhD, δεν θα μπορούσαν να λείψουν – επίσης από Παράρτημα – μια ντουζίνα ιστογράμματα, που λένε την ιστορία της «Μεγάλης Επιστροφής». Μόνο που… όπως δίδασκε άλλος επώνυμος με ισχυρές περγαμηνές (από ΜΙΤ) «όταν βλέπεις σειρά διαγράμματα να λένε την ίδια ιστορία, ψάξε καλύτερα!». [Έτσι, στο 4, «Από την αρχή η Κυβέρνηση έθεσε ως στόχο την προώθηση επενδύσεων», η Ελλάδα βγαίνει κορυφαία πλην όμως… η επιλεγόμενη περίοδος 2019-24 «κρύβει» μια πορεία εκτίναξης των Άμεσων Ξένων Επενδύσεων μέχρι και το 2022, πλην με μείωση 35% το 2023 με επαναφορά το 2024 – και δη κατά 75% για real-estate και αγορά κόκκινων δανείων].

Και μια διαφορετική παρατήρηση: Ο σχεδιασμός του εξωφύλλου (από την we design) κατορθώνει κάτι δύσκολο στην τωρινή πανσπερμία αισθητικών καταθέσεων στον χώρο του βιβλίου: μέσα από την απόλυτη λιτότητα, που επιτρέπει στον γραφισμό του τίτλου να ξεχωρίσει, «σου πιάνει το μάτι». Με την επιλογή ήπιας απόχρωσης του μπλε (αναμενόμενο) να μην κραυγάζει. Αλλά και με την ιδέα οι απόψεις των δυο προλογιζόντων – Στουρνάρα και Δημοκίδη – να φιλοξενούνται ήδη στο εξώφυλλο, με μια λέξη: «Το συνιστώ» ο πρώτος, «Καθηλωτικό» ο δεύτερος.

Πηγή: Kreport.gr

Γράφει η Κατερίνα Ζαμαρία

Γιατί κάποια παιδιά δυσκολεύονται να κάνουν φιλίες; Υπάρχει τρόπος να βοηθηθούν από γονείς και εκπαιδευτικούς;

Κίνητρο για να γράψει το βιβλίο, όπως δηλώνει στην εισαγωγή η Καρολάιν Μαγκουάιαρ, στάθηκε το αγωνιώδες ερώτημα, που έδωσε και τον τίτλο, ενός οχτάχρονου αγοριού που παρουσίαζε δυσκολίες στο σχολείο και είχε εκρήξεις θυμού. Όπως ο οχτάχρονος, πολλά παιδιά αισθάνονται αόρατα, δεν καταλαβαίνουν γιατί τα αγνοούν στο διάλειμμα, γιατί δεν τα θέλουν στην ομάδα μπάσκετ, γιατί κανείς δεν τα προσκαλεί στα πάρτι γενεθλίων, γιατί δεν έχουν κανέναν να παίξουν…

Σύμφωνα με τους ειδικούς στην παιδική ανάπτυξη, παιδιά που δυσκολεύονται να αντιληφθούν τα κοινωνικά «σήματα» και να διαχειριστούν αναλόγως τη συμπεριφορά τους έχουν έλλειμμα κοινωνικών δεξιοτήτων. Έτσι, δυσκολεύονται να «διαβάσουν» τους κανόνες των κοινωνικών σχέσεων και να προσαρμόσουν τη συμπεριφορά τους, με αποτέλεσμα να υφίστανται την απόρριψη και τον αποκλεισμό. Οι κοινωνικές αδυναμίες οφείλονται σε ένα πλέγμα παραγόντων, ωστόσο καθοριστικό ρόλο παίζει το μέρος εκείνο του εγκεφάλου που διαχειρίζεται τις πολύπλοκες συνδέσεις για την κοινωνική συμπεριφορά, το δίκτυο των επιτελικών λειτουργιών.

Δεδομένου ότι σήμερα πια οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι οι κοινωνικές δεξιότητες μπορούν να αναπτυχθούν, όταν τα παιδιά με κοινωνικές δυσκολίες εκπαιδευτούν συστηματικά συμμετέχοντας σε σχετικές δραστηριότητες, το βιβλίο αποτελεί έναν πρακτικό οδηγό που προσφέρει στους γονείς και τους εκπαιδευτικούς αποτελεσματικές στρατηγικές για να βοηθήσουν τα παιδιά να αναπτύξουν κοινωνικές δεξιότητες, να ξεπεράσουν δυσκολίες στις φιλίες τους και να χτίσουν την αυτοπεποίθησή τους, μέσα από μια επιστημονική αλλά προσιτή προσέγγιση.

