Diastixo | 27/11/2024
Γράφει ο Απόστολος Σπυράκης
Ο πρωτόγονος άνθρωπος ήταν θύτης αλλά και θήραμα, έπρεπε να βρίσκεται σε διαρκή εγρήγορση, οι ενδεχόμενοι κίνδυνοι ανάγκαζαν το σώμα του να συνηθίζει τα υψηλά επίπεδα στρες, που τον βοηθούσαν να επιβιώνει. Αυτό το χαρακτηριστικό έχει διατηρηθεί γονιδιακά, καθώς «ο εξελικτικός χρόνος που μεσολάβησε από την εποχή των σπηλαίων είναι ελάχιστος, ο σύγχρονος άνθρωπος είναι ακόμα γενετικά συνδεδεμένος με χαρακτηριστικά και συμπεριφορές των επιτυχημένων εξελικτικά προγόνων του». Ο γενετικός δρόμος μέσα από τον οποίο προήλθαμε ευνοούσε εκείνα τα άτομα που μπορούσαν να αντέξουν την έλλειψη τροφής, την αφυδάτωση, τις λοιμώξεις, και που μπορούσαν να προβλέψουν τις κινήσεις ενδεχόμενων εχθρών.
Στις σύγχρονες συνθήκες αφθονίας τροφής και ασφάλειας, αυτά τα χαρακτηριστικά λειτουργούν αντίστροφα προκαλώντας υπέρταση, φλεγμονώδεις παθήσεις και χρόνια σύνδρομα πόνου και κόπωσης. Ο Δρ Γεώργιος Π. Χρούσος εργάστηκε για χρόνια στο επιστημονικό και κλινικό πεδίο που λέγεται Ενδοκρινολογία και Μεταβολισμός κι από νωρίς κατάλαβε τον κεντρικό ρόλο που παίζει το στρες στη φυσιολογία και στην παθοφυσιολογία του ανθρώπου. Έτσι, αποφάσισε να εστιάσει τις έρευνές του στο ψυχοκοινωνικό και οικονομικό στρες που υφίσταται ο σύγχρονος άνθρωπος και που, κατά τη γνώμη του, είναι η κύρια αιτία για την πρόκληση κατάθλιψης, παχυσαρκίας, καρδιομεταβολικού συνδρόμου υπέρτασης, σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2, αλλεργικών και αυτοάνοσων νόσων, ψυχοσωματικών διαταραχών και μιας σειράς άλλων παθήσεων που μαστίζουν τις σύγχρονες κοινωνίες.
Μια από τις κύριες πηγές άγχους στις μέρες μας είναι η ψηφιακή καταπόνηση· μια ολόκληρη βιομηχανία εκμεταλλεύεται την ανάγκη μας για καινούργιες εικονικές συγκινήσεις, καθώς οι φυσικοί κίνδυνοι, τους οποίους οι αισθήσεις μας έχουν πλαστεί να αντιμετωπίζουν, δεν υπάρχουν πλέον. Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι τα μεγαλύτερα θύματα αυτής της καταπόνησης είναι τα παιδιά, που δεν μαθαίνουν να ενεργοποιούν και να επεξεργάζονται τις αισθήσεις τους, για παράδειγμα δεν ενοχλούνται καθόλου από τους θορύβους ή είναι υπερβολικά ευαίσθητα σε κάθε έντονο ήχο. Επιπλέον, δεν αποκτούν κοινωνικές δεξιότητες, δεν μπορούν να διαχειριστούν στρεσογόνα ερεθίσματα, με αποτέλεσμα να εμφανίζουν συμπτώματα αυξημένου άγχους και κατάθλιψης. Στις ΗΠΑ η χρήση των smartphones στα σχολεία οδεύει προς πλήρη κατάργηση, ενώ μελετάται σοβαρά η απαγόρευση χρήσης των social media μέχρι την ηλικία των 16. Σε ό,τι αφορά τους ενήλικες, οι νέες τεχνολογίες όπως το ChatGPT δημιουργούν τεχνητές ανάγκες υπερβολικής έκθεσης στο διαδίκτυο, που προκαλεί καταπόνηση των ματιών και πονοκεφάλους (cyborg stress).
Μια από τις κύριες πηγές άγχους στις μέρες μας είναι η ψηφιακή καταπόνηση.
Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας αύξησης τους καθημερινού στρες είναι η έλλειψη ύπνου εξαιτίας της αυξανόμενης χρήσης συσκευών με οθόνη. Σύμφωνα με τις επιστημονικές έρευνες, «η κάθαρση του ενδιάμεσου ιστικού (“γλυμφατικού”) υγρού που λούζει τα εγκεφαλικά κύτταρα και απομακρύνει τα απόβλητά τους μέσω του εγκεφαλονωτιαίου υγρού και του κυκλοφορικού συστήματος λαμβάνει χώρα κατά τη διάρκεια του βαθέος ύπνου». Τα αποτελέσματα των μελετών δείχνουν ότι στον δυτικό κόσμο ο μέσος όρος ύπνου έχει μειωθεί κατά δύο ώρες μέσα στο 24ωρο, ενώ ο μεσημεριανός ύπνος έχει σχεδόν εξαφανιστεί προκαλώντας αισθήματα δυσφορίας, χαμηλή απόδοση στη δουλειά και στο σχολείο, προβλήματα στις κοινωνικές σχέσεις και ψυχοσωματικό στρες.
Η διαχείριση του στρες καθίσταται ζήτημα κεντρικής σημασίας για τα ιατρικά συστήματα σε όλο τον σύγχρονο κόσμο. Οι οργανισμοί που βιώνουν μια συνεχή πίεση σε όλη τη διάρκεια της μέρας και της νύχτας, αλλά και τα Σαββατοκύριακα και την περίοδο των διακοπών, αδυνατούν να ανακάμψουν και να επιδιορθώσουν τις βλάβες των ιστών τους, η κορτιζόλη στο αίμα τους βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα και οι κίνδυνοι χρόνιων παθήσεων γίνονται όλο και περισσότεροι. Ο τρόπος διαχείρισης του στρες που προτείνει ο Δρ Γεώργιος Π. Χρούσος περιλαμβάνει έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής, περισσότερη έκθεση στη φύση –ιδιαίτερα στο πράσινο–, πνευματικές ασκήσεις σε χώρους με χαμηλό φωτισμό και ησυχία, ενώ μια μέθοδος που φαίνεται να κερδίζει έδαφος είναι η λεγόμενη βιοανάδραση (bio-feedback), o συντονισμός δηλαδή της αναπνοής με ένα εξωτερικό ρυθμικό ερέθισμα. Η μέθοδος αυτή φαίνεται ότι μειώνει τον πόνο ή τις φλεγμονές χρονίως πασχόντων μέχρι και 50%. Εν κατακλείδι ο γιατρός, που πέρασε όλη τη ζωή του μέσα σε κλινικές και νοσοκομεία, θεωρεί ότι πρέπει να κοιτάξουμε πίσω, στις Ιπποκρατικές απαρχές της επιστήμης, στην κατεύθυνση αυτού που αποκαλείται ιατρική του τρόπου ζωής (lifestyle medicine), δίνοντας έμφαση στη θεμελιώδη σχέση γιατρού-ασθενή και στον καθοριστικό ρόλο της εκπαίδευσης και της επιμόρφωσης.
Το στρες στη ζωή μας
Γεώργιος Π. Χρούσος
Εκδόσεις Παπαδόπουλος
184 σελ.
ISBN 978-618-232-067-9
Πηγή: Diastixo
