Diastixo.gr | 09.9.2025
Γράφει η Λεύκη Σαραντινού
Όλοι γνωρίζουμε πάνω-κάτω πώς ήταν η ζωή στο πρώην Ανατολικό μπλοκ, πόσα πράγματα ξέρουμε όμως ειδικά για τη ζωή στην Ανατολική Γερμανία; Υπάρχει μία τάση να μη λέγονται τα πράγματα με το όνομά τους, ιδιαίτερα αν σκεφτεί κανείς το καθεστώς της καταπίεσης, της παρακολούθησης και της μυστικότητας που επικρατούσε στα κράτη αυτά. Σήμερα, όμως, που η Ανατολική Γερμανία έχει πλέον ενσωματωθεί για τα καλά στον κορμό της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, ίσως είναι ώρα να πούμε τα πράγματα ακριβώς με το όνομά τους. Εξάλλου, πολλοί γνωστοί πρώην Ανατολικογερμανοί μεγάλωσαν εκεί, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα την πρώην καγκελάριο της Γερμανίας, Άνγκελα Μέρκελ.
Έτσι, λοιπόν, μία πλήρης, αναλυτική και εμβριθής μελέτη από την έγκυρη Γερμανοβρετανίδα ιστορικό Κάτια Χόιερ όπως η παρούσα, με τίτλο Πέρα από το τείχος: Ανατολική Γερμανία, 1949-1990, είναι κάτι παραπάνω από απαραίτητη σε όποιον/-α θέλει να γνωρίσει όλες τις πτυχές της ζωής εκεί από πρώτο χέρι: «…υπήρχε καταπίεση και βαναυσότητα, αλλά υπήρχαν και ευκαιρίες και το αίσθημα ότι ανήκεις κάπου. Οι περισσότερες ανατολικογερμανικές κοινότητες τα βίωσαν όλα. Κοντά στα δάκρυα και την οργή υπήρχαν γέλια και υπερηφάνεια. Οι πολίτες της ΛΔΓ (Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας) ζούσαν, αγαπούσαν, εργάζονταν και γερνούσαν. Πήγαιναν διακοπές, έλεγαν αστεία για τους πολιτικούς τους και μεγάλωναν τα παιδιά τους. Η ιστορία τους αξίζει τη δική της θέση στο γερμανικό αφήγημα. Είναι ώρα να ρίξουμε μία σοβαρή ματιά στην άλλη Γερμανία, πέρα από το τείχος», το περίφημο Τείχος του Βερολίνου, που ανεγέρθηκε το 1961. Διότι, πράγματι, πέρα από τις στυγνές παρακολουθήσεις της Στάζι και τη λογοκρισία, στη ΛΔΓ υπήρχαν και καλές στιγμές, όπως μία οργανωμένη και στρωμένη ζωή μακριά από τη φτώχεια –αλλά και τον πλούτο, για τους περισσότερους– και με πολλές παροχές στους τομείς της εκπαίδευσης, του αθλητισμού, της εργασίας και της υγείας, όπως ίσχυε, δηλαδή, σε όλα τα σοσιαλιστικά κράτη.
Η συγγραφέας χωρίζει την ιστορία της ΛΔΓ σε δέκα σχετικά σύντομα κεφάλαια. Μετά τον κατατοπιστικό πρόλογο, η δομή ακολουθεί τις περιόδους της ιστορίας του 20ού αιώνα, δηλαδή του Μεσοπολέμου, του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και, κυρίως, του Ψυχρού πολέμου.
Ένα αξιοσημείωτο έργο, που δεν αφήνει απέξω καμία πτυχή της συγκεκριμένης περιόδου και αξίζει να κοσμεί τη βιβλιοθήκη κάθε Έλληνα φιλίστορα και ιστορικού.
Στο πρώτο κεφάλαιο, η Χόιερ εξετάζει τη γεωπολιτική κατάσταση που οδήγησε στη δημιουργία της ΛΔΓ και στο δεύτερο κεφάλαιο τις ακριβείς συνθήκες ίδρυσής της μέσα από τα ερείπια της ταλαιπωρημένης Ευρώπης του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ως το 1953, οπότε και πέθανε ο Στάλιν, μπορούμε να πούμε ότι συντελείται η δημιουργία της ΛΔΓ πάνω στη σοβιετική ζώνη κατοχής. Εν συνεχεία, όπως μας λέει η συγγραφέας στο τέταρτο κεφάλαιο του βιβλίου της, οικοδομείται ο σοσιαλισμός. Στο κεφάλαιο αυτό εξετάζει όλες τις παραμέτρους δημιουργίας του κράτους ως το 1961, μία ημερομηνία-τομή στην ιστορία του Ψυχρού Πολέμου, οπότε και ανεγέρθηκε το περίφημο Τείχος του Βερολίνου. Εν συνεχεία, η συγγραφέας αναπτύσσει την ιστορία του κράτους της ΛΔΓ σε άλλα τέσσερα κεφάλαια, φτάνοντας ως το 1981, ως τη δεκαετία του 1980 δηλαδή, οπότε και είχε γίνει πλέον ολοφάνερο ότι θα κατέρρεε ο σοσιαλισμός όχι μονάχα στην Ανατολική Γερμανία αλλά σε όλο το σοβιετικό μπλοκ.
Ο πρώτος ηγέτης της ΛΔΓ ήταν ο Βάλτερ Ερνστ Πάουλ Ούλμπριχτ, που κράτησε το τιμόνι του νεοσύστατου κράτους από το 1951 ως το 1971, προτού το παραδώσει στον Έριχ Χόνεκερ, ο οποίος ηγήθηκε του κράτους μέχρι την πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού, το 1989.
Η Κάτια Χόιερ περιγράφει με λεπτομέρειες τις προσπάθειες του κράτους να ιδρύσει κάποια υποτυπώδη έστω βιομηχανία ξεπερνώντας τη δυσκολία της έλλειψης ενέργειας, μία δυσκολία η οποία ταλάνιζε το κράτος από την πρώτη στιγμή, την καθημερινή ζωή των πολιτών, τις απεχθείς τακτικές της Στάζι και τη λογοκρισία, την προώθηση του αθλητικού ιδεώδους, τις αυθόρμητες απεργιακές κινητοποιήσεις που ξέσπασαν μετά τον θάνατο του Στάλιν, τις διώξεις όσων εχθρεύονταν τον κομμουνισμό, αλλά και τη σταδιακή βελτίωση της ζωής μετά τη δεκαετία του 1970 και τον εμφανή «εκδυτικισμό», καθώς και τους τριγμούς που οδήγησαν τη δεκαετία του 1980 στην πτώση του καθεστώτος. Τέλος, εξαιρετικά ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι μέσα σε όλα αυτά υπάρχει η εξιστόρηση διαφόρων επεισοδίων της ιστορίας του Ανατολικού μπλοκ άγνωστων στον μέσο αναγνώστη, όπως είναι π.χ. η υπόθεση Μπρούσεβιτς ή η κρίση του καφέ το 1977.
Εν συνόλω, πρόκειται για ένα αξιοσημείωτο έργο, που δεν αφήνει απέξω καμία πτυχή της συγκεκριμένης περιόδου και αξίζει να κοσμεί τη βιβλιοθήκη κάθε Έλληνα φιλίστορα και ιστορικού.
Πηγή: Diastixo.gr