Ιδανικό για παιδιά με κοινωνικές αδεξιότητες, ΔΕΠΥ ή άλλες δυσκολίες, αυτό το βιβλίο συμβάλλει στην καλλιέργεια ουσιαστικών σχέσεων και τη δημιουργία ενός ισχυρού υποστηρικτικού δικτύου.

Η συγγραφέας, οικογενειακή σύμβουλος και ειδική στον τομέα της κοινωνικής και συναισθηματικής μάθησης, καθώς και σε θέματα ADHD (γνωστή στα ελληνικά ως ΔΕΠ-Υ: Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας), προσφέρει ένα δομημένο πρόγραμμα με ασκήσεις, προσαρμοσμένες σε παιδιά διαφόρων ηλικιών. Μέσα από πρακτικές τεχνικές, κατανοητά παραδείγματα και δοκιμασμένες μεθόδους, το βιβλίο προσφέρει εργαλεία για την ενίσχυση της αυτοπεποίθησης και της συναισθηματικής νοημοσύνης και συνδράμει τους φροντιστές, ώστε να βοηθήσουν τα παιδιά να κατανοήσουν τους άλλους, να διαχειριστούν τις αλληλεπιδράσεις τους και να δημιουργήσουν ουσιαστικές φιλίες. Ιδανικό για παιδιά με κοινωνικές αδεξιότητες, ΔΕΠΥ ή άλλες δυσκολίες, αυτό το βιβλίο συμβάλλει στην καλλιέργεια ουσιαστικών σχέσεων και τη δημιουργία ενός ισχυρού υποστηρικτικού δικτύου.

Είναι σημαντικό το ότι η συγγραφέας απενοχοποιεί τα παιδιά, εξηγώντας πως κανένα τους δεν αποφασίζει εσκεμμένα να σαμποτάρει τον εαυτό του, να απογοητεύσει τους γύρω του ή να αποτύχει. «Αν μπορούσαν θα το έκαναν» είναι η φράση-κλειδί που καλεί τους εμπλεκόμενους με παιδιά να θυμούνται, καθώς αυτό αποτελεί το πρώτο βήμα για να αλλάξει κάποιος τον τρόπο που βλέπει τις «αδέξιες» συμπεριφορές των παιδιών. Υποστηρίζει πως μαθαίνοντας ένα παιδί να δουλεύει με την «καλωδίωση» του δικού του εγκεφάλου, που είναι μοναδική, μαθαίνει πρώτα να διακρίνει τι το κρατά πίσω και μετά τι να κάνει γι’ αυτό.

Το βιβλίο δομείται σε τέσσερα μέρη. Στο πρώτο, το περισσότερο θεωρητικό, αναλύονται με απλά λόγια οι αρχές των νευροεπιστημών και οι συμπεριφορικοί παράγοντες που διαμορφώνουν το έλλειμμα κοινωνικών δεξιοτήτων στα παιδιά. Στο δεύτερο μέρος, δίνεται το γενικό πλάνο δράσης του γονιού, του εκπαιδευτικού ή του θεραπευτή, καθώς και αρχές και δεξιότητες (όπως η ανακλαστική ακρόαση, η ανοιχτή έρευνα και ο έπαινος), έτσι ώστε να είναι αποτελεσματική η παρέμβαση και η «προπόνηση» του παιδιού σε ένα πρόγραμμα ανάπτυξης των δεξιοτήτων στις οποίες υπολείπεται. Το τρίτο μέρος, που είναι και το πλέον εκτενές, περιλαμβάνει τις «Σειρές Μαθημάτων της Επιτελικής Λειτουργίας». Με ερωτηματολόγια, που βοηθούν να αξιολογηθούν με ακρίβεια οι κοινωνικές δεξιότητες του παιδιού, προσφέρει πλήθος παιδοκεντρικών δραστηριοτήτων βαθμιαίας ανάπτυξης δεξιοτήτων. Τέλος, στο τέταρτο μέρος περνάει από την εξάσκηση στο σπίτι στον σχεδιασμό συναντήσεων για παιχνίδι, καθώς και στη χάραξη στρατηγικής αντιμετώπισης προβλημάτων που ενδέχεται να προκύψουν. Δίνονται πρακτικές συμβουλές και παραδείγματα για το πώς οι αστοχίες, οι αναποδιές και οι αντιστάσεις του παιδιού από μέρος του προβλήματος μπορούν να αξιοποιηθούν ως μέρος της επίλυσής του.

Στον επίλογο, απευθυνόμενη στους γονείς, τους οποίους πρωτίστως αφορά το βιβλίο, η συγγραφέας επισημαίνει δύο βασικά πράγματα. Κατ’ αρχάς το γεγονός ότι έχουν το πλεονέκτημα –συγκριτικά με οποιονδήποτε άλλο– να είναι εκεί, στην πρώτη γραμμή, πλάι στο παιδί. Βεβαίως, αυτό προϋποθέτει εκ μέρους τους να διαθέσουν χρόνο, αξιοποιώντας τις καθημερινές «διδακτικές στιγμές». Η δεύτερη επισήμανση αφορά τις προσδοκίες. Εύστοχα υπενθυμίζει παλιότερη διαφήμιση της Volkswagen που έλεγε «Think small». Γιατί είναι θεμελιώδες να κατακτά ένα παιδί μικρές νίκες και να του αναγνωρίζονται, αφού «οι μικρές νίκες οδηγούν σε μεγάλα επιτεύγματα».

Οι κοινωνικές δεξιότητες δεν αφορούν μόνο μικρές καθημερινές συμπεριφορές. Συνιστούν θεμέλιο για να αντιλαμβάνεται κάποιος τη συνολική εικόνα, αλλά και τη θέση και τον ρόλο του σε αυτήν. Έτσι, το βιβλίο λειτουργεί ως ένα πραγματικά χρήσιμο εργαλείο για όσους ασχολούνται με παιδιά, ασχέτως ιδιότητας, που τα βοηθά να το καταφέρουν.

Πηγή: Diastixo.gr

Protagon.gr | 11/10/2025

Γράφει η Ρέα Βιτάλη

Διαβάζοντας το βιβλίο επαναλάμβανα: «Τυχερή ετούτη η γενιά». Να σας εξηγήσω τον λόγο; Γεννηθείσα το 1961. Στη βιβλιοθήκη του σπιτιού υπήρχε απαραίτητα εγκυκλοπαίδεια χιλίων τόμων, ο τρόπος του λέγειν, καθώς και η Ιστορία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Στο σχολείο διδασκόμασταν μια ιστορία ηρωϊσμών, κάπως να χτίσουμε εθνική συνείδηση. Το πρωί, στο προαύλιο κάναμε την προσευχή μας και στεκόμασταν προσοχή στην έπαρση σημαίας. Το «Ζήτω» πήγαινε σύννεφο. «Ζήτω», ανέκραζε ο διευθυντής, και συμπλήρωνε «πάμε όλοι μαζί!», «Ζήτω» ανταπαντούσαμε κι εμείς. Τα τετράδια τα στόλιζαν οι συνοφρυωμένοι ήρωες της Επανάστασης του 21. Οπωσδήποτε η Μπουμπουλίνα, ο Καραϊσκάκης, ο Κολοκοτρώνης κ.λ.π. Η γενική κατεύθυνση ήταν «Όλοι οι Έλληνες ως ένα σώμα μια ψυχή». Εξού και το κεφάλαιο Μιαούλης πυρπολεί ελληνικό στόλο από μίσος αντιπολίτευσης στον Καποδίστρια και στην επόμενη σελίδα Ιστορίας όπως την καθοδηγούσε, δεν τη διδασκόμασταν. Ήταν εκτός ύλης. Εν ολίγοις… Στα χρόνια… Μόνοι κατορθώσαμε την ιστορική ματιά ευρύτερης γνώσης. Πλέον, στις μέρες μας, μια σειρά βιβλίων εργαλείων-κλειδιών στα χέρια πολιτών που λαμβάνουν την ψήφο ως εξαιρετικά σοβαρή υπόθεση. Να πω μερικά: «Καταστροφές και θρίαμβοι» του Στάθη Καλύβα, τη «Νίκη» του Χωμενίδη, το «Ενα σκοτεινό δωμάτιο 1967-1974» του Αλέξη Παπαχελά, την «Τελευταία Μπλόφα» των Βαρβιτσιώτη και Δενδρινού και σίγουρα το «Η μεγάλη επιστροφή» του Αλέξη Πατέλη. Το βιβλίο του «Η μεγάλη επιστροφή» είναι εξαιρετικά χρήσιμο. Βοηθάει απόλυτα στον οικονομικό αναλφαβητισμό. Μαθαίνεις με τον πιο εύκολο τρόπο. Είναι όπως οι καθηγητές φροντιστηρίων που σε καθοδηγούν σε SOS αλλά είναι και ευχάριστοι στην μεταδοτικότητα. Ο τρόπος γραφής με παραξένεψε ευχάριστα. Κινηματογραφικός, θρίλερ, κόβει την ανάσα αν και στο τέλος κερδίζει το καλό… Να δούμε για πόσο ακόμα.

