Από την Μανίνα Ζουμπουλάκη

Γράφω μυθιστορήματα πολλά χρόνια, με ηρωίδες γυναίκες πάντα – κανονικές, ούτε καλλονές ούτε σούπερ-γουήμεν, εργαζόμενες ή άνεργες (με κάποια απασχόληση συνήθως ημι-παράνομη, γιατί καμιά τους δεν είναι πλούσια). Τις βασίζω πάνω σε αληθινές γυναίκες, φίλες και συγγενείς μου, γυναίκες που γνωρίζω σε δουλειές και σε αναδουλειές… Αλλά βάζω στοιχεία στους χαρακτήρες τους που είναι είτε κλεμμένα από την ειδησιογραφία, είτε από τη δική μου τη ζωή: μια είδηση που αφορά κάποια γυναίκα μπορεί να γίνει αφορμή για μυθιστόρημα, ας πούμε το μολύβι, κι ένα συναίσθημα που αναγνωρίζω (μέσα μου, εννοώ) θα γίνει το χαρτί, μεταφορικά μιλώντας – δανείζομαι την μεταφορά από την εποχή που το γράψιμο χρειαζότανε χαρτί και μολύβι.

Ωραία, το έθεσα κάπως ποιητικά για να δικαιολογήσω και τη θέση μου ως συγγραφέας, επειδή μου την έχουνε πει κατά καιρούς, ότι τα γράφω ξερά. Τα γράφω όπως είναι, ξερά και χλωρά, ενώ είμαι απρόσεκτο και χύμα άτομο στην καθημερινότητά μου, προσέχω πολύ τους άλλους ανθρώπους και κυρίως τις γυναίκες. Προσέχω τον τόνο της φωνής, τα αμφιλεγόμενα πίσω από τα λεγόμενα, την έκφραση των ματιών, τις κινήσεις, τα πάντα όλα.

Έτσι την καταλαβαίνω στον αέρα, στα πέντε λεπτά και πολλά λέμε, την γυναίκα που κακοποιείται. Την γυναίκα που περνάει δύσκολα, που τσεκάρει τι κάνει όταν είναι με τον άνθρωπό της, μετράει τα λόγια της, κοιτάει πάνω από τον ώμο της που λένε οι Άγγλοι, τη γυναίκα που αναστενάζει όταν βροντάει η εξώπορτα, που σφίγγεται όταν ακούει αγριοφωνάρες. Που περπατάει μαζεμένη, με σηκωμένους ώμους, που ζητάει συγγνώμη φταίει-δεν φταίει, που απολογείται συνέχεια, που είναι φροντιστική και διστακτική παράλληλα, που μαζεύει βιαστικά το χέρι της όταν σου δίνει κάτι, που κοιτάει το ταβάνι τουλάχιστον μια φορά τη βδομάδα και σκέφτεται «δεν είναι ζωή αυτή». Δεν είναι απαραίτητα μια γυναίκα που τρώει ξύλο (αν και, αυτή η γυναίκα παίζει να τις αρπάζει ή να ζει με την απειλή της ανάποδης. Από τον σύντροφό της φυσικά, από ποιόν άλλον;)

Το έχω κυνηγήσει πολλές φορές το θέμα γιατί η ειδησιογραφία είναι αδυσώπητη, ακόμα κι όταν θέλω να το ξεχάσω, άλλο ένα περιστατικό ενδοοικογενειακής βίας, άλλη μια περίπτωση γυναικοκτονίας σκάει στην καθημερινή ειδησιογραφία. Μην νομίζει κανείς ότι επαναλαμβάνω τη λέξη «καθημερινή» επειδή μου ξεφεύγει, δεν μου ξεφεύγει τίποτα όταν γράφω (αλλά ολόκληροι κόσμοι, όταν δεν γράφω). Όπως οι ηρωίδες μου είναι καθημερινές, έτσι είναι και οι ειδήσεις που αναφέρονται σε απειλή κατά της ζωής, κακοποίηση ή δολοφονία κάποιας γυναίκας.

Η γυναίκα αυτή που κακοποιείται ή/και δολοφονείται, είναι καθημερινή με την έννοια ότι ζει δίπλα μας, είναι φαρμακοποιός, καθαρίστρια, υπάλληλός γραφείου, ταμίας σε σουπερμάρκετ – δεν κάνει μια εξαντρίκ δουλειά που την φέρνει σε επαφή με κακοποιά στοιχεία, δεν ζει «στα όρια». Απλώς ζει με έναν άντρα, και το να ζεις με έναν άντρα όταν είσαι γυναίκα, φαίνεται ότι είναι επικίνδυνο σπορ.