Ο συγγραφέας συνομιλεί με τον αναγνώστη σκαμπρόζικα, σε σημεία μάλιστα αναδεικνύεται ένα χιούμορ σαρδόνιο, αν και υπόγεια καταλαβαίνεις ότι αυτό ήταν η άμυνά του ως αυτοπροστασία ή και ως γείωση. Στην αρχή υπογράμμιζα στην συνέχεια σήκωσα τα χέρια ψηλά! Κάθε κεφάλαιο… Ποιο να ξεχωρίσω ως γνώση; Τη σημασία ότι δεν μπορούσαμε να απαγορέψουμε το κάπνισμα σε εσωτερικούς χώρους και πόσο ρόλο έπαιζε αυτό στις διαπραγματεύσεις με τους ξένους; Αδιανόητο.

Στο κεφάλαιο «Καταργείται το 8ωρο». Στο «Να κλείσει η Aegean;» ή σε εκείνο στο Νταβός με τη συγγνώμη των διοργανωτών «Όταν μας επισκέφτηκε ο προηγούμενος Πρωθυπουργός δεν ενδιαφερόταν για συναντήσεις. Προτίμησε ψώνια και βόλτες. Δεν περιμέναμε ότι θα θέλατε τόσο πυκνό πρόγραμμα. Υποσχόμαστε ότι του χρόνου η ελληνική αποστολή θα λαμβάνει τη δέουσα προσοχή και θα ανταποκριθούμε στον επαγγελματισμό σας». Από την άλλη είναι και ένα βιβλίο που κεντρίζει την άτιμη ρηχή μας μνήμη. Βρε, μόλις χθες ήταν που η ΔΕΗ ήταν να φαλιρίσει. Βρε, μόλις χθες ήταν που η Τράπεζα Πειραιώς πήγαινε για φούντο και οι ξένοι επέμεναν για κούρεμα καταθέσεων όπως ακριβώς έγινε στην Κύπρο; Μας ετοίμαζαν για κάτι τέτοιο; Πώς το απέτρεψαν; Ένας διπλομέτωπος αγώνας διαρκείας. Με τους έξωθεν ως συν-κυβέρνηση (να το πω κομψά) και στα εσωτερικά αγώνας ώστε η κοινή λογική να υπερισχύσει του λαϊκισμού διαρκείας. Και όλα αυτά χωρίς ίχνος διδακτισμού. Και πάντα η υπενθύμιση των άτιμων Unknown unknows ήτοι τα ξαφνικά «εδώ σε θέλω κάβουρα να περπατάς στα κάρβουνα». Είναι τόσο κωμικοτραγικός ο τρόπος του Πατέλη όταν λόγω κορονοϊού σκέφτεται «Παναγιά μου, εγώ ήρθα να βοηθήσω να σωθεί η χώρα μου και καλούμε να ζητήσω κι άλλα δάνεια για την αντιμετώπιση του κορονοϊού….». Τα unknown unknowns, τα εφικτά και τα ανέφικτα. Μήπως κόψουμε τον λώρο με τα φαντασιακά Go back κυρία Μέρκελ. Αυτό το βιβλίο είναι χρήσιμο όσο ποτέ. Για να εξελιχθούμε ως ψηφοφόροι και μακάρι και, οι ίδιοι εμείς, ως υγιής αντιπολίτευση. Γιατί δεν βλέπω χαΐρι υγιούς αντιπολίτευσης. Για να απαιτούμε δίκαια αλλά και να απαξιώνουμε δίκαια. Να πονηρευόμαστε έξυπνα, όχι ως υποχείρια εμποτισμών καχυποψίας διαρκείας. Μακάρι!