Μερικές φορές το έπιασα λίγο, στην άκρη μόνο το θέμα της ενδο-οικογενειακής βίας, αλλά – μπα, όποτε το ξεκίνησα, το πήγα μέχρι το τέλος: στο «Φερμουάρ» ο διεφθαρμένος υπουργός Ανεργίας που δολοφονείται είναι κακοποιητής, χτυπάει την γυναίκα του, και τα παιδιά του δεν θέλουν ούτε καλημέρα μαζί του. Στο «Κακή νοικοκυρά, μέτρια μαγείρισσα, τουρίστρια μάνα» ο σύζυγος είναι φωνακλάς, αγριευτικός, υποτιμάει την γυναίκα του (που δούλευε σε τσίρκο πριν γίνει μητέρα) και της φωνάζει αυτό ακριβώς όταν την παρατάει – ότι είναι κακή νοικοκυρά, μέτρια μαγείρισσα και τουρίστρια μάνα. Στο τελευταίο, στο «Πεθαίνω για σένα», και με την ειδησιογραφία να γίνεται όλο και πιο αγριευτική, με τα περιστατικά γυναικοκτονιών να μας σφίγγουν την καρδιά κάθε τόσο, στο «Πεθαίνω για σένα» το τράβηξα, όντως, το πήγα εκεί που τα χέρια του συζύγου σφίγγουν τον λαιμό της ηρωίδας με μανία. Η ηρωίδα έχει φάει κανα-δυο χαστούκια, μερικές σπρωξιές, ίσως μια κλωτσιά πότε-πότε, αλλά ζει χρόνια με το φόβο της επόμενης φοβερής και τρομερής έκρηξης του συζύγου. Για χρόνια κάνει, ή λέει το λάθος πράγμα, και «υφίσταται τις συνέπειες», όπως της φωνάζει ο άντρας της, γιατί πάντα υπάρχουν συνέπειες. Είναι νοσηλεύτρια, άρα φροντιστικό άτομο από χέρι. Και ενώ δεν μας λέει ποτέ το όνομά της, αφηγείται την ιστορία της σε πρώτο πρόσωπο, πώς γνώρισε τον Γιάννη, πώς τον ερωτεύτηκε, πόσο καταπληκτική ήταν στο πρώτο διάστημα η σχέση, πόσο ωραία περνούσαν οι δυο τους… μέχρι που άρχισαν να αλλάζουν όλα, από την πρώτη του έκρηξη, όταν η ίδια ήταν σε προχωρημένη εγκυμοσύνη: κανένας κακοποιητής δεν εκδηλώνεται χοντρά όσο η γυναίκα είναι ανεξάρτητη, πριν δεσμευτεί μαζί του με μια τουλάχιστον εγκυμοσύνη. Ως τότε, αν υπάρχουν κόκκινες σημαίες η γυναίκα κάνει ότι δεν τις βλέπει, προκειμένου να σώσει αυτό που πιστεύει ότι είναι ο Μεγάλος της Έρωτας. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι σημαίες είναι τόσες δα, εύκολα τις κρύβεις κάτω από το χαλί. Η βασική, η γκράντε κατακόκκινη σημαία; Όταν ο άντρας θάβει τις πρώην του με τα χειρότερα λόγια, όταν τις αποκαλεί καριόλες, άχρηστες και κυρίως, τρελές. Γιατί το «τρελή» είναι σοβαρό καμπανάκι, βάζει τον άντρα στο βάθρο του ήρωα, που την άντεξε την τρελή την πρώην, και πετάει την πρώην… σε ένα μυθικό χωροχρόνο, πολύ μακριά από την νυν. Που τα έχει τετρακόσια, αυτό είναι σίγουρο.

Μόνο που, όσο περνάει ο καιρός η νυν αισθάνεται όλο και λιγότερο καλά, συναισθηματικά, ψυχικά και ψυχολογικά. Ίσωςκαι σωματικά. Και μια μέρα φεύγει, χωρίζει, ζητάει διαζύγιο, εκφράζει την επιθυμία της να αλλάξει ζωή.Εδώ θα έπρεπε να τελειώνουν αυτές οι ιστορίες, της κακοποίησης. Εδώ, και όχι στο φόνο, όχι στην γυναικοκτονία.

Αυτό προσπαθώ να πώ με το «Πεθαίνω για σένα». Και να δείξω, λέξη τη λέξη, γιατί είναι τόοοοοοοοσο δύσκολο να φύγει μια γυναίκα από την κακοποιητική σχέση, γιατί χάνει χωρίς να το καταλάβει την αξιοπρέπεια, την ελευθερία, την ηρεμία, την υγεία και τελικά, τη ζωή της….

απο την Μανίνα Ζουμπουλάκη