… Να το προχωρήσω; Βιβλία σαν αυτά να μπουν στην Παιδεία στις μεγάλες τάξεις. Είναι σύγχρονη Ιστορία. Να εκπαιδευτούμε να συνεννοούμαστε τις διαφωνίες μας πιο πολύ από τις συμφωνίες μας. Αυτό το ονειρεύομαι. Να γράψω και κάτι ακόμα; Μια εσωτερική ερώτηση-αγωνία. Ο Αλέξης Πατέλης είχε μια πετυχημένη, κερδοφόρα καριέρα 25 χρόνων, στα διεθνή. Αμειβόμενης αδρά εργασίας. Και μια τακτοποιημένη προσωπική ζωή βουτηγμένη στην αλήθεια, την οποία αλήθεια δεν πρόδωσε, ούτε και εξευτέλισε. Ήρθε ως σε συνειδησιακή αποστολή. Ήρθε, έκανε το καλύτερο που μπορούσε και έφυγε. Πες, ως Λούκυ Λουκ στο τελευταίο εικονίδιο με μια παραλλαγή. Είμαι ένας πλήρης εμπειριών και μόνος κάου μπόι. Τον εκτίμησαν όσοι ήθελε να τον εκτιμήσουν. Αλλά κυρίως είχε να επιστρέψει. Είχε πού να επιστρέψει. Είναι τίποτα από αυτά αυτονόητο στην πολιτική μας σκηνή; Αναρωτιέμαι, λοιπόν, αν άνθρωποι-πολίτες σαν τον εν λόγω, θα άφηναν την καριέρα τους για ένα χρονικό διάστημα, για να προσφέρουν στο σύγχρονο Κολοσσαίο της τοξικής Βουλής διεκδικώντας την ψήφο του λαού. Σχεδόν το αποκλείω. Γι’ αυτό θα ευχόμουν κάθε Πρωθυπουργός να έχει το ένστικτο, τη γνώση, την ικανότητα, την τόλμη να επιλέγει τέτοιας ποιότητας εξωκοινοβουλευτικούς συνεργάτες στο πλευρό του. Βλέπετε, αυτά είναι ταγκό για δύο. Και έχουμε πικρή πείρα. ΥΓ. Απαραίτητο. Τον Αλέξη Πατέλη έχω συναντήσει μόνο μια φορά στο Φόρουμ των Δελφών. Και έχουμε μιλήσει τηλεφωνικά πέντε φορές τελείως ακατάστατα. Τις θυμάμαι μία μία. Η πρώτη είχε να κάνει με πρόσκλησή μου για την τηλεοπτική μου «ΚΕΡΑΙΑ» στο επεισόδιο «Brain gain». Η τέταρτη είχε την πρότασή του και την αποδοχή μου να μιλήσω για το βιβλίο του στην παρουσίαση του. Η τελευταία ήταν για να τον ρωτήσω, γνωρίζοντας στο πετσί μου τι αγωνία έχει μια παρουσίαση βιβλίου και η επιλογή των ομιλητών, αν θα ήθελε να του διαβάσω τι θα έλεγα αλλά με τον όρο να μην αλλάξω λέξη. Μου απάντησε «Θα σου φανεί περίεργο αλλά όχι. Θέλω να το ζήσω. Και αυτό». Εν ολίγοις, ενώ δεν με γνωρίζει και δεν τον γνωρίζω, γνωριζόμαστε. Καταδότης η γραφή και ο τρόπος που ο καθένας από εμάς ορίζει τη προσωπική του ζωή και την καριέρα του ως ένα. «Διαβάζοντας τον» αποδέχτηκα. Και ήσυχη μπορώ να σας μεταφέρω αυτά που πιστεύω.

Πηγή: Protagon.gr

Fractalart.gr | 22/04/2025

Γράφει η Γιούλη Τσακάλου

Υπάρχουν βιβλία που δεν διαβάζονται μόνο με το νου, αλλά κυρίως με την καρδιά. Το Από τα Ξένα στα Ξένα – Ανάμεσα σε Δύο Πατρίδες είναι ένα τέτοιο έργο. Πρόκειται για μια σπάνια συλλογή είκοσι εννέα εξομολογητικών αφηγήσεων, που υφαίνουν έναν ιστό μνήμης, νοσταλγίας και ταυτότητας. Μέσα από αυτές, ξεδιπλώνεται το βαθιά ανθρώπινο βίωμα της μετανάστευσης και της επιστροφής· ένας εσωτερικός χάρτης που σηματοδοτεί την περιπλάνηση ανάμεσα σε δύο πατρίδες, δύο κόσμους, δύο εαυτούς.

Κάθε μαρτυρία είναι μια ξεχωριστή ιστορία, μα όλες μαζί συνθέτουν έναν πολύτροπο ύμνο στον διασκορπισμένο ελληνισμό και στην πολυπλοκότητα του «ανήκειν». Οι αφηγητές – μετανάστες ή απόγονοι μεταναστών – δεν περιγράφουν απλώς τόπους και γεγονότα· αφηγούνται μια βαθύτερη εμπειρία: την αίσθηση του να μην ανήκεις απόλυτα πουθενά, να κουβαλάς μέσα σου δύο πατρίδες και να αναρωτιέσαι διαρκώς πού βρίσκεται το αληθινό «σπίτι».

Η γλώσσα του βιβλίου, ανεπιτήδευτη και συγκινητική, σέβεται τον προσωπικό τόνο κάθε ιστορίας. Οι λέξεις λειτουργούν σαν γέφυρες ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, ανάμεσα στον τόπο της καταγωγής και τον τόπο της επιλογής ή της αναγκαστικής διαμονής. Η εμπειρία της ξενιτιάς παρουσιάζεται όχι ως μία γραμμική πορεία, αλλά ως μια κυκλική, πολλές φορές επώδυνη διαδρομή, που φέρνει τον άνθρωπο αντιμέτωπο με το παρελθόν του, τις ρίζες του, αλλά και τον εαυτό του.

Η επιστροφή – άλλοτε επιλογή, άλλοτε επιβολή – δεν παρουσιάζεται ως λύτρωση, μα ως μια νέα πρόκληση. Οι ήρωες αυτών των αφηγήσεων επιστρέφουν συχνά σε μια πατρίδα που δεν αναγνωρίζουν ή που δεν τους αναγνωρίζει. Η αίσθηση του «ξένου» γίνεται διπλή, καθρεφτίζεται στον χρόνο και στον τόπο, και το ερώτημα της ταυτότητας αποκτά υπαρξιακή διάσταση.

Το έργο αυτό είναι κάτι περισσότερο από μια καταγραφή βιωμάτων· είναι ένας βαθύς στοχασμός πάνω στη σχέση του ανθρώπου με τον τόπο του, τις ρίζες του και το παρελθόν του. Δεν καταφεύγει στη ρομαντική εξιδανίκευση, ούτε στην πικρία. Αντίθετα, καταφέρνει να ισορροπήσει ανάμεσα στη γλυκύτητα της μνήμης και στην πικρότητα της απώλειας.

«Από τα Ξένα στα Ξένα» είναι ένα βιβλίο που αξίζει να σταθεί δίπλα στα σημαντικά έργα του ελληνικού αυτοβιογραφικού και μαρτυρικού λόγου. Μια πρόσκληση σε όλους να αφουγκραστούν τις φωνές εκείνων που ζουν «ανάμεσα» – και να αναλογιστούν πόσοι από εμάς, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, είμαστε τελικά πολίτες δύο κόσμων.

Για εκείνους που έχουν βιώσει την πραγματικότητα να ανήκουν σε δύο πατρίδες, όπως συμβαίνει και με εμένα, η σύγκρουση των αφηγήσεων του βιβλίου αποκτά μια ακόμα πιο έντονη διάσταση. Γεννημένη στην Αλεξάνδρεια, μια πόλη που είναι συνυφασμένη με δύο κόσμους – τον ελληνικό και τον αιγυπτιακό – βιώνω τη μοναδική αίσθηση του να είμαι ταυτόχρονα «ξένη» και «ντόπια», να ανήκω και στους δύο κόσμους, μα και σε κανέναν. Αυτή η αέναη αναζήτηση μιας πατρίδας που, όσο και αν αναζητείται, φαίνεται να είναι πάντα κάπου μακριά ή μέσα μας, ζωντανεύει με μοναδική συναισθηματική ένταση στις σελίδες του βιβλίου, που διαπραγματεύεται με ευαισθησία και βάθος τη σύνθετη πραγματικότητα της επιστροφής και της μετανάστευσης.

Πηγή: Fractalart.